Рене Павлович Шидловский
Năm 1969, chính phủ Xô Viết đã đặt hàng chế tạo loại máy tính điện tử M-10, loại máy này chủ yếu được dựa theo thiết kế của M-9. Tiến sĩ khoa học kỹ thuật Leonid Vasilievich Ivanov nhớ lại, "Sự việc đã xảy ra buộc phải có một cuộc họp để cân nhắc hai dự án tiếp theo đã được lập: dự án Elbrus, do Lebedev làm chủ nhiệm, và dự án M-10 do Kartsev quản lý. Lebedev đã mạnh mẽ tranh luận phản đối bộ đa sử lý của máy tính Elbrus, ông nhấn mạnh, bộ sử lý đơn sẽ hoạt động được với năng xuất tối đa. Viện sĩ Glushkov thì ủng hộ cả hai hướng, và sau đó họ đã phê duyệt".
Vào đầu năm 1970, xưởng sản xuất bắt đầu thực hiện lắp ráp mô hình M-10 đầu tiên. Cùng năm sau đó, các bản thiết kế chế tạo được hoàn thành, và đến tháng 8 năm 1971, nguyên mẫu đầu tiên của dòng máy tính M-10 đã chế tạo song và được đưa vào hiệu chỉnh. Vào cùng thời điểm đó, các kế hoạch chế tạo mẫu máy tính công nghiệp đang được xem xét lại để chuẩn cho sản xuất hàng loạt.
Vào tháng 6 năm 1973, mỗi thành phần hệ thống của mẫu máy tính M-10 đầu tiên đã được lắp ráp và thử nghiệm theo các đặc tính kỹ thuật riêng, và cuối cùng chiếc máy tính cũng được hoàn thành toàn bộ. Đến tháng 9, mẫu máy công nghiệp M-10 đầu tiên cũng đã được thử nghiệm kỹ thuật thành công và được đưa vào hoạt động thử nghiệm cho tăng thêm phần mềm gỡ rối.
Vào tháng 12, xưởng chế tạo hoàn thành thử nghiệm mẫu máy thứ hai, và bắt đầu tiến hành sản xuất đại trà; dòng máy tính M-10, được sản xuất liên tục trong vòng 15 năm. Có rất nhiều máy tính dòng này được chế tạo, và cũng rất nhiều chiếc trong số đó được sử dụng cho đến ngày nay. Một vài tổ hợp máy tính mạnh được chế tạo, và sử dụng loaịi máy M-10 làm cơ sở. Năm 1976, một mẫu máy tính M-10 của một trong những tổ hợp máy tính đó, cùng với các phần mềm của nó đã thành công vượt qua đợt thử nghiệm trong trạng thái khắc nghiệt
Nhóm chuyên gia NIIVK và xí nghiệp sản xuất, đã cùng được trao tặng phần thưởng quốc gia của Liên Xô về công lao đóng góp xây dựng dòng máy tính M-10 vào năm 1977. Trong những người thuộc NIIVK được trao tặng phần thưởng gồm có, phó tổng công trình sư Leonid Ivanov, cùng Alexander Alexandrovich Krupsky, Leonid Yakovlevich Miller, Yuri Rogachev, Rene Shidlovsky, và chuên viên thiết kế phần mềm Alexander Karasik, cùng với kỹ sư Anatoly Shishilov và phó công trình sư của xí nghiệp. Với cương vị là chủ nhiệm dự án, Kartsev được trao tặng huân chương Lênin. Hơn một trăm chuyên gia của NIIVK và công nhân xí nghiệp cùng được trao tặng các loại huân, huy chương đặc biệt của Xô Viết.
Dòng máy tính M-10, trên thực tế là một hệ thống máy tính đa xử lý đồng bộ, và là một phần của thế hệ thứ ba dòng máy tính Xô Viết: các nguyên tố lôpic căn bản của nó gồm có 217 bộ vi sử lý Posol. Dòng máy tính này, được dự định để hỗ trợ các hệ thống kiểm soát tự động liên hợp trong thời gian thực và để sử lý độ đa dạng của các luận chứng khoa học. Được lắp các vi điện tử kém hơn trong cơ sở chế tạo công nghệ, cho nên loại máy tính này hoạt động không nhanh bằng loại CRAY-1 được chế tạo cùng thời điểm.
Giá trị của dòng máy tính M-10 trở nên hiển nhiên hơn, khi xét về nguồn gốc để chế tạo ra nó: Kartsev và các đồng nghiệp của ông đã thiết kế chiếc M-10 trong một điều kiện tuyệt đối bí mật, để dành cho hệ thống cảnh báo tên lửa tấn công của Xô Viết (SPRN), và giám sát ngoài không gian. Hệ thống được chuyển giao cho các nhà lãnh đạo quân sự Liên Xô, với các thông tin toàn diện về khả năng đe dọa của tên lửa tấn công và theo dõi vũ trụ liên tục. Trong không gian, thông qua vệ tinh nhân tạo, hệ thống SPRN sẽ phát hiện ra các vụ phóng tên lửa. Dưới mặt đất, hệ thống gồm có chín trạm Rada thám sát cực mạnh, được đặt dọc theo đường biên giới Liên Xô ở các vị trí Riga, Murmansk, Pechera, Irkutsk, Balkhash, Mingechaur, Sevastopol, và Mukachevo, toàn bộ các vị trí này được hỗ trợ bởi mạng lưới các tổ hợp máy tính M-10
Cho đến tận những năm 1980, M-10 vẫn còn thịnh hành như là một dòng máy tính có tính năng cao nhất ở Liên Xô về tốc độ sử lý (nó có thể sử lý khoảng 20-30 triệu phép tính trên một giây), dung lượng bộ nhớ bên trong, và truyền dữ liệu trong một hệ thống đa công. Lần đầu tiên trên thế giới, thiết kế của M-10 cho phép kết nối bảy chiếc máy tính lại thành mọt khối, và trao đổi thông tin trực tiếp với nhau thông qua các chương trình riêng lẻ. Ngoài ra hệ thống còn có tính năng tự động cấu hình lại trong một phạm vi của các bộ xử lý, một bộ nhớ truy xuất ngẫu nhiên 4 megabyte thứ cấp (RAM) bên trong.
|