Năm 1957, những chiếc bóng bán dẫn đầu tiên của Liên Xô bắt đầu được đưa vào sản xuất hàng loạt. Do đó, Kartsev đã quyết định thiết kế dòng máy tính M-4 dựa theo chất bán dẫn.
Để dành cho dự án này, phòng thí nghiệm đặc biệt số 2 được thành lập do Kartsev quản lý, phòng thí nghiệm này được đặt tại học viện nghiên cứu khoa học máy tính điều khiển điện tử vừa mới được thành lập. Vào tháng 3 năm 1958, chính phủ đã phê duyệt bản thảo của dòng máy tính M-4, và đến tháng tư, nội các bộ trưởng Xô Viết đã đưa ra một đơn đặt hàng đặc biệt để chế tạo dòng máy tính này, và chỉ định cho phòng thí nghiệm của Kartsev, một công xưởng có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất máy tính. Trong tháng tư năm 1958, Kartsev trao cho công xưởng này những bản thiết kế máy tính đã hoàn thành, và họ bắt đầu chuẩn bị đưa ra sản xuất; những kỹ sư thiết kế của dòng M-4, luôn túc trực trong tất cả các giai đoạn sản xuất và hiệu chỉnh máy tính. Năm 1959, công xưởng sản xuất đã hoàn thành hai bộ máy tính M-4, và chuyển sang giai đoạn điều chỉnh vi cấp. Vào cuối năm 1960, tổ hợp đầu tiên được đưa vào hoạt động và được chuyển giao sang cho viện công nghệ truyền thanh.
Tháng 11 năm 1962, chính phủ đã ban hành chỉ thỉ cho tiến hành sản xuất hàng loạt loại máy tính M-4. Tuy nhiên, Kartsev được sự ủng hộ của cả nhóm, đã kiến nghị lên chính phủ cho sản xuất hàng loạt một loại máy tính khác. Ông có ý muốn loại bỏ được toàn bộ "những con rệp" – lỗi vẫn còn đang tồn tại trong dòng máy tính hiện thời, ông hy vọng xe cho ra đời loại máy tính khác có hiệu quả kỹ thuật hơn trong khi sản xuất cũng như trong hiệu chỉnh. Vào thời điểm này, nhóm của Kartsev vừa mới phát triển được một hệ thống có các yếu tố lôgíc kiểu mới, hệ thống này sử dụng các bóng bán dẫn cao tần, nó có thể điều khiển các bộ phận hoạt động với tốc độ tốt nhất. Với sự xuất hiện rầm rộ của các loại bóng bán dẫn ở Liên Xô, các loại đèn chân không sự cần thiết không còn tồn tại nữa
В редкую минуту отдыха (70-е гг.)
Kartsev và các thành viên trong nhóm của ông, đã hoàn thành bản thiết kế chế tạo cho loại máy tính M-4M mới, trong một thời gian rất ngắn. Trong tháng 3 năm 1963, họ đã chuyển giao các sơ đồ thiết kế của phần số học máy tính cho nhà máy sản xuất, và đến tháng tám cùng năm, họ cũng lại hoàn thành nốt phần còn lại của toàn bộ thiết máy tính. Đúng một năm sau, nhà máy sản xuất cũng đã hoàn thành hai mẫu máy tính đầu tiên. Công đoạn hiệu chỉnh, và công đoạn so khớp các giao diện của dòng máy tính M-4M chỉ cần đến có hai tháng. Vào tháng 10 năm 1964, cả hai mẫu máy tính cũng đã trải qua được các đợt thử nghiệm kỹ thuật, và được các khách hàng của chúng hoàn toàn chấp nhận. Thay vì chỉ cần xử lý được một trăm ngàn phép tính trên giây so với như yêu cầu ban đầu, chiếc máy tính M-4M còn thực hiện được đến hai trăm hai mươi ngàn phép tinh trên giây. Chiếc M-4M là một chiếc máy tính kỹ thuật cao cấp và không cần hiệu chỉnh. Dòng máy tính M-4M được liên tục sản xuất cho đến tận năm 1985; với số lượng hàng trăm chiếc.
Những Sêri máy tính M-4M được sản xuất với ba mẫu chính thức là 5E71, 5E72, 5E73. Tất cả các loại đều khác nhau về dung lượng bộ nhớ. Để nâng cao khả năng của chúng, các hệ thống từ xa AS-1, AS-2, AS-3… và một máy tính bên ngoài 5E79, cùng được phát triển. Với các chức năng của dòng máy tính M-4M là căn bản, những tổ hợp đa máy tính cũng được chế tạo và kết nối với một mạng máy tính mạnh mẽ để hoạt động trong thời gian thực.
Kartsev nhớ lại thời kỳ này với sự sôi nổi và niềm kiêu hãnh:
25 năm trước, vào năm 1957, một trong những chiếc máy tính bán dẫn đầu tiên của Liên Xô làm việc trong thời gian thực – Chiếc máy tính M-4 – bắt đầu được phát triển
Vào tháng 11 năm 1962, chính phủ đã quyết định cho sản xuất hàng loạt dòng máy tính M-4. Tuy nhiên, chúng tôi hoàn toàn hiểu rẳng đây là một dòng máy tính sẽ không dễ dàng để sản xuất đại trà, bởi vì thiết kế của dòng máy này được lắp các bóng bán dẫn và nó cũng sẽ rất khó để hiệu chỉnh. Chúng tôi cũng có may mắn rằng, trong thời kỳ từ năm 1957 đến 1962, công nghệ bán dẫn đã đi được những bước tiến đại nhảy vọt, nó đã cho phép chúng tôi phát triển một chiếc máy tính sẽ tốt hơn nhiều dòng máy tính M-4, và mạnh mẽ hơn bất kỳ một dòng máy tính nào đã từng được chế tạo tại Liên Xô cho đến thời điểm đó. Vào mùa đông năm 1962 – 1963, chúng tôi đã liên tục tranh luận với Viện máy tính điều khiển điện tử, bởi vì họ kiên quyết phản đối về việc phát triển thêm một dòng máy tính mới. Họ quả quyết rằng, chúng tôi sẽ không bao giờ haòn thành được mẫu máy tính mới này trong một thời gian được chỉ định, đây là một sự mạo hiểm to lớn, và dự án chắc chắn sẽ bị thất bại.
Ủy ban Công nghiệp quân sự thuộc đoàn chủ tịch nội các bộ trưởng Xô Viết, đã giải quyết các luận cứ của chúng tôi vào tháng 3 năm 1963. Cũng trong tháng đó, chúng tôi chuyển giao các đồ án thiết kế đã được chuẩn bị về phần số học của máy tính cho xưởng sản xuất do V.A. Kurochkin quản lý. Vào tháng 8 năm 1963, chúng tôi đã hoàn thành toàn bộ các đồ án thiết kế còn lại, và một năm sau xưởng sản xuất cũng hoàn thành được hai mẫu máy tính đầu tiên, để sãn sàng đưa sang công đoạn hiệu chỉnh. Tháng 10 năm 1964, hai mẫu máy tính đầu tiên đã được chuyển giao cho các khách hàng, và đến tháng 12 1964, xưởng sản xuất đã làm được thêm 5 chiếc M-4M. Dòng máy tính này được sản xuất liên tục hơn 15 năm sau đó, và hiện vẫn còn đang hoạt động.
Kartsev đã hoàn thành luận văn tiến sĩ, dựa trên công trình dòng máy tính M-4M của mình, và đến năm 1967, ông được trao tặng phần thưởng nhà nước Liên Xô
|