Có bài này sắp tới mình phệt lên trang chủ:
Danh hoạ Vrubel - Tài năng và bi kịch
Tô Hoàng
Mikhail Alexanderovich Vrubel (1856-1910) – Danh họa Nga không chỉ tiêu biểu cho khuynh hướng dân chủ cách tân trong hội họa Nga cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, mà tên tuổi còn sánh ngang tầm với nhiều danh họa thế giới vào thời kỳ đó. Ông mắc căn bệnh bị ám ảnh bị ám ảnh bởi những hồn ma bóng quỷ thường đến với ông trong những giấc ngủ chập chờn đầy mộng mị. Họa sĩ đã thể hiện những điều đuợc chứng kiến trong những giấc mơ lên tranh và những tác phẩm của ông chỉ gây ấn tượng bởi đề tài chất liệu lạ