[Vũ Anh]

Bữa cơm chiều, tôi 'tường thuật' lại chuyện 'chú Đạo'. Chị dâu tôi khoái bất ngờ tới mức trước mặt mẹ chồng dám vỗ đùi đôm đốp. Tôi ngờ rằng bà này cũng từng bị cái Bộ kia 'đì' rồi nên giờ được 'trả thù quá khứ'. Mẹ và anh tôi nhăn nhó. Mãi sau mẹ mới chép miệng:
- "Mày thật chả khác bố mày ngày xưa."
Bố tôi ra đi sớm khi tôi mới 10 tuổi. Tôi chẳng còn nhớ nhiều về ông. Nhưng tôi tin, nếu ông còn, giờ ông sẽ xoa đầu con gái rượu chứ chẳng mắng tôi đâu.
Đầu tuần, theo lời ông giám đốc tôi đến cơ quan làm việc. Không biết nếu tôi đi làm dâu mẹ tôi có lo như tối hôm trước ngày tôi đi làm. Bà đi ra nhắc, đi vào dặn. Thiếu nước bắt tôi nhắc lại lời bà. Anh trai tôi răn đe:
- "Mày làm thế nào cho tao còn gặp lại được bạn bè. Bớt mồm đi. Người ta hỏi, trả lời cho ngoan ngoãn đừng có như con lỏi con. Lớn rồi, nghe người ta hỏi phải biết ý họ mà trả lời."
Con bạn thân gọi điện đọc 'lesson ngày đầu tiên tới cơ quan' cho tôi lĩnh hội. Nào bánh kẹo, thuốc lá, trà ra sao, nào chào ai chú, ai anh, ai cô, ai chị... Đặc biệt khoảng 'ngoại hình' rất quan trọng. Theo lời nó:
- "Mặc đầm cho nữ tính. Đầm dài bớt ganh ghét của đồng nghiệp nữ nhưng mất cổ động viên nam. Độ ngắn của đầm tỉ lệ thuận với trình độ văn hóa."
Tôi lục tung valy tìm ra được chiếc đầm xanh. Màu hơi ngớ ngẩn nhưng có vẻ nữ tính. Độ dài của nó vừa khéo để không sexy cái đầu gối củ lạc, lại chứng tỏ tính kín đáo của bằng Đại học.
Tôi đi sớm, lởn vởn ở sân chờ phòng số 4 có người. Theo lời ông giám đốc, tôi xông thẳng tới 'làm quen'. Ở nhà mẹ vẫn khen tôi có đức 'trơ tráo' trước chỗ lạ. Tôi còn nhiễm tính 'tự tin mù quáng' của nguời Nga nên chả có gì bối rối khi bước vào.
- "Chào các chị, các anh" Tôi hơi nghiêng người và nở nụ cười bài bản - "Em là Thu, anh Bình giám đốc nhận em vào làm công ty mình từ hôm nay."

Năm người, định vị năm bàn quay nhìn tôi. Một giây, hai giây... năm giây. Tôi chợt thấy nụ cười trên môi mình vô duyên trước 10 chiếc mắt dọi vào. Từ hôm về nước, tôi xem nhiều phim Việt Nam và không chịu được vẻ vô cảm của các 'sao' điện ảnh. Giá họ học được vẻ mặt của năm người đang chiếu tướng tôi đây chắc nền điện ảnh Việt Nam sẽ phất kém gì Holywood. Sang giây thứ sáu, muốn hay không nụ cười của tôi cũng không le lói hơn được nữa. Tôi đứng đực ra chờ phản hồi nhưng hình như cả năm người cố làm vẻ nghễnh ngãng. Túi quà 'lót đường' của tôi nặng ịch 'mang về cho lũ bạn đánh chén còn hơn cho bọn câm điếc này'. Tôi bắt đầu cáu, thầm chửi cái số mình đi đâu cũng không đầu xuôi, đuôi lọt.
- "Sao tôi chả nghe, chả biết gì nhỉ?"
Một giọng nam chất kim vang lên phá tan bầu không khí 'mặc niệm'.
- "Ông Bình làm những chuyện lạ đời. Đùng đùng cái gì cũng theo ý mình, hay dở thế nào cho người khác đổ vỏ." Giọng nữ ồ ồ cằn nhằn.
- "Em có nghe loáng thoáng hôm lên phòng giám đốc" giọng cô gái khá trẻ ngồi bàn gần cửa - "Anh Bình nói nhận người về vì sắp tới công ty mình ký hợp đồng với công ty thiết bị y học của Nga."
- "Ôi dào, viện này thiếu gì kỹ sư học Nga về. Toàn thằng chẳng làm được việc gì lại còn nhận thêm."
Giọng kim vừa nẫy nhưng lần này tôi đã phát hiện ra của một người đàn ông ngồi góc phải. Dù cửa sổ mang ánh sáng ban mai vào nhưng khuôn mặt ông vẫn không vì thế bớt già nua và nhăn nhó như quả táo Tàu. Kinh nhất là cặp mắt kẻ chỉ, khó đăm đăm đang tranh thủ 'miệt thị' tôi.
Tôi vẫn đứng vì chả có ai định mời mình ngồi xuống chịu trận. May hôm nay tôi mặc chiếc đầm xanh. Tuy ngớ ngẩn nhưng theo các nhà 'tâm lý học', màu sắc có tác dụng giải tỏa. Màu xanh lờ lợ đó như lá chuối đặt trên thùng nước đang sánh, qua sánh lại, cản con sóng ngầm âm ỉ. Nhưng khổ nỗi 'chiếc lá chuối' này không mảy may tác dụng 'tâm lý' ông giọng kim. Ông chán bâng quơ, chuyển sang chĩa mũi dùi vào tôi:
- "Ai bảo cô tới đây?"

