Ở các thành phố khác thế nào không rõ, nhưng quả thật là ở Matxcơva có rất nhiều rạp xem phim. Rạp nào rạp nấy trông khá quy mô, hoành tráng. Ngay ở trong "phường" tôi tá túc ở quận Timiriazev tính sơ sơ đã có 3 cái rạp có tên Baikal, Komsomolets, Estapheta...Hầu như ở bến ô tô buýt nào người ta cũng dựng lên một cái bảng, trên đó dán lịch chiếu phim của mấy chục rạp trong tuần, từ thứ hai đến chủ nhật. Trên đó có đủ cả, tên rạp, đc ở đâu, gần bến metro nào, lịch chiếu cụ thể từng buổi, phim gì, do ai sản xuất...Cánh sinh viên rỗi rãi, cứ nhăm nhăm có phim gì mới là đi xem để "giải ngố", lại vừa luyện khả năng ngoại ngữ. Muốn đi xem phim rẻ thì đi ban ngày, giá chỉ khoảng 10 kôpếch/vé. Còn nếu đi xem buổi chiều tối thì tùy phim, khoảng 30 -50 kôpếch cho phim một tập, nếu phim 2 tập thì cứ việc nhân đôi. Để tiện hình dung, xin nêu giá một 1 quả trứng ở LX lúc đó là 9 kô pếch, 1 cân thịt bò khoảng trên 2 rúp. Giá vé xem phim ở LX rẻ, các phương tiện nghe nhìn khác chưa được phổ biến, do vậy các rạp chiếu phim luôn đông đúc người xem.Dưới đây là một chiếc vé xem phim thời đó:
Thường các buổi chiếu phim ở các rạp đều tương đối giống nhau. Khách đến sớm vào ngồi chờ ở sảnh lớn, có thể đi ngắm tranh ảnh (ở đó thường tổ chức các triển lãm tranh, ảnh của các nghệ sĩ chưa mấy nổi tiếng) hoặc ngồi nghe nhạc, rầm rì trò chuyện... Bắt đầu buổi chiếu thường là seri phim ngắn hài hước Eralash dành cho thiếu nhi, hoặc là một bộ phim tài liệu ngắn, hoạt hình, tùy theo điều kiện riêng từng rạp. Sau đó mới vào phim chính. Có một dạo ở Việt Nam ta cũng thường chiếu theo trình tự như thế, có lẽ là học tập mô hình của bạn chăng?
Về nguồn phim, các rạp chủ yếu chiếu phim Liên xô vì những năm đó các xưởng phim như Mosfilm, Lenfilm, xưởng phim Ôđetxa, xưởng phim Dopzenko, Xưởng phim thanh thiếu nhi mang tên Gorki, xưởng Riga...sản xuất rất nhiều phim theo đơn đặt hàng của Goskino. Những năm đầu cải tổ, có nhiều bộ phim của Liên xô thu hút khá nhiều khán giả đến rạp như: Hãy đến và xem- Idi I smotri, Sám hối- Pakaianie, Không có người lạ ở đây- Chuzhie zdezd nie khoziat, Vera bé nhỏ-Malenkaya Vera, Gái điếm quốc tế-Interzevochka…Phim nhập cũng nhiều, nhưng chủ yếu là phim các nước Đông Âu phe ta, hoặc phim Pháp-chủ yếu là phim hài với các ngôi sao được dân Liên xônhư Funes, Risar.., phim Ý, phim hợp tác của 3-4 nước với nhau….Hầu như rất ít phim Mỹ. Phim của Mỹ chỉ vào LX mạnh mẽ vào những năm giữa cải tổ. Tôi còn nhớ một bộ phim kinh điển như Cuốn theo chiều gió (tên Nga là Uniesienyi vetrom) mà mãi đến năm 1988 mới được chiếu ở Liên xô. Phim chỉ chiếu ở một rạp duy nhất trên đại lộ Kalinin, mà muốn có vé phải xếp hàng khoảng 1 tiếng đồng hồ. Giá vé của phim này, và của các phim Mỹ khác thường gấp ba lần các phim nội địa-chính xác là 1 rúp 80 kô pếch. Tôi và một người bạn mua vé chợ đen với giá 5 rúp/vé và vào xem, nhìn chung không có ấn tượng gì lắm, có lẽ là do tiếng Nga hiểu được câu được câu chăng.
