Tủ lạnh, ôi, tủ lạnh....
Thời nay, tủ lạnh là một đồ gia dụng được coi là …bình thường, không còn là một tài sản để có thể tự hào và được trẻ con mang ra khoe như một của quý trong nhà. Trưa nay, lúc về đến nhà, tôi vô cùng sửng sốt khi thấy bác hàng xóm khuân về 1 cái tủ lạnh 350 lít hiệu SHARP, cao ngất ngưởng. Bác ấy giải thích:”Tủ cũ nhà chị bé quá, đựng có vài chai bia đã chật, giờ mua cái này cho nó”hoành tráng”. Hơn nữa trên đường Phạm Văn Đồng nó mới khai trương siêu thị điện máy, nó khuyến mại ghê lắm. Cái tủ này nhập từ Thái, giá gốc gần 8 triệu, giờ nó bớt 1 triệu, thế là chơi luôn”. Thế cái tủ cũ làm gì hả bác, à ờ, đang hỏi nhà quê, thích thì khuân về Bắc Ninh tuần sau luôn. Cho nhau cái tủ lạnh Nhật đang dùng tốt, chuyện này thời cuối những năm 80 nghe thấy thì cứ bảo là bị “chập mạch”.
Những năm đó, ở ta hầu như chỉ có tủ lạnh Liên xô. Mà thông dụng nhất, nổi tiếng nhất có lẽ là tủ lạnh Saratov. Anh này chạy tốt, chỉ tội hơi ồn ào và“hiếu động”, rõ ràng tối ở góc phòng, sáng ra đã thấy ngất ngư giữa phòng. Máy chạy rung nên tủ lạnh di động luôn, chuyện này chắc là tiếu lâm nghe cho vui.
Trở lại thời Liên xô, ngay tại đất Liên xô thì tủ lạnh có uy tín nhất và lâu đời nhất là tủ lạnh ЗИС (ЗИЛ)-được sản xuất ở nhà máy chế tạo ô tô ZIL. Đây là chiếc tủ lạnh“nồi đồng cối đá” đúng nghĩa. Máy tốt, hơn nữa hầu như các chi tiết của nó đều được làm bằng…sắt, dùng mãi không hỏng. Nếu chẳng may bị hỏng thì nó cũng không bị vứt đi. Lúc này cụ ZIL to lớn và lụ khụ sẽ ra đứng ngoài ban công, bắt đầu cuộc đời làm tủ đựng đồ cũ của mình. Tôi đã từng thấy đôi “cụ” ZIL đứng trầm mặc trong các gian bếp tập thể ở Liên xô, cụ nào cụ nấy đều có dáng vóc vậm vạp, khum khum với “quả” tay nắm y chang tay nắm cửa ô tô(!). Các cụ này sinh cùng thời với giai đoạn “xét lại” ở Liên xô.
Sau này, các tủ lạnh của Liên xô đã bắt đầu cải tiến cho đẹp hơn, tiện lợi hơn. Có thể nhắc đến các mác như Saratov, Biriusa, Minsk…Vào ngày nghỉ, các bà nội trợ hét các ông chồng vệ sinh tủ. Ngăn đá bao giờ cũng đóng đá rất dày. Thực phẩm được sơ tán nhanh, nếu vào mùa đông thì thức ăn sẽ được mang ra để tạm ở ban công đầy tuyết, nếu vào mùa hè thì bèn sang cậy cục gửi nhờ tủ hàng xóm. Trong tủ lúc này sẽ đặt nào chảo, nào chậu, bát tô để hứng nước từ ngăn đá chảy xuống. Cánh cửa tủ mở rộng, hứng làn gió mạnh mẽ từ chiếc quạt thổi vù vù để chóng tan đá. Ai đó không biết thì dùng dao cạy đá, hoặc sốt ruột đổ nước nóng vào. Thế là tủ dễ bị hỏng. Chẳng thế mà trên các báo, tạp chí như Nữ công nhân, Nữ nông dân…người ta hay đăng các bài báo bày cho mọi người cách sử dụng tủ lạnh đúng cách. Chẳng gì thì tủ lạnh cũng là một tài sản trong mỗi gia đình.
Đối với cánh sinh viên tại các ký túc xá thì các loại tủ lạnh mini và các loại tủ giá rẻ có giá trên dưới 100 rúp(như INHEY) là được ưa chuộng hơn cả. Kinh tế nhất là đến các cửa hàng đồ cũ Kommisionyi tha về một chiếc cỡ 50-70 rúp là dùng được rồi.
Tủ lạnh được dân Việt ưa thích nhất là tủ Saratov, chắc là do hình thức trang nhã và có dung tích vừa phải-từ 140 đến 160 lít. Vậy nên mua được một cái, gửi trót lọt về nước thì đã có thể coi như một chiến công. Thời đó, người khôn của khó, phải đút lót cho các nhân viên cửa hàng Svet thì mới có cơ may mua được hàng. Mua tủ khoảng hơn 200 rúp, về bán lại cho nhau đã lãi gần 100 rúp, thậm chí hơn nữa. Khi đóng hàng tàu biển, nhớ lèn chặt tủ lạnh. Các cánh cửa, dàn nóng chật ních các vỉ kháng sinh, áo bay, sữa, ca cao…Nhưng thôi, đó lại là chuyện khác rồi. Chỉ nói thêm là năm trước, nhà các cụ đổi tủ, cái Saratov đời 16 được dân thợ vào trả 200.000 đồng, chưa đủ một bữa nhậu khao tủ mới.
Hiện nay, nhà máy Saratov vẫn sản xuất tủ lạnh, giá bán cũng khá cao. Tôi thấy trên mạng chào bán tủ Saratov 304l, sêri 557 với giá 508 USD, quá cao so với “anh” SHARP đã kể trên. Ngoài ra tủ lạnh Biriusa, Inei… vẫn được sản xuất với nhiều mẫu mã rất bắt mắt.
Ở ta từ lâu đã có bài thơ vịnh “anh” Saratov, bà con đọc cho vui:
Cắm vào run rẩy toàn thân
Rút ra nước chảy từ chân xuống sàn
Hỡi chàng quân tử giàu sang
Cắm vào xin chớ vội vàng rút ra.
Xung quanh tủ lạnh, chắc chắn còn nhiều chuyện vui vui khác nữa....