Kinh nghiệm ở Bộ Giáo dục và Đào tạo đã dạy tôi chẳng nên ngạc nhiên trước câu hỏi thừa. Ngoan ngoãn như lời ông anh dặn, tôi thỏ thẻ:
- "Dạ thưa, anh Bình dặn sáng nay em tới trước làm quen với các anh chị. Anh Bình sẽ tới muộn một chút ạ."
Tình hình nghe ra chẳng sáng sủa hơn sau câu trả lời nhún nhường của tôi. Chỉ có cô gái gần cửa lịch sự hơn cả, bước tới kéo ghế mời tôi ngồi. Tôi cám ơn cô đầy cảm kích. Tôi nghĩ 'tội vạ đâu ông Bình chịu, bảo đến làm thì đến, đã đến thì đúng chỉ dẫn của con bạn mà thực hiện'. Tôi liếc tìm bộ ấm pha trà, lấy mấy gói bánh kẹo, thuốc lá ra đặt trên bàn, mạnh dạn hỏi cô gái còn đang đứng gần tôi:
- "Cho mình mượn mấy chiếc đĩa được không?"
- "Đồng minh trong hy vọng" của tôi nhanh nhẹn mở tủ lấy đồ và giúp tôi. Tôi thầm cám ơn Trời. Dù thái độ của tôi giờ không còn tự tin như trước nhưng tôi vẫn đủ 'khả năng' bê ra từng bàn mời các vị đang chiễm chệ đọc báo và bình luận chuyện không đâu. Tất nhiên họ uống trà. Tất nhiên họ gặm nhấm bánh kẹo và coi sự phục vụ của tôi là 'tất nhiên' khỏi cần cảm ơn. Còn tôi 'tất nhiên' phải quên thói lịch sự của Tây mà coi đó là văn hóa Việt Nam!
Người đàn ông ngồi gần cửa sổ chợt cắt ngang câu chuyện về giá xe máy Thái lan đang xuống, hỏi tôi:
- "Em học ngành gì bên Nga?"
- "Dạ em học Kinh tế."
- "Lại Kinh tế" giọng kim lần này hơi méo có lẽ do chiếc kẹo Hải châu còn mắc trong răng - "Đâu cũng nhan nhản kỹ sư kinh tế. Mang tiếng học hành mà chả biết 'đếch' gì. Làm hợp đồng viết ngu bỏ mẹ. Cháu ông Viện phó cũng học Kinh tế vừa vào Viện này, con bà Hoài phòng 'Công nghệ nguyên tử' cũng đang làm hợp đồng bên đó."
Tôi khẽ nhăn mặt. 'Lại gặp bạn 'chú Đạo' rồi. Giờ mà ông chuyển sang hỏi giá bằng Đại học, mình phải hô bao nhiêu đây?"
- "Cô ở đâu đến đây?"
Chiếc kẹo đã chui tọt vào họng nên câu hỏi vang lên lanh lảnh. Một câu hỏi đơn giản như bài học đầu tiên của chương trình học ngoại ngữ, ông có hỏi bằng tiếng Anh tôi vẫn trả lời vô tư.
- "Em ở Hà Nội ạ."
Những khuôn mặt 'đầy ấn tượng' hiện ra. Cáu kỉnh là của ông giọng kim:
- "Ai chả biết Hà Nội. Quen ai mà tới đây?"
- "Á... "- hơi ngượng vì sự 'chậm hiểu' nhưng tôi chữa ngay "Dạ, em chỉ quen anh Bình giám đốc thôi ạ."
- "Quen mỗi ông Bình mà xin được vào Viện lớn thế này." Giọng ồ ồ thắc mắc kèm theo cái nhìn nghi vấn rất 'nữ tính'.
Tôi còn quen thêm được ai từ ngày về nước ngoài mấy bà buôn ngoài chợ.
- "Thế cô con ai?"
Cái hất hàm đầy tính 'khảo sát' của ông giọng kim chĩa vào tôi. Tất nhiên lần này tôi đã 'thấu' câu hỏi. Ông anh tôi chả dặn phải xem ý người ta mà trả lời là gì. Tôi dõng dạc:
- "Dạ em không con ai cả ạ."
Có bịt tai tôi cũng nghe tiếng cô gái 'đồng minh' cười váng lên. Tiếng ho khục khục dấu tiếng cười 'thiên nhiên' là của ông ngồi kế cửa sổ, một anh chàng trung niên từ đầu chưa nói gì chợt rút kính lau lấy, lau để. Chỉ còn lại hai khuôn mặt 'đằng đằng' của hai chất giọng 'ngược đời' là thộn ra. Giọng kim rít lên:
- "Cô học đâu kiểu nói trêu ngươi thế hả? Cô biết tôi là ai không?"
Tôi nghệt mặt ra chả hiểu mình có tội gì. Tôi quay sang 'đồng minh' cầu cứu nhưng cô còn mải cười đến mức không nhịn được phải chạy bắn ra hành lang, vội vàng lao ngay vào ông Bình đang bước tới. Cô khẽ 'Ối', ngượng nghịu. Bốn người còn lại kéo ghế đứng lên chào đồng loạt. Chỉ có tôi đang ngẩn ngơ vì 'quả mắng' nên ngồi tại chỗ khẽ lúng búng chào.
- "Chào mọi người!" Giọng sang sảng đúng chất Sếp. "Làm quen vui quá. Nhân viên mới có quà cho anh em hả. Được đấy."
Quay sang bên, ông giám đốc nói:
- "Anh Trung tổ chức và chị kế toán lên phòng tôi có việc cần bàn nhé!"
Hai người đứng dậy theo ông lên phòng. Tôi toát mồ hôi. Thôi xong. Ông anh đã dặn "khéo lời với ông trưởng phòng tổ chức mới hòng được vào biên chế". Loạng quạng thế nào tôi "trêu ngươi" ông ta rồi. Vụ này khéo đứt!

