Rồi bây giờ trở lại với vấn đề nhà máy lọc dầu, đem ý kiến của chuyên gia làm thuê cho Mỹ mấy chục năm thì một số bác cho là phản động. Giờ đem ý kiến của một học viên học chương trình thạc sỹ Fulbright (Một trong số các chương trình đào tạo thạc sỹ kinh tế có uy tín nhất VN) ra để bàn bạc tiếp vậy:
Nhà Máy lọc dầu Dung Quất
Trần Khánh Hoàng
Wednesday, 19 July 2006
Dầu mỏ được ví như máu của nền công nghiệp. Cho đến hiện nay, và cả trong tương lai gần người ta vẫn chưa tìm ra một nguồn năng lượng nào có khả năng thay thế được các sản phẩm dầu mỏ. Việt nam là một trong số ít các quốc gia trên thế giới được thiên nhiên ban tặng tiềm năng về dầu mỏ. Xuất khẩu dầu mỏ đã mang về nguồn thu ngoại tệ quý giá cho công cuộc xây dựng, phát triển của đất nước. Nhưng Việt nam vẫn phải nhập khẩu hoàn toàn các sản phẩm lọc dầu phục vụ nhu cầu trong nước từ những nước có nền công nghiệp hoá dầu trong khu vực như: Singapo, Trung Quốc. Vấn đề đặt ra là Việt nam có cần hay không các nhà máy lọc dầu để chủ động nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Và nếu có thì nhà máy lọc dầu sẽ được xây dựng với qui mô như thế nào, đặt ở đâu
Dầu mỏ được ví như máu của nền công nghiệp. Cho đến hiện nay, và cả trong tương lai gần người ta vẫn chưa tìm ra một nguồn năng lượng nào có khả năng thay thế được các sản phẩm dầu mỏ. Việt nam là một trong số ít các quốc gia trên thế giới được thiên nhiên ban tặng tiềm năng về dầu mỏ. Xuất khẩu dầu mỏ đã mang về nguồn thu ngoại tệ quý giá cho công cuộc xây dựng, phát triển của đất nước. Nhưng Việt nam vẫn phải nhập khẩu hoàn toàn các sản phẩm lọc dầu phục vụ nhu cầu trong nước từ những nước có nền công nghiệp hoá dầu trong khu vực như: Singapo, Trung Quốc. Vấn đề đặt ra là Việt nam có cần hay không các nhà máy lọc dầu để chủ động nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Và nếu có thì nhà máy lọc dầu sẽ được xây dựng với qui mô như thế nào, đặt ở đâu.
I/ Nhà máy lọc dầu Dung Quất
Nhà máy lọc dầu đầu tiên của Việt nam với công suất dự kiến 6 triệu tấn/năm, vốn đầu tư 2.5 tỉ đôla, xây dựng tại Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi. Đây là một quyết định đầu tư gây tranh cãi trong nhiều năm qua. Sau đây ta sẽ xem xét các khía cạnh kinh tế, chính trị, xã hội của dự án.
