Một đốm lửa Nga nơi biển gió Tuy Hoà
LTS:Ban biên tập NuocNga.net vừa nhận được tin buồn từ Hội hữu nghị Việt-Nga tỉnh Phú Yên: Ông Đỗ Như Phước, nguyên Chủ tịch Hội hữu nghị Việt-Nga tỉnh Phú Yên vừa qua đời vào ngày 7/11/2008, thọ 72 tuổi. Từ nhiều năm qua, ngôi nhà của ông Đỗ Như Phước ở thành phố Tuy Hòa (Phú Yên) được mệnh danh là "Bảo tàng mini hữu nghị" với hàng nghìn hiện vật từ các nước trên thế giới, trong đó phần lớn là từ nước Nga. NuocNga.net xin giới thiệu bài viết của tác giả Triệu Lam Châu, như một nén hương tưởng nhớ đến một người có "tình cảm nồng nàn đối với Liên Bang Xô Viết trước kia và nước Nga hôm nay.
Đôi lúc tôi cứ lẫn thẩn nghỉ rằng : Nếu như Trưng ương Hội hữu nghị Viêt-Nga tiến hành lập một tờ bản đồ về tình hữu nghị Việt-Nga ở Việt Nam, thì hẳn đó là một điều rất thú vị. Tôi cứ tưởng tượng rằng trên tờ bản đồ ấy, người ta sẽ tô những màu sắc rực rỡ, sẽ điểm những ngôi sao, những ngọn lữa biểu hiện tình cảm nồng nàn đối với Liên Bang Xô Viết trước kia và nước Nga hôm nay của chúng ta. Người ta sẽ vẽ biểu tượng đốm lửa hồng hữu nghị lên các vị trí trong tờ bản dồ ấy như : Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu…và nhiều nơi khác nữa. Dĩ nhiên không thể thiếu một đốm lửa hữu nghị cháy bùng mãnh liệt nơi biển gió Tuy Hoà của Phú Yên thân thương .
Có thể nói nơi biển gió Tuy Hoà, Phú Yên có một đốm lửa Nga thần tình cháy bỏng từ bao nhiêu năm nay rồi. Đó là ông Đỗ Như Phước, một người Việt Nam trăm phần trăm, nhưng tâm hồn và lòng yêu nước Nga của ông cũng trăm phần trăm như người Nga yêu tổ quốc mình. Tôi có cảm giác rằng trời sinh ra ông Đỗ Như Phước là để làm công tác hữu nghị, là để thể hiện tình yêu nước Nga và truyền lửa tình yêu ấy đến với mọi người. Làm được như vậy, ông coi đó là niềm hạnh phúc chân chính và thiêng liêng của đời mình.Tôi cảm phục và ngưỡng mộ tình yêu ấy của ông đối với văn hoá, con người và đất nước Nga vĩ đại.
Ông Đỗ Như Phước quê ở Phú Yên, năm 1954 tập kết ra Bắc, từng tốt nghiệp Đại học ngoại ngữ và giảng dạy Nga văn ở trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Sau đó ông học thêm ngành vô tuyến điện và tốt nghiệp kỹ sư năm 1966, rồi xung phong vào bộ đội, công tác ở Bộ tư lệnh pháo binh suốt mười mấy năm trời .
Năm 1978 trở về quê hương Phú Khánh ( Phú Yên và Khánh Hoà hợp nhất ) ông làm công tác hữu nghị đến bấy giờ, với cương vị Chủ tịch Hội hữu nghị Việt-Xô, Việt-Nga, Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương Hội hữu nghị Việt- Nga. Năm 1989 tỉnh Phú Yên được tái lập, ông trở về Tuy Hoà và làm chủ tịch Hội hữu nghị Việt-Nga đến nay.
Điểm lại những mốc quan trọng của đời ông như vậy, để thấy rằng tình yêu của ông đối với nước Nga là một tình yêu nồng nàn, sâu sắc, từng trải, thâm trầm và không kém phần mãnh liệt.
Năm 1982 lần đầu tiên ông được đi Liên xô, tham dự Hội thảo về chính sách dân tộc của Lênin. Tôi hỏi ông : Ông có cảm xúc gì đặc biệt trong chuyến đi ấy ?
Câu hỏi này như châm đúng huyệt tình yêu của ông đối với nước Nga. Ông say sưa bày tỏ niềm cảm xúc của mình với tôi như một người tri kỷ ( dẫu ông là bậc cha chú.Tôi sinh sau ông hơn hai chục năm cơ mà ). Trước khi đi Liên xô dự Hội thảo, ông đã biết nhiều về Liên xô qua phim ảnh và sách báo. Nhưng tận mắt nhìn thấy Quảng trường Đỏ, Lăng Lênin vĩ đại, tiếp xúc với nhân dân Nga, ông đi hết ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Một dân tộc Nga hùng vĩ về mọi phương diện, một chiều sâu thăm thẳm của nền văn hoá Nga, một tâm hồn nồng hậu và thấm đượm tình người.
