Bài này dài quá, post mỏi cả tay. Tiếp theo đây ạ:
Buổi tối, hai chúng tôi lại rủ nhau đi xuống thành phố ngầm của Matxcơva. Qua sách báo kiến trúc thời sinh viên trước đó, tôi đã nhìn thấy những nhà ga tàu điện ngầm và không khỏi thán phục "những lâu đài ngầm dưới thành phố" này. Người dân Matxcơva cũng rất tự hào về công trình ngầm này ngay từ khi 11km đầu tiên được xây dựng vào năm 1935. Đến nay, mạng lưới ngầm của Matxcơva đã dài đến 200km, bao quanh thành phố với 9 chi nhánh và 123 ga. Cứ 50 giây có một chuyến tàu đến ga.
Ấn tượng nhất là các nhà ga, những kiệt tác kiến trúc đúng nghĩa do các kiến trúc sư bậc thầy của Nga thiết kế. Họ tự do sáng tạo để làm nên "những lâu đài nghệ thuật ngầm" mà không bị áp lực bởi các định mức, chỉ tiêu cứng nhắc từ trên dội xuống. Mỗi nhà ga mang phong cách riêng của mỗi điểm dừng. Điều này không khỏi làm tôi chạnh lòng bởi một thời gian dài, đất nước mình, thành phố mình đã buông lỏng quản lý, thiếu phối hợp và cát cứ dẫn đến những công trình công cộng của ta… ôi sao quá sức tệ hại cả về kỹ thuật lẫn mỹ thuật.
Bộ, sở, ban ngành mạnh người nào người đó xây, xây vô tội vạ tạo ra những công trình cứ xây… dần dần, chưa xong đã hỏng, những nhà ga trông như cái chợ, những cái chợ lại trông giống những cái chuồng! Những tệ hại ấy khi đổ bể, điển hình như vụ PMU18, không khỏi khiến người dân giật mình, còn các quan thì đỗ lỗi cho nhau hay chạy tội bằng cách "chê" người Việt ta trình độ yếu, không biết thiết kế, không biết tư vấn, rồi chỉ còn cách thuê nước ngoài làm mới xong. Một sự ngụy biện của người quản lý mà tôi không thể nói bằng một từ tế nhị nào khác.
[URL=http://g.imageshack.us/img78/image015mu1.jpg/1/][IMG]
Thánh đường Matxcơva
Tôi đã gặp rất nhiều kiến trúc sư Việt Nam trong nước cũng như ở nước ngoài, có người từng đoạt giải quốc tế, khu vực và thế giới. Tất cả dường như đều mang một tâm trạng chung: gác kiếm! Bởi lẽ, với cách quản lý xây dựng cơ bản như hiện nay thì Việt Nam sẽ không bao giờ có cơ hội tạo dựng nổi những công trình đẹp, con đường đẹp và những thành phố, trị trấn xinh đẹp!
Ở bất cứ sân ga nào khi con tàu dừng, chúng tôi lại cũng dừng chân, lang thang trong nhà ga, ngắm nghía, chiêm ngưỡng từng chi tiết, từ tường trần, vòm cột... Những con tàu đã dẫn chúng tôi đến và đọc được những câu chuyện cổ tích từ những tòa lâu đài mang những phong cách kiến trúc đa dạng tưởng chừng vô tri dưới lòng đất. Các kiến trúc sư Nga đã tạo ra những "linh hồn biết nói" trong những tác phẩm kiến trúc của mình để lại cho nhân loại.
Cũng giống như ở Việt Nam, Matxcơva đang đối mặt với rất nhiều vấn đề đô thị trong định hướng phát triển tương lai của mình. Theo bản đồ tổng thể phát triển Matxcơva đến năm 2020, chỉ 58% đất thành phố được sử dụng lại theo các chức năng hiện có, còn lại là được sử dụng để xây siêu thị, nhà hàng, văn phòng, câu lạc bộ thể dục thể thao, rạp hát và nhà ở cao cấp. "Dự án quá phô trương đến nỗi phó thị trưởng thứ I Valadimiresin phải cam đoan với người dân địa phương rằng đi kèm với việc hiện đại hóa, thủ đô sẽ trở thành nơi ở với tiện nghi cao trong khi vẫn duy trì bộ mặt lịch sử của nó.