Ngày sau, tôi đến, chẳng có chỗ riêng của mình trong phòng, chẳng có việc cụ thể. Giám đốc bảo làm quen công việc nhưng có ai nói năng gì với tôi đâu. Cô 'đồng minh' trở nên giữ kẽ. Mặt ai cũng như bức tường. Cảm tưởng tôi bị tẩy chay. Tôi ra hành lang nghe chim sẻ chíu chít trên nhánh xà cừ, buồn bã như mình lạc giữa đảo hoang. Vài ngày sau, giám đốc chỉ tôi phòng nhỏ, kêu tôi dọn dẹp, kê bàn vào lấy chỗ làm việc. Sáng 8 giờ đi, trưa cơm nhà xong phóng tới công ty. Việc duy nhất là ngồi và ngó qua cửa sổ. '8 giờ vàng ngọc' thoải mái tiêu cho chuyện. Chán, tôi lò dò xuống phố thăm tình hình Model của Hà nội.
Từ ngày tôi đi làm, dù tập sự không lương, mẹ yên lòng hẳn. Tôi từ chỗ mang tiếng thất nghiệp chuyển sang 'thất nghiệp' toàn phần. Hiếm hoi gặp bọn bạn chẳng biết kể chuyện gì. Chẳng lẽ kể chuyện 'năm anh em trên chiếc xe tăng' hở ra là nã đạn vào tôi. Hay kể chuyện ông Sếp sáng đảo qua công ty vài phút là biến. Thỉnh thoảng, ông định vị trong phòng vài tiếng thì toàn thấy 'họp... kín'. Có lần không nén được tò mò, tôi ghé tai nghe trộm. Hoá ra các bố chơi 'tá lả'. Tôi chán ngấy vì đóng vai người thừa. Vừa ho hoe tính chuyện xin thử chỗ khác đã bị ông anh dạy thế nào là đức kiên tâm 'trường kỳ kháng chiến'. Tiền tiêu do mẹ tài trợ đủ ăn sáng, bơm xe, tình rỗng tuyếch, công việc đuổi ruồi. Tôi tù túng trong mọi ràng buộc từ nhà đến công ty. Mẹ tôi nhắc khéo chuyện 'gia đình'. Tôi tỉnh queo:
- "Mẹ chi tiền. Con ra chợ coi thằng nào 'sạch nước cản' mua về làm chồng."
Bà chán chả thèm nói.

