Trên NNN, nhiều bạn nhớ đến BG với bài hát
"Thành phố Vàng"-Город Золотой .
http://www.youtube.com/watch?v=qxza2m08D-c
Hồi ở 4rum NNN cũ, bạn Yantendra có hỏi về bài hát "Thành phố Vàng" do BG hát. Sau đó qua nhiều lần tìm tòi, chúng ta đã biết lai lịch khá...lằng nhằng của bài hát này.
Nay, xin mạn phép post lại bài dịch của Gà tôi vào đây cho liền mạch về BG:
LAI LỊCH BÀI HÁT THÀNH PHỐ VÀNG
Một bài hát xuất hiện thật ngẫu nhiên trong box Nhạc Nga và nhanh chóng được nhiều người yêu thích. Thành phố Vàng- Город золотой"-một bài hát với giai điệu thật mượt mà và những ca từ lấp lánh như đến từ một thế giới huyền thoại nào khác, từ trên cao xanh có Thành phố Vàng với những chiếc cổng trong suốt và các muông thú dạo chơi trong các khu vườn cỏ xanh, ngát hương hoa (trích lời bài hát).Bài hát xuất hiện từ đầu thập niên 70 ở Liên xô và nhanh chóng được mọi người yêu thích qua giọng ca trầm ấm, nhẹ nhàng như thủ thỉ của ca sĩ Boris Grebenshikov trên nền ghi ta mộc mạc. Vậy mà cho đến nay, đã 3 thập kỷ trôi qua, người ta vẫn chưa thôi tranh cãi về nguồn gốc bài hát này. Ai là tác giả phần nhạc, ai là tác giả phần lời? Thật là lạ lùng.Trong khi sử dụng các trang tìm kiếm của Nga như yandex.ru, rambler.ru để đi tìm câu trả lời, tôi đã ghé vào một số trang như nephele.ru, cadenza.ru, bujhm.livejournal.com, israbard.net…để đọc các ý kiến tranh luận sôi nổi của mọi người về đề tài này. Thật là muôn hình muôn vẻ, muôn ý kiến khác nhau và tác giả nào cũng có vẻ…đúng Laughing . Tuy nhiên, đó chỉ đơn thuần là những ý kiến tản mát mang tính cá nhân nhớ gì nói nấy, chưa có tính thuyết phục cao. Khi vào trang
http://bujhm.livejournal.com, tôi tình cờ đọc được bài điều tra công phu của tác giả Zeev Geizel về nguồn gốc bài hát Thành phố Vàng. Bài viết lần đầu được công bố trên trang coolfold.com, một trang web dành cho những người Do thái nói tiếng Nga tại Israen. Tác giả- một người Do thái gốc Nga đã cho ra đời một điều tra rất công phu, có dẫn chứng tỉ mỉ với các luận cứ khá thuyết phục. Bài viết của Zeev Geizel rất dài, nhưng xin được lược dịch những ý chính nhất, ngõ hầu cùng bạn đọc nuocnga.net tìm hiểu thêm xuất xứ khá lắt léo của một bài hát được nhiều người yêu thích.
LAI LỊCH MỘT BÀI HÁT
Bài viết đề tặng các thiên tài vô danh, mà sáng tác của họ thường được ẩn mình dưới 2 từ “dân gian”, hoặc được biết đến dưới tên của người khác.
Phần 1:
Trên trang web "Исрабард", ngày 22/10/2003 xuất hiện một topic mới trong diễn đàn "Бардачок “mang tên “Về bài hát Thành phố Vàng”. Tác giả của nó viết rằng”…từng nghe ca sĩ Anuar Bugadov hát bài Thành phố Vàng bằng tiếng Do thái tại Festival âm nhạc tại Israel” và đề nghị nếu ai đó có lời bài hát này bằng tiếng Do thái thì cho anh ta (cô ta)xin.
Sau khi có lời đề nghị trên, admin của site là Igor Ugolov hứa hẹn là sẽ hỏi trực tiếp ca sĩ Budagov về phần lời tiếng Do thái của bài hát này. Rồi sau đó topic này “ngủ đông” và được thức giấc sau đó nửa năm, thật tình cờ đúng vào Ngày Hàng không vũ trụ Nga 12/4/2004. Có một thành viên 4rum là Op viết :”Tôi từng nghe Larisa Gershtein hát bài này bằng tiếng Do thái…Xin hỏi bản dịch này là của ai?”.