1. Nhà máy lọc dầu lời hay lỗ
Trong nền công nghiệp lọc dầu, lợi nhuận lọc dầu ( Refinery margin) được chia thành lợi nhuận từ hoạt động chưng cất (hydroskimming margin) và lợi nhuận từ hoạt động cracking (cracking margin). Chỉ số lợi nhuận này được tính bằng cách lấy tổng giá trị lượng sản phẩm lọc dầu thu được trừ đi tổng trị giá của lượng dầu mỏ đưa vào nhà máy và các chi phí hoạt động liên quan ( Nếu chưa trừ chi phí hoạt động thì là chỉ số Gross margin hay Gross product worth). Chỉ số này thường có sự biến động do sự thay đổi của giá dầu mỏ thường nhanh hơn so với giá các thành phẩm. Thông thường lợi nhuận từ hoạt động chưng cất rất thấp (trên dưới 1$/thùng), lợi nhuận từ hoạt động cracking cao hơn vào khoảng 3-4$/thùng
Giả sử nhà máy lọc dầu đăt tại Việt nam có công nghệ và trình độ quản lý tương đương như Singapo, sử dụng dầu mỏ của Việt nam là nguyên liệu đầu vào được tính theo giá thị trường thế giới. Đây là loại dầu ngọt, nhẹ có giá cao hơn so với loại nặng, chua như của Dubai từ 5 đến 10$/thùng. Điều này giúp ta có thể hiểu được vì sao Singapo có thể nhận lọc dầu cho Việt nam với mức phí dưới 2$/thùng. Chi phí lọc dầu ( khoảng hơn 10$/ thùng đã được các nhà máy lọc dầu tại Singapo bù đắp bằng cách trả cho Việt nam những sản phẩm của dầu mỏ từ Dubai có hàm lượng lưu huỳnh cao hơn và giá rẻ hơn nhiều. Nếu Việt nam sử dụng sản phẩm do nhà máy lọc dầu của mình tạo ra có nghĩa là đã chấp nhận giá nguyên liệu đầu vào cao hơn so với các đối thủ cạnh tranh từ 5-10$/thùng (do hiện tại ở Việt nam chưa có những qui định nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường, thị trường trong nước vẫn sử dụng loại sản phẩm có hàm lượng lưu huỳnh cao). Hơn nữa, do dầu mỏ Việt nam là loại nhẹ nên hoạt động lọc dầu chủ yếu là chưng phân đoạn ít tạo ra lợi nhuận. Như vậy, việc nhà máy lọc dầu của Việt nam sử dụng nguồn nguyên liệu khai thác trong nước và sản phẩm tạo ra được tiêu thụ trên thị trường nội địa sẽ không thể tạo ra lợi nhuận hay chính xác hơn là sẽ lỗ hơn 2$/ thùng.
2. Tại sao lại là Dung Quất ?
Dung Quất nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, thuộc khu vực trung bộ của Việt nam là nơi có tăng trưởng kinh tế thuộc loại thấp nhất cả nước. Bản thân nhà máy lọc dầu đặt ở đây không trực tiếp tạo ra nhiều công ăn việc làm hay đóng góp cho ngân sách địa phương. Nhưng với sự phát triển cơ sở hạ tầng bao gồm cảng nước sâu, giao thông đường bộ, điện, mạng lưới viễn thông… phục vụ nhà máy lọc dầu (mà nếu không có nhà máy thì không có những đầu tư này) cùng với chính sách thông thoáng cởi mở sẽ thu hút được các dự án đầu tư trong và ngoài nước vào khu vực chính do việc triển khai dự án nhà máy lọc dầu chậm trễ đã làm giảm đầu tư vào khu kinh tế Dung Quất nói riêng và toàn bộ khu vực miền Trung.Một địa điểm khác có thể lựa chọn là Long Sơn – Vũng Tàu. Đặt nhà máy ở đây sẽ giảm được chi phí vận chuyển nguyên liệu cũng như thành phẩm đến thị trường tiêu thụ. Lựa chọn này đã không được xem xét thấu đáo và bị bỏ qua một cách đáng tiếc trong khi nghiên cứu tiền khả thi dự án nhà máy lọc dầu đầu tiên của cả nước.
3. Các ý nghĩa khác của nhà máy lọc dầu Trong những năm qua thế giới đã chứng kiến những biến động lớn trong thị trường dầu mỏ và các sản phẩm lọc dầu. Bất ổn tại những khu vực cung cấp dầu mỏ chính và sự gia tăng của nhu cầu do nền kinh tế thế giới tăng trưởng nhanh đã góp phần đẩy giá dầu lên mức kỉ lục. Sự gia tăng giá dầu trên thế giới ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Việt nam. Để giảm bớt những tác động tiêu cực của sự biến động giá dầu, và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, Việt nam cần chủ động trong việc đáp ứng nhu cầu trong nước.Xây dựng nhà máy lọc dầu sẽ tạo tiền đề cho ngành công nghiệp hoá chất phát triển. Các sản phẩm lọc dầu là nguyên liệu chủ yếu của quá trính sản xuất polime, các phụ gia bôi trơn, một số loại mĩ phẩm…Hiện nay, hơn 99% lượng dầu mỏ xuất khẩu, 50% lượng sản phẩm dầu nhập khẩu do phương tiện nước ngoài chuyên trở việc sản xuất và tiêu thụ dầu trong nước sử dụng các phương tiện của Việt nam làm cho ngành hàng hải, công nghiệp đóng tàu phát triển nhanh chóng đây là hai ngành quan trọng, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn mà chúng ta có nhiều tiềm năng để phát triển.
