[Paven]

Cuộc chiến hóa học phi pháp lớn nhất trong lịch sử

(Lao động, 27/8/2004)
Cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam kéo dài 14 năm (tính từ 1961 đến 1975). Trong thời gian đó, có 10 năm quân đội Mỹ dùng hóa chất. Trước đó hóa chất đã được Mỹ và Anh sử dụng trong Thế chiến thứ hai, và Anh trong cuộc chiến chống du kích quân ở Malaysia vào thập niên 1950, nhưng chưa bao giờ trong lịch sử chiến tranh, hóa chất được sử dụng lâu dài và với quy mô lớn như ở Việt Nam.

Một trong những câu hỏi liên quan chiến dịch sử dụng hóa chất trong cuộc chiến Việt Nam mà dư luận thế giới thường nêu lên là: Có phải đó là một cuộc chiến tranh hóa học hay không, và việc sử dụng độc chất như thế có hợp pháp hay không. Trong đơn kiện các công ty sản xuất và cung cấp hóa chất cho quân đội Mỹ trong thời chiến, trong số 12 tội danh mà luật sư đại diện cho phía nguyên đơn (Hội Nạn nhân độc chất da cam tại Việt Nam) truy tố có một số tội như tội ác chiến tranh, tội ác chống lại nhân loại và tra tấn.

Đây không phải là những viện lý mới, vì ngay trong lúc chiến dịch Ranch Hand xịt hóa chất vào thập niên 1960 đang ở đỉnh cao, giới khoa học Mỹ đã khẳng định rằng việc sử dụng độc chất một cách có chủ tâm và hậu quả tàn phá môi sinh là một tội ác chống lại nhân loại. Phản ứng của Chính phủ Mỹ lúc đó cũng có thể đoán được: Họ cho rằng đó không phải là một cuộc chiến hóa học, và những hóa chất mà họ dùng không nằm trong danh sách vũ khí hóa học. Vậy chúng ta thử xét qua vài sự thật xem phản ứng của Chính phủ Mỹ có đúng với thực tế và có lý hay không.

Báo cáo của Liên Hợp Quốc viết năm 1969 định nghĩa các tác nhân chiến tranh hóa học (chemical warfare agents) là "... những hóa chất - dù là khí, chất lỏng hay chất đặc - có thể sử dụng vì ảnh hưởng độc hại của chúng trên con người, thú vật và thực vật". Công ước về Vũ khí hóa học (The Chemical Weapons Convention) định nghĩa vũ khí hóa học không chỉ bao gồm những độc chất, mà còn kể cả đạn dược và thiết bị sử dụng để phân tán độc chất nữa. Độc chất được định nghĩa bao gồm "... bất cứ hóa chất nào có tác hại đến sự sống của con người, và gây ra tử vong, thương tật cho con người và thú vật".

Dioxin được xem là một trong những độc chất nguy hiểm nhất trong các hóa chất do con người tạo ra và biết đến. Năm 1997, Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (International Agency for Research on Cancer) cũng phân loại dioxin là một độc chất có khả năng gây ra ung thư cho con người. Tưởng cần nhắc lại là trước đây, Cơ quan Bảo vệ môi trường (Environmental Protection Agency, EPA, Mỹ) chỉ phân loại dioxin như là một chất "có thể gây ra ung thư". Nhưng trong một báo cáo khoa học mật được đệ trình lên Quốc hội Mỹ, các nhà nghiên cứu Mỹ đã khẳng định rằng dioxin gây ra nhiều ung thư trong con người, kể cả ung thư máu và ung thư phổi. Họ cũng đề nghị EPA phân loại lại dioxin là độc chất số một, tức độc hại nhất trong các hóa chất.

Cho đến nay, qua hàng trăm nghiên cứu khoa học và lâm sàng, người ta có thể kết luận rằng dioxin, một thành phần hóa học độc hại nhất của chất màu da cam, là nguyên nhân gây ra một số bệnh ung thư, ban clor, bệnh tiểu đường, một số dị tật bẩm sinh như chứng nứt đốt sống, và có tác hại đến hệ thống nội tiết và hệ thống miễn dịch.

Do đó, chiến dịch dùng hóa chất trong cuộc chiến Việt Nam có thể xem là một cuộc chiến tranh hóa học, bởi vì dioxin hay độc chất da cam là những hóa chất có khả năng gây tác hại đến con người và môi trường. Tháng tư năm 2002, một cuộc hội thảo khoa học tại Đại học Yale (Mỹ), quy tụ nhiều nhà khoa học môi trường hàng đầu trên thế giới. Họ xem xét và đánh giá những bằng chứng nghiên cứu khoa học mới nhất, và đi đến kết luận rằng Mỹ đã tiến hành một "cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất trong lịch sử nhân loại" tại Việt Nam.
TS Nguyễn Văn Tuấn

Có vẻ vấn đề này đã được "nhai lại" hơi nhiều, nhưng tôi vẫn đưa lên để mọi người có thể hình dung: như đã nêu trên, tác chiến hóa học đã trải qua bao thời kỳ với đủ mọi quy mô và gây thiệt hại không thể kể hết về người và của, nhưng cuộc chiến hóa học lớn nhất lại diễn ra ở chính đất nước của chúng ta, thật đau! Nó làm tôi nhớ lại câu nói của 1 cố vấn Liên Xô: "Việt Nam chính là bãi thử chiến lược và vũ khí chiến tranh khổng lồ của Mỹ".