Ga tàu điện ngầm ở Komsomoloskaya
Một kiến trúc sư hàng đầu của thành phố cũng phụ họa thêm rằng thành phố phải trở thành một cấu trúc hòa hợp. Ông tin rằng toàn bộ các quận phải được chỉnh trang cơ sở hạ tầng. Matxcơva không còn bị gọi là những quận đang ngái ngủ nữa (ngoài trái tim thủ đô). Bảy đô thị vệ tinh sẽ được hình thành xung quanh trung tâm Matxcơva, một đô thị có một trung tâm hiện đại, có một bộ mặt riêng. Các chuyên gia đồng tình rằng đây là một ý tưởng tốt, trong đó có kế hoạch chuyển các nhà máy ra xa thành phố. Và tất nhiên không ai bàn cãi về việc dự án sẽ cải thiện được tình trạng giao thông đang tắc nghẽn của thành phố" - một nhà báo đã phân tích.
Để kích thích các hoạt động thương mại trong thành phố, một khu "Mahattan" của Matxcơva với các cao ốc hiện đại sẽ được xây dựng gần tòa nhà chính phủ bên bờ đê Krasnopresnenskaya. Ngoài không gian văn phòng, một tổ hợp khách sạn, trung tâm mua sắm, giải trí, công viên nước sẽ bao quanh khu này. Dự án này giống như dự án xây dựng đô thị mới Thủ Thiêm chỉ cách trung tâm cũ một con sông. Không như ở Thủ Thiêm, ở đây, Matxcơva không xây dựng các khu ở mà dành hẳn cho các hoạt động kinh tế và văn hóa giải trí.
Tượng Karl Marx
Bên trong Viện Duma quốc gia Nga
Cũng theo dự án này, đến năm 2010 trái tim của Matxcơva, nơi hội tụ các cảnh đẹp chính của nước Nga, được đề nghị dành cho đi bộ và cầu trượt. Một vòng cung vàng trên đó có 17 khách sạn mới cũng sẽ được xây dựng. Các bảo tàng, nhà hàng, bãi đậu xe và 300 tượng đài kiến trúc sẽ được phục hồi.
Tất cả các công việc trên đều được hoạch định cụ thể, nhưng đến nay gần hết kế hoạch 5 năm, dự án này vẫn còn nằm trên… giấy. “Bởi dự án này đã không nhận được sự đồng tình của người dân. Sự phản đối của họ cứ dồn dập ập tới như vũ bão. Những cư dân Matxcơva, như qua một chương trình phát trên truyền hình Nga gần đây cho thấy, bày tỏ công khai sự phẫn nộ của mình khi chính quyền cho phép xây dựng một bãi đậu xe tại khoảng sân trống trước chung cư của họ thay vì ở đó là phải trồng cây xanh. Hay họ buộc chính quyền phải thay đổi tượng đài nhà văn Nga Mikhail Bulgakov bằng một tượng đồng nhỏ… Còn những nhà bảo tồn thì phê phán chính quyền lơ là, bỏ mặc những di sản kiến trúc thế kỷ 17-19 bị phá hại, cây xanh bị đốn chặt và nhiều tượng đài với chất lượng nghệ thuật đáng nghi ngờ. Thay vì xây dựng thêm bệnh viện, trường học, nhà trẻ thì thành phố chỉ chú tâm chia đất phân lô cho các nhà địa ốc xây dựng các căn hộ mắc tiền, xa lạ.
Quyết định cho đập bỏ khách sạn Matxcơva gần điện Kremlin của chính quyền thành phố mới đây đã dấy lên rất nhiều cuộc tranh luận. Liệu việc đập bỏ khách sạn cổ điển đó để xây một khách sạn hiện đại to đùng có gây hại đến bộ mặt kiến trúc truyền thống của Matxcơva không? Hay việc xây dựng Disneyland gần điện Kremlin cùng với việc bố trí những nhân vật cổ tích trong hồ nước liệu có gây phản cảm?
Và tại sao Matxcơva ngày nay có quá nhiều đá hoa cương và vàng trong các cao ốc văn phòng? Vì sao lại cho phép xây dựng những nhà ở cá nhân trông nặng nề, vướng víu, bắt chước các kiểu kiến trúc hợm hĩnh? "Những kiểu dáng kiến trúc của lớp nhà giàu mới này hiện nay đang lây lan như cơn dịch không sao ngăn chặn được" (một nhà lãnh đạo của Nga đã phát biểu). Trong cơn lốc kim tiền mới mẻ này, khách hàng là "vua" nên các kiến trúc sư Nga cũng không thể có sáng tác của riêng họ bởi vì cuối cùng họ phụ thuộc vào "vua mới" này, thậm chí những chuyên gia trong Hội đồng kiến trúc thành phố cũng bất lực trước tình trạng bát nháo về kiến trúc đô thị.
Điện Kremlin rõ ràng đang có sự kết hợp giữa truyền thống phương Đông và phương Tây, giữa cổ điển và tân kỳ. Những ngôi nhà thờ của nó cùng tồn tại hòa bình bên những "kiến trúc kiểu Stalin" và những công trình kiểu "Hi-tech". Màu sắc của các công trình cũng kết hợp các màu hồng, cam chói lố lăng, kênh kiệu bên màu xanh xám hiền lành, trầm ngâm. "Kiến trúc của Matxcơva đang trải qua một giao đoạn giao thời", một kiến trúc sư Nga nói với chúng tôi.
Nghe một đồng nghiệp Nga nói sao nghe như câu chuyện từng trăn trở giữa những kiến trúc sư Việt Nam vốn cũng mang tâm trạng bất lực tương tự. Không khó hiểu lắm để thấy rằng bộ mặt kiến trúc của Matxcơva cũng phản ánh phần nào bộ mặt của xã hội cũng như sự thay đổi của những giá trị. Một lớp nhà giàu mới, “thượng đế” mới đã ra đời. Theo Bộ Lao động - phát triển xã hội Nga, khoảng cách thu nhập giữa giàu và nghèo của Nga hiện lên đến 14 lần; 20% người Nga có thu nhập cao chi đến 46,2% tổng thu nhập. Trong khi đó 20% người Nga thuộc nhóm thu nhập thấp chỉ có khả năng chi tiêu được 5,5% tổng thu nhập xã hội (nguồn: Interfax).
Sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội Nga hiện nay khá rõ nét, như chúng tôi đã cảm nhận được khi tiếp xúc với nhiều người dân đang sống với đồng lương ít ỏi, khi dạo phố Arbat với nhóm sinh viên Việt Nam đang học tập ở Matxcơva, khi nghe kể về một số đại gia mới nổi, như tỉ phú Berezovsky mua một ngôi nhà tại London với giá 10 triệu bảng, nhà tài phiệt Roman Abramovich mua bốn ngôi nhà trị giá 14 triệu bảng cũng tại London, họ đang tung tiền mua nhà và cổ phiếu ở Anh và các nước Tây u giống như một cuộc đổ bộ mới của người Nga vào thị trường tư bản.
Nắm trong tay khối tài sản kếch xù, những nhà giàu mới này đang làm Matxcơva lên cơn sốt khi họ vung tiền mua lâu đài, trang trại, xe hơi sang trọng như Hummer, Benthey, BMW, Mercedes…
Một buổi chiều, chúng tôi đến thăm khu nghĩa trang độc nhất vô nhị của Matxcơva với tâm trạng nửa vui, nửa buồn. Vui vì lần đầu tiên tiếp cận một công trình kiến trúc kỳ lạ và độc đáo: một công viên? Một vườn tượng? Một đền thờ tưởng nhớ những người con ưu tú của thành phố? Tất cả những ngôi mộ được quy hoạch rõ ràng với đường đi,cây xanh, đèn chiếu cho đến những con suối, hồ nước phun tuyệt đẹp.
Mỗi ngôi mộ của một danh nhân là một tác phẩm nghệ thuật có đặc điểm riêng, như vị tướng quân đội thì có hình tượng chiếc nón sắt, những nhà văn, nhà thơ được chôn cất nơi đây đều có một bức phù điêu hay một tượng cách điệu về những tác phẩm hay công lao đóng góp của họ.
Tôi nhớ nhất một ngôi mộ với hình tượng con thiên nga trắng nằm phục bên trên, với đôi cánh ôm gần trọn ngôi mộ, một tác phẩm đầy biểu cảm tặng cho danh nhân nổi tiếng đang nằm dưới mộ.Và buồn vì chúng ta còn chưa có được những nghĩa trang như vậy để tôn vinh những con người ưu tú.
Một góc lãng mạn của Matxcơva
Đến đất nước này chỉ vài ngày, Matxcơva đã để lại trong chúng tôi nhiều kỷ niệm, nhiều ấn tượng nhất là tính nhân bản của Matxcơva trong cách tôn vinh độc đáo đối với những người con ưu tú xây dựng và bảo vệ quê hương nước Nga, nhất là Matxcơva. Vài ngày quả như muối bỏ biển mất thôi! Tôi nguyện với lòng mình là sẽ trở lại và trở lại vài lần nữa với Matxcơva.
Theo KTS NGUYỄN NGỌC DŨNG - Lang thang phố thị
Hết ạ!