II/ Vấn đề và giải pháp
Nếu chỉ xét đơn thuần về hiệu quả tài chính, nhà máy lọc dầu là không thể có lãi vậy nên không cần làm gì cả và tiếp tục nhập sản phẩm dầu của nước ngoài. Nhưng nếu nhà nước có chính sách về môi trường chặt chẽ hơn, khuyến khích sử dụng các sản phẩm ít gây ô nhiễm bằng cách thu một khoản phí hay thuế nào đó đối với các sản phẩm nhập khẩu thì có thể tăng lợi thế cạnh tranh của nhà máy lọc dầu trong nước. Đổi lại người tiêu dùng và các ngành sản xuất, dịch vụ cũng phải chịu mức giá cao hơn, dẫn đến làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng hoá sản xuất trong nước, ảnh hưởng tới tốc độ tăng trưởng kinh tế.Một giải pháp khác là đặt nhà máy ở Vũng Tàu để giảm chi phí vận tải. Nhưng khoản tiết kiệm được này (20 – 30 triệu USD) cũng không đủ để bù lỗ do việc sử dụng nguyên liệu đầu vào có gía trị cao.Việt Nam còn có thể qui hoạch ngành công nghiệp hoá dầu Việt nam phát triển không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà phải hướng mạnh về mục tiêu xuất khẩu sản phẩm. Đồng thời, đa dạng hoá nguồn nguyên liệu đầu vào cũng như hoạt động của các nhà máy lọc dầu (cracking, reforming, dimerization …) để tăng lợi nhuận. Giải pháp này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu rất lớn nhưng sẽ mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài.
Tháng 8 - 2005
Trần Khánh Hoàng - FETP11
1. Thuật ngữ chính xác hơn là fractional distillation: chưng phân đoạn
Quá trình bẻ gãy các liên kết Hydrocacbon nhờ nhiệt độ, chất xúc tác tạo ra các sản phẩm nhẹ và có giá trị hơn. Trong thực tế, các nhà máy lọc dầu còn có các hoạt động khác tạo ra lợi nhuận như: refominng, dimerization…
2. Thống kê hàng tháng lợi nhuận lọc dầu 1/1992-12/2002
3. Báo cáo tổng hợp về giá và các hoạt động lọc dầu của Cơ quan năng lượng quốc tế IEA. Thực tế hiện nay mức chênh lệch này còn cao hơn do giá dầu thế giới đang đúng ở mức cao
4. Số liệu thống kê hoa tiêu khu vực I, III Báo Thanh niên ngày 17/8/2005
Tài liệu tham khảo-Wikifedia. Từ điển bách khoa trực tuyến bản tiếng Anh-Platts.(2003).Historical Monthly Refining Margins and Gross Product Worth by Refining Centre.
An bản điện tử được lấy về từ:
http://www.oilmarketreport.org-IEA. (1999, 2003, 2004, 2005). Oil prices and refinery activity,
An bản pdf của cơ quan năng lượng quốc tế được lấy về từ: -EIA.(2001).
Báo cáo tài chính của các công ty năng lượng lớn tại My,Được lấy về từ:
http://www.eia.doe.gov/emeu/finance
- Thủ tướng chính phu(17/06/2005), Quyết định về việc điều chỉnh dự án nhà máy lọc dầu Dung Quất
-Võ Văn Kiệt. (2005) Thư ngỏ của nguyên thủ tướng gửi quốc hội, báo Tuổi trẻ
-Các ấn bản điện tử Vneconomy, Thanh niên, Lao động, Vietnamnet, Vnexpress,…
Xem bài viết ở đây