Hưởng ứng loạt bài của Tykva về trang phục
(Đã post ở trang chủ)
Áo sarafan đỏ
Tôi nghe bài hát “Áo sarafan đỏ” lần đầu không phải từ tiếng Nga, mà qua phần trình diễn của dàn nhạc James Last không có lời ca. Giai điệu mượt mà của bài hát, cộng thêm phần phối nhạc tài tình của Orchestra James Last đã khiến tôi say mê. Tôi tò mò về tên bài hát, và khám phá ra rằng: Chiếc áo choàng sarafan đỏ chính là của Nga, và bài hát đó cũng chính là bài hát Nga.
“Mẹ ơi, đừng may cho con chiếc áo sarafan đỏ”
Câu hát gần như đã trở thành dân ca. Đó là bài hát do diễn viên – ca sỹ N. G. Sưganov sáng tác đầu thế kỷ 19.
“Sarafan đỏ” – Không chỉ nói lên màu sắc của trang phục mà còn mang ý nghĩa về tính chất lễ phục của chiếc áo choàng này. Cô gái trong bài hát đã nói với mẹ không may cho cho mình chiếc áo sarafan đỏ mặc ngày cưới.
Cuộc sống của những người dân Nga bình thường xưa kia có thể không sung túc, nhưng đến ngày lễ hội họ cũng gắng sắm sửa những bộ quần áo đẹp nhất. Họ làm lễ hội, tổ chức các trò chơi, hát ca, múa điệu Khôrôvốt. Có thể nói không ngoa rằng ngày xưa các ông bà quan niệm
“người đẹp vì lụa” (nguyên văn: “đánh giá con người qua áo quần”) cũng đúng lắm.
Qua trang phục, người ta có thể đánh giá tuổi tác, gia cảnh của người mặc nó. Như ở những vùng phía Nam, tất cả trẻ con dưới 12 - 13 tuổi đều mặc áo sơ mi dài tay, các cô gái thì mặc váy may bằng vải lanh thô. Nhìn những mẫu hoa văn thêu trên áo, chiếc mũ đội đầu sặc sỡ... chẳng hạn, ta có thể nói rằng người phụ nữ này lấy chồng lần đầu và chưa có con...
Trang phục lễ hội được cất kỹ ở đáy rương, và thường truyền lại qua các đời. Nó được may bằng những loại vải quý, thêu thùa hoa văn. Để tăng thêm vẻ rực rỡ, người ta trang điểm thêm ngọc trai, hạt cườm, kim tuyến...
Thường thì trang phục phụ nữ có một chiếc áo dài có tay, bên ngoài mặc váy hoặc áo choàng sarafan, trước ngực có chiếc yếm. Trên đầu choàng khăn hoặc đội mũ. Chỉ có những cô gái chưa chồng mới có thể để đầu trần, và tóc kết thành những chiếc đuôi sam.
Điều đáng ngạc nhiên là những người đàn ông cũng từng mặc áo... sarafan! Thật vậy, giai đoạn từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 17 được gọi là “áo dài đàn ông”. Biên niên sử Nga có ghi:
“Bên bờ sông Pian, thình lình xuất hiện những công tước mang áo sarafan…” Bản thân từ “sarafan” có nguồn gốc từ phương đông, nghĩa là “mặc từ đầu đến chân”.
Những hoa văn không chỉ đơn thuần là trang trí mà còn có ý nghĩa “huyền bí”. Theo dân gian việc thêu những hoa văn làm sao phải mang đến hạnh phúc, thành đạt, sung túc và sức khỏe, cũng như phải xua đi nghèo đói, bất hạnh. Qua những hoa văn ta có thể nhìn thấy mặt trời, các vì sao, cuộc sống nông thôn, chim hót trên cành, ngựa, các con vật khác... Những biểu tượng trên hoa văn là sự kết nối của con người với môi trường xung quanh, thế giới diệu kỳ của những huyền thoại
Các cô gái sắp lập gia đình sẽ may trang phục cưới cho mình, và cả cho người chồng tương lai, họ điểm những hoa văn sặc sỡ và đầy ý nghĩa. Từ bé, các cô đã phải tập may vá, thêu thùa, đan lát: Chuẩn bị dần cho đám cưới sau này.
Cô em xinh tươi ngồi may áo bên thềm
Gửi vào từng đường thêu những nỗi niềm
Hoa văn này: kìa mặt trời rạng rỡ.
Hoa văn kia: bầu trời sao và cả ánh trăng huyền…