Ông đặc biệt vui sướng đứng trước Lăng Lênin, chứng kiến cảnh đông nghịt người từ các quốc gia khác nhau, đến Quảng trường Đỏ, lặng lẻ trang nghiêm, xếp hàng lần lượt bước vào lăng viếng lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản toàn thế giới. Ôgn chợt nhớ bao bạn bè đồng đội cũ những năm tháng chiến trường chống mỹ xưa kia. Họ đã cùng ông hát bài “ Chiều Matxcơva” bên chiến hào và hướng về Điện Kremli xa xăm với lòng ngưỡng mộ thành kính, thiêng liêng. Gìơ đây bên chân Điện Kremli, bất chợt lòng ông ngân tiếng hát thầm ( như hát cùng đồng đội cũ đã hy sinh), mà nước mắt chảy ròng ròng : Chiều thanh vắng là đây- âm thầm gió rì rào…
Ông Đỗ Như Phước kể rằng: Cũng chính từ giây phút ấy trên Quảng trường Đỏ mênh mông, trong đầu ông loé lên một tia sáng rực rỡ như ánh chớp. Phái rồi, cái vĩ đại của văn hoá Nga, của dân tộc Nga, của tình người muôn phương đối với nước Nga và Lênin vĩ đại-phải được lưu giữ cho con cháu mai sau. Tia chớp sáng láng ấy trong đầu, làm cho lòng ông phấn chấn hẳn lên. Bất giác ông nở một nụ cười và hít căng lồng ngực mình làn gió nhẹ nhàng từ sông Matxcơva phủ lên mát rượi. Bắt đầu từ giờ phút âý, ông sẽ dày công sưu tầm huy hiệu cùng các hiện vật về Liên xô, về nước Nga và lãnh tụ Lênin.
Thực tình mà nói ý tưởng về sưu tầm, chợt sáng loé lên trong đầu ông khi ấy tại Quảng trường Đỏ, trước lăng Lênin, đã tiên báo về sự thành công sau này của ông. Đến nay( tháng 6/2008) ông Đỗ Như Phước đã sưu tập được ba ngàn huy hiệu Liên xô, trong đó có hai trăm năm mươi chiếc huy hiệu Lênin và có hẳn một bảo tàng cá nhân tương đối “ bề thế ” ở Tuy Hoà.Theo hiểu biết của cá nhân tôi, tôi chưa thấy ở nước mình có một bảo tàng cá nhân văn hoá Nga đáng quý như thế.
Ngôi nhà ông Đỗ Như Phước ở Tuy Hoà có ba tầng, một để ở, tầng hai và tầng ba để trưng bày các hiện vật của bảo tàng.
Trên tầng ba, ông trưng bày một loạt các tập ảnh về các nước cộng hoà thuộc Liên bang Xô viết, các thành phố của Liên xô, đặc biệt là ba ngàn huy hiệu rất giá trị. Chính vì vậy đồng chí Trịnh Trang, Tổng thư ký Hội hữu nghịViệt-Xô đã từng đề nghị ông Đỗ Như Phước cho phép mang bộ sưu tập huy hiệu quý giá này, sang dự triển lãm tại Matxcơva và các thành phố khác của Liên xô, những năm tám mươi của thế kỷ trước. Cuộc triển lãm huy hiệu của ông ở Liên xô rất thành công.
Ở tầng hai của bảo tàng là một loạt các hiện vật gồm tượng các danh nhân Nga, những đồ dùng cổ xưa của dân tộc Nga, các biểu tượng về nghệ thuật, về kiến trúc, về lịch sử, về ẩm thực, về phong tục tập quán và về khoa học hiện đại của nước Nga.
Tôi đứng ngây người, bần thần, thám phục trước sự phong phú và giàu nhân văn ở bảo tàng này. Tôi đếm với ông Đỗ Như Phước như đếm với ông già Tuyết trong đêm nôen của nước Nga xa xăm mà gần gũi vô cùng. Không vui sướng sao được, khi tôi thấy ở miền biển Tuy Hoà này có kiểu tượng cô gái Nga mặc áo váy đỏ trang trọng cầm đĩa bánh mì chấm muối để tiếp khách quý. Tôi chạm tay vào chiếc đĩa của cô, như thấy tình mến khách nồng nàn thăm thẳm của truyền thống Nga xưa-như một dòng điện mạnh lan truyền đến trái tim tôi.Tôi như sống lại kỷ niệm sáu năm trời học hành ở Lêningrát, trong tình cảm nồng ấm của thầy cô giáo và bạn bè Nga hồn hậu. Chú Phước ơi, cháu xin cảm ơn chú nhé.Từ lòng cháu mà suy ra, như vậy là ý nguyện của chú truyền lửa tình yêu đối với nước Nga cho mọi người-nay đã thành công rồi.Tôi tự nói thầm như thế trong lòng mình.