Tôi buồn, tôi nhớ nước Nga. Khi ở đó tôi chỉ nhìn thấy những điều đen tối mà chê nhưng khi về rồi tôi biết tôi thiếu nó. Cho dù ngày đó có bơ vơ, có khó khăn, khắc nghiệt nhưng tất cả thật rõ rằng để mình phải vượt qua. Còn sống nơi quê hương sao tôi lạc lõng. Ai giúp tôi mài bớt những sù sì, góc cạnh để có thể lăn tròn trong xã hội này?
Tối thứ Bảy tôi ngồi nhà xem vở tuồng 'tân cổ giao duyên', ngoan như bà góa thủ tiết với chồng. Chuông điện thoại kêu, tôi uể oải nhấc.
- "Thu hả?"
- "Thu đây, ai đó?"
- "Còn nhớ Thắng 'mập' không? Tao đây."
- "Ôi Thắng, mày đang ở đâu vậy?" Tôi reo lên khi nhận ra thằng bạn thân từ ngày học phổ thông đến suốt năm tháng ở Nga.
- "Matxcơva chứ ở đâu. Mày thế nào, nghe tụi nó bảo đi làm rồi hả?"
- "Làm khỉ gì, chán muốn bỏ. Tao đã thấy lời mày khuyên ở lại là 'chân lý'."
- "Thế mày còn thích đến với 'chân lý' không?"
- "Thích cũng phải qua ối 'cửa' mới tới được 'chân lý'. Còn mày thế nào?"
- "Tao gọi về hỏi mày chịu qua giúp tao phụ trách phần kế toán cho công ty của tao ở Matxcơva không? Đồng ý tao gửi giấy tờ về làm hộ chiếu. Tao điểm ra chỉ mày đủ khả năng, đúng nghề và tính 'bà la sát' của mày mới trị được bọn trong công ty. Nghĩ sao?"

Tôi bất ngờ chẳng nói được lời nào. Hơn một năm qua, tôi đã biết, ở Việt Nam 'nghề' sáng giá nhất là 'nghề đi Tây', 'nghề xuất ngoại' dù ngắn hạn, dài hạn. Những ai chê 'nghề' này chắc chắn là Sếp. Mà Sếp chỉ chê 'dài hạn' vì đi lâu dễ 'vênh cạ' chứ 'ngắn hạn' Sếp OK đầu tiên.
- "Ê, chán nước Nga chưa mà im như thóc vậy?"
- "Không... tao đang tính" - tôi lúng túng không biết nên nói kiểu gì để hợp 'phong cách người Hà nội' 'mẹ tao lo đi nữa sẽ 'ê sắc ế"...
- "À... mày định lấy chồng kiểu gì tao không biết nhưng nếu định lấy thằng yêu mày thì lấy tao đi. Tao yêu mày lâu rồi."
Lần này tôi 'cấm khẩu' hoàn toàn. Thắng chợt chuyển giọng:
- "Nói thật đấy."

Trời ạ, mẹ tôi nói cấm có sai 'Ngưu tầm ngưa, báng bổ như mày, chỉ có thằng ngang ngửa mới thèm yêu'. Dù 'củ chuối' cỡ nào tôi cũng không thể tưởng tượng ra được màn tỏ tình 'mày' 'tao' qua điện thoại quốc tế!
- "Thu ơi, suy nghĩ đến trưa mai nhé!" Thắng cười hì hì trong máy "thời Edison chỉ cho suy nghĩ 5 phút thôi mà. Nhe sutru, 100% xeriozno! Do zavtra! (không đùa đâu, 100% nghiêm túc. Hẹn mai!)"

Máy bay cất cánh, mảnh đất quê hương chao nghiêng. Dòng sông Hồng kia rồi, quanh năm đỏ đậm phù sa. Hà Nội li ti, nhấp nhô mái ngói. Tôi lại ra đi lần nữa. Chút nhơ nhớ, bâng khuâng về Hà Nội, về mẹ.

Giọng cô chiêu đãi viên Nga nhắc người ngồi cạnh đeo dây an toàn nghe quen như mới hôm qua. Nhưng hình như vẫn có gì là lạ. Có lẽ, lạ vì không ngơ ngác như khi xưa sang học. Con đường phía trước không trải thảm cho tôi. Sẽ không ít khó khăn, nhưng tôi biết ở đó tôi có thể sống và làm việc mình mong muốn. Cảm giác tự do ngọt ngào.

Hà Nội mờ dần qua làn mây mỏng. Quê hương ơi, ta sẽ về như tìm bóng cây giữa con đường chang nắng. Sẽ về để thêm động lực ra đi. Về để hiểu ta Người Việt Nam và Quê hương ngàn đời vẫn một!


Thùy Dương

15/07/2002
*: phiếu mua theo tiêu chuẩn