Cũng trong những năm cải tổ, người dân Liên xô được tiếp cận với các tác phẩm điện ảnh phương Tây khá sớm, chỉ sau bà con tư bản có... vài năm. Năm 1987,tôi đứng xếp hàng gần 1 tiếng ở rạp Vacsava kiếm vé xem Gahdi (Oscar 1982) và lấy làm hỉ hả dù xem nặng nề suốt gần 3 tiếng đồng hồ. Quả bom tấn Die Hard-2 (tên Nga là Krepki Oreshek-2)của Bruce Willis gây nên một cơn sốt ở rạp Rossia nằm gần quảng trường Pushkin, lúc nào qua đó cũng thấy một hàng dài rồng rắn xếp hàng bất kể trời băng tuyết.Hình ảnh này chúng ta còn gặp lại vào năm 1988- năm người Mỹ khai trương nhà hàng Mắc Đônan đầu tiên ở Liên xô tại một tòa nhà nằm kề Quảng trường nổi tiếng này. Mặt trời thơ ca Nga mặc chiếc áo choàng đứng trầm mặc trên bệ, mặt hơi cúi, có lẽ ông cũng không hình dung nổi tại sao các sản phẩm ăn uống và điện ảnh Mỹ lại thu hút đồng bào của mình như vậy.
Ở Matxcơva có một rạp chiếu phim nhỏ, nhưng khá thú vị nằm ngay quảng trường Arbat. Rạp này thời Liên xô “chuyên trị” chiếu lại các tác phẩm kinh điển của điện ảnh Liên xô với các tác phẩm của Âydenstanh, Ghuerasimov, Bondachiuk…Rạp có tên là Khudozhestvennyi, bây giờ vẫn còn tồn tại nhưng hình như tôn chỉ mục đích ban đầu không còn nữa thì phải. Thật tiếc.
Những năm này, video đã bắt đầu xuất hiện làm đa dạng thêm hình thức giải trí của người dân Liên xô.Thực ra, video đã xuất hiện ở các nước phương Tây trước đó nhiều năm nhưng ở LX, nó vẫn là một phương tiện nghe nhìn quá xa xỉ. Đầu video của LX sản xuất không đủ bán, hình dáng thô kệch.Thậm chí ban nhạc nữ Mirazh nổi tiếng năm 1987 cũng cho ra đời một bài có tên Video-ca ngợi các công dụng của video hết lời. Cũng những năm cải tổ, ngày 1/6/1987 với sắc lệnh về Hợp tác xã, Gorbachov bật đèn xanh cho phát triển hình thức kinh tế tư nhân dưới dạng các Hợp tác xã (koperativ). Các koperativ phát triển nhanh, mạnh như nấm sau mưa. Họ sản xuất, buôn bán đủ thứ. Nhanh nhạy với thị trường, nhiều koperativ mở các Video salon, chiếu các băng video chưởng, hành động Mỹ cho mọi người mua vé vào xem. Tôi đã vào một salon như thế ở gần ga xe lửa Saviolovski. Phòng chỉ chứa được khoảng 30 người, xếp ghế sát nhau thành hàng. Hôm đó người ta chiếu băng đánh đấm gì đó của Lý Tiểu Long-một nhân vật rất được người Nga ưa chuộng thời đó. Gía vé khá đắt, khoảng 2 rúp một người. Công bằng mà nói, các phòng chiếu video thời đó cũng đã hé một khe cửa hẹp cho khán giả Liên xô được tiếp cận với các thể loại điện ảnh của phương Tây, tuy đó chỉ là dòng “chưởng” và các loại phim đánh đấm Rocky, Rambo qua vai diễn của diễn viên cơ bắp S.Stalone và dòng phim viễn tưởng dạng “Chiến tranh các vì sao”…Thế cũng là đủ để khán giả, đa phần là lớp trẻ “ngất ngây con gà tây” rồi.
Mới đó, mà cũng đã mười mấy năm.