Đặc biệt có một chiếc phong cầm cũ kỹ. Ông Đỗ Như Phước cho biết: ông có một người bạn là Thân Phụng Kỳ từng học ở Nga về . Một người bạn Nga đã tặng chiếc đàn phong cầm này cho ông kỳ. Người bạn Nga ấy cho biết chiếc đàn này đã từng theo bố ông ra trận chống phát xít Đức và người cha ấy đã hy sinh.
Tâm đắc với lòng yêu nước Nga của ông Phước, ông Kỳ đã tặng chiếc đàn phong cầm thấm đẫm tính lịch sử này cho ông Phước. Môi khi nhớ nước Nga, nhớ đồng đội cũ thời chống Mỹ, ông Phước vẫn thường mang chiếc phong cầm kia xuống dạo những bản nhạc Nga lay động một thời.
Bảo tàng của ông ở Tuy Hoà như một ngọn lửa thần kỳ, như một vầng sáng quyến rũ. Rất nhiều văn nghệ sỹ, bạn bè, các vị lãnh đạo đã thăm bảo tàng và đã để lại nhiều lưu bút chân tình, nể phục chủ nhân của bảo tàng . Tôi đọc lướt qua các trang lưu bút :
Nhà thơ dịch giả Thuý Toàn : Bái phục anh đấy, anh Phước ạ . Có bao nhiêu người có điều kiện như anh, thậm chí còn có điều kiện tốt hơn nhiều, như đâu có được ý tưởng tuyệt vời như anh. Bộ sưu tập huy hiệu Lênin thật vô giá. Khó ai có được.
Giáo sư, nhạc sĩ Tô Vũ : Thật sự ngạc nhiên và thích thú trước những bộ sưu tập của anh và đặc biệt trước những tác phẩm của anh, những biểu hiện tuyệt vời về trí tưởng tượng sáng tạo và óc hài hước hiếm có.
Tôi nghĩ: có lẽ chỉ cần trích hai lưu bút trên, cũng đủ nói giá trị của Bảo tàng hữu nghị Đỗ Như Phước ở Tuy Hoà.Tôi ao ước một ngày nào đó Bảo tàng này sẽ được Nhà nước công nhận là một điểm tham quan du lịch văn hoá quý giá của tỉnh nhà và của cả nước.
Ông Đỗ Như Phước có tâm hồn nghệ sĩ và có óc hài hước. Chính hai nét tính cách này của ông đã làm ông dễ hoà đồng với mọi đối tượng quần chúng. Ông dễ được mọi người yêu mến. Làm công tác hữu nghị, cũng có ý nghĩa là đoàn kết gắn bó nhiều tâm hồn với nhau để cùng phấn đấu cho mục đích cao cả trong sáng. Phẩm chất nghệ sĩ và khiếu hài hước của ông rất đắc đạo cho công tác hữu nghị suốt bao năm ròng.
Tôi nhớ mãi lời nhại tiếng Nga đặc biệt ấn tượng do ông sáng tác, dựa theo bài hát “ Bài ca thanh niên sôi nổi ” như sau :
(Bài này sẽ gửi qua email vì máy Vitinh không có mẫu tự Tiếng Nga )
Có một buổi sớm mai ông gọi điện thoại cho tôi . Tôi nhấc máy máy
-Xin lỗi, ai gọi đấy ạ ?
- Chào cháu Triệu Lam Châu, chú Phước đây.
-Thưa chú, có việc gì đấy ạ ?
-Cháu có biết: Trong nghi thức tiếp đón các nguyên thủ quốc gia, vì sao người ta thường bắn 21 phát đại bác không ?
Vấn đề này tôi mù tịt, nên trả lời chú:
-Dạ cháu không biết ạ.
Từ đầu dây bên kia ông liền hồ hởi giải thích ngay :
-Bởi vì cầu Đà Rằng Phú Yên của chúng ta có 21 nhịp đấy cháu ạ.
Một trận cười giòn tan trong buổi sớm mai hồng xứ biển. Đấy cũng là một liều thuốc cho tâm hồn người và cho cuộc đời này.
Cửa nhà tôi hướng về phía đông nam, hướng có những cơn gió lành mát rượi từ sông Đà Rằng thoảng tới. Song cửa sổ phòng văn của tôi lại hướng về phía tây bắc. Đêm nay trời đầy sao mùa hạ. Qua cửa sổ phòng văn tôi nhìn thấy ngọn núi Chóp Chài cao vút và trên ấy có một chòm sao sáng lung linh.Và tôi cứ mạo muội nghĩ rằng: Lòng yêu nước Nga của ông Đỗ Như Phước, chất Nga thấm đẫm trong bảo tàng của ông - như thể đã hoá thành một ngôi sao trong chòm sao sáng ấy. Nó thanh tao, bí ẩn, thiêng liêng và quyến rũ vô cùng.
Tác giả bài viết và cụ Đỗ Như Phước.