Mọi việc bắt đầu từ đó. Trong vài ngày trên 4rum xuất hiện hàng chục bài viết xung quanh xuất xứ của bài hát Thành phố Vàng. Tạm thời Zeev phân loại được mấy giả thiết sau:
1. Lời bài hát của Iekhud Kha Levi viết bằng tiếng Do thái, âm nhạc dân gian.
2. B.Grebenshikov viết bài này cho bộ phim Acca.
3. Tác giả là A.Khvostenko.
4. Một nhạc sĩ người Italia gốc Do thái tên là Franchesco da Milano đã sáng tác bài này từ thời trung cổ, ông đã viết lời bài hát này và bản thảo đã được ai đó có tên là V.Glozman tìm thấy trong một thư viện nào đó ở Leningrad.
5. Nhạc sĩ Franchesco da Milano chỉ viết nhạc. Còn lời là do A.Volokhonski viết, ông này đã kiện Grebenshikov ra tòa và nhận được 10 hay 15 nghìn dollar tiền bồi thường. Hoặc là B.Grebenshikov chỉ trả cho ông này số tiền trên để không làm ầm ĩ.
6. V.Lupherov cho rằng tác giả phần lời là Iunna Morits.
7. Tác giả lời bài hát là nhà thơ vĩ đại người Ấn độ R.Tagore. Tuy nhiên tác giả của giả thiết này chưa chắc chắn lắm khi “thòng” thêm 1 câu:”Cần phải kiểm tra thêm”
Và chúng ta cùng kiểm tra xem.
Sau khi kiểm tra các tác phẩm của nhà thơ Do thái Iekhun Kha Levi, Zeev không tìm thấy một bài thơ nào giống Thành phố Vàng. Zeev cũng loại bỏ giả thiết Tagore là tác giả.
Điều quan tâm lớn nhất của Zeev lúc này chính là tác giả phần lời tiếng Nga của bài hát này, ai viết, và ai là tác giả đích thực của những giai điệu mượt mà trong bài hát về Thành phố Vàng-thành phố của Thiên đàng?
Zeev Geizel bỗng nhớ lại một kỷ niệm thời sinh viên. Năm 1978, tại một ký túc xá của trường Đại học giao thông Matxcơva МИИТ, cậu sinh viên Marik Drachinski cất tiếng hát trong tiếng ghi ta bập bùng: “Trên bầu trời xanh…”-"Над небом голубым…". Cánh sinh viên mê mải nghe, rồi có người hỏi:
-Bài hát của ai đó, Marik?
-Đó là bài hát của Khvost.
-?????
-Khvostenko, đang sống ở Paris.
-Giai điệu bài này nghe quen quá…
-Đúng rồi, ông ấy không viết nhạc bài này, đây là một bài hát Italia cổ…
Tiếp theo, Zeev Geidel nhớ về khoảng thời gian xa hơn trước đó. Năm 1972, gia đình của Geidel vẫn còn sống ở Novorossisk. Anh trai của Geidel-một sinh viên khoa violon trường nhạc Gnesinski về nhà nghỉ hè, mang theo một đống đĩa hát mới. Một chiếc đĩa (dường như) có tên là ‘Âm nhạc lư cầm thời trung cổ”. Và giai điệu của bài Thành phố Vàng đã vang lên từ chính chiếc đĩa hát này. Geidel cũng dễ dàng tìm được lời của bài hát của Khvostenko-khi đó vẫn là một cái tên xa lạ đối với cậu trò tỉnh lẻ .
Thế là đã rõ rồi, lời bài hát là do Khvostenko viết trên nền nhạc của nhạc sĩ Italia thời trung cổ Franchesco. Có thể đặt dấu chấm hết ở đây chưa? Có thể. Nhưng với sự cẩn trọng, nên kiểm tra lại kỹ càng hơn một chút, để sau này không phải xấu hổ với những đồng tác giả, nếu có.