Hai bác
Thanhxuan1974 và
Nina đã cùng nhau viết một bài khá thú vị và chi tiết về bài hát "Đêm đen" gắn liền với tên tuổi M.Bernes:
Đêm đen - bài hát của tin tưởng và hy vọng
Nhân ngày bắt đầu cuộc Chiến tranh vệ quốc vĩ đại của nhân dân Liên Xô, chúng tôi lại nhớ về một bài hát đã gắn bó với nhiều chiến sĩ Hồng quân những năm tháng ấy. Đó là bài "Темная ночь" - “Đêm đen”.
Trong thời gian Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, đạo diễn Leonid Lukov khởi quay bộ phim “Hai chiến sĩ” (1943). Đó là một trong những bộ phim quay gấp rút trong thời gian chiến tranh. Lukov mời diễn viên - ca sĩ Mark Bernes vào vai chính – vai Arkady Dziubin. Đó là vai chính thứ hai và cuối cùng của Bernes trên màn bạc.
Bài hát nổi tiếng “Đêm đen” được đưa vào phim hoàn toàn tình cờ. Nhạc sĩ N.Bogoslovsky hồi tưởng lại: “Ban đầu trong phim dự định sẽ không có bài hát nào hết, mà chỉ có nhạc hòa tấu của dàn nhạc thôi. Nhưng có một hôm cũng muộn rồi, đạo diễn phim Leonid Lukov đến nhà tôi và nói: “Cậu hiểu không, cái cảnh trong hầm của tớ ấy, không có bài hát là không xong”. Và bắt đầu giải thích, rằng anh ấy hình dung bài hát ấy như thế nào, và tại sao lại cần bài hát đó trong cảnh quay này. Lukov “minh họa” rất chính xác, rất ấn tượng cho cái bài hát vẫn còn chưa tồn tại ấy, khiến cho ngay lập tức tôi ngồi vào đàn dương cầm và chơi toàn bộ giai điệu của bài hát “Đêm đen”. Đó là lần đầu tiên (và có lẽ là lần cuối cùng) trong đời tôi sáng tác như thế… Nhà thơ V.Agatov đến ngay lập tức theo yêu cầu của Lukov, và cũng ngay tại đó, viết rất nhanh lời thơ theo giai điệu có sẵn, hầu như không phải chỉnh sửa gì.
Còn mọi việc sau đó xảy ra như là trong mơ. Tất cả đánh thức Bernes dậy – Bernes đang ngủ bù sau các cảnh quay vô tận, rồi giữa đêm khuya họ kiếm được một nhạc công chơi ghi ta, kéo đến xưởng phim, bẻ khóa vào phòng thu âm và ghi lại bài hát. Và Bernes, bình thường thì “làm quen” với bài hát rất lâu, lần này hát “Đêm đen” như thể đã biết bài hát này nhiều năm. Còn sáng hôm sau thì Bernes đóng đoạn “trong hầm” với bài hát này
Phim “Hai chiến sĩ” được hoàn thành vào tháng 10 năm 1943. Nhưng bài hát “Đêm đen” thì lại được phổ biến từ trước đó. Nhạc sĩ N.Bogoslovsky kể: “Trước khi hoàn thành các cảnh quay tôi được điều ra mặt trận để hỗ trợ các đoàn văn công tiền tuyến. Tôi rất ngạc nhiên vì đâu đâu cũng nghe thấy bài hát “Đêm đen” vang lên. Hóa ra là khi tôi nhẹ dạ cho Leonid Utesov, người bạn cố tri của mình xem bài hát này, không kịp dặn rằng đây là bài hát trong một bộ phim chưa công chiếu. Thế là Leonid Utesov bắt đầu hát bài hát này khắp nơi, và trước hết là tại các mặt trận, nơi thường đến biểu diễn”.
Khó mà có thể giải thích trọn vẹn được sự nổi tiếng của bài hát này – trong thời gian chiến tranh hầu như tất cả mọi người đều thuộc. Có thể nói chính bài hát đã làm cho bộ phim “Hai chiến sĩ” thành công rực rỡ.
Anh mãi tin em,
Người bạn gái thân yêu bao nhiêu ngày qua.
Niềm tin đó, trong màn tối giữ bom đạn
Để cho anh vẫn nguyên lành đây.
Vui sướng trong anh,
Vào trận chiến, nhưng trong lòng anh bình yên
Vì anh biết, quê nhà đó, em vẫn chờ
Cùng tình yêu, đón anh quay về.
Chính cái luồng điện anh hùng – lạc quan đó đã đặt bài hát “Đêm đen” ngang hàng với bài thơ “Đợi anh về” nổi tiếng của K.Simonov. Bài hát tôi luyện tâm hồn và đem vào đó sự tin tưởng và hy vọng
Ngoài M.Bernes hát bài này thành công thì trong những năm tháng chiến tranh truớc đó còn có một số người khác hát cũng rất thành công như I.X.Kozlovsky, G.P. Vinogradov và ban nhạc Ngọn cờ đỏ, L.Utesov.
Dẫu vậy, chính bằng sự thể hiện của M.Bernes, bài hát đã được ghi nhớ và sống mãi trong tâm trí của hàng triệu con người.
Nhân kỷ niệm 65 năm ngày bắt đầu cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, mời các bạn thưởng thức giọng hát của M.Bernes và lời bài Việt của bài hát qua bản dịch của
Thanh Xuân:
Đêm đen
Nhạc: N.Bogoslovsky
Lời: V.Agatov
Đêm tối mênh mông
Chỉ có tiếng súng vang vọng trên thảo nguyên
Chỉ có gió đang gào thét trong ly biệt
Chỉ có ánh sao chập chờn sáng.
Trong tối đêm nay
Người yêu hỡi, anh biết em không ngủ đâu
Và em đứng bên giường ngắm trông con ngủ
Giọt nước mắt rơi em lau thầm.
Ôi sao lòng anh, yêu đến thế, nơi thẳm sâu mắt em hiền
Ôi sao lòng anh, giờ khao khát áp chặt môi nơi mắt ấy.
Đêm tối mênh mông
Làm chia cắt xa muôn trùng em và anh.
Thảo nguyên vắng đêm đầy biết bao lo sợ
Càng chia cắt thêm hai đứa mình.
Anh mãi tin em,
Người bạn gái thân yêu bao nhiêu ngày qua.
Niềm tin đó, trong màn tối giữ bom đạn
Để cho anh vẫn nguyên lành đây.
Vui sướng trong anh,
Vào trận chiến, nhưng trong lòng anh bình yên
Vì anh biết, quê nhà đó, em vẫn chờ
Cùng tình yêu, đón anh quay về.
Chết có sợ chi, thảo nguyên có bao lần chết anh đã gặp
Đây, đây giờ đây, ngàn cái chết trên đầu anh đang gào thét.
Em vẫn mong anh,
Và em đứng suốt canh thâu bên giường con
Và anh biết anh nhờ đó bao bom đạn
Chẳng làm cho anh sơ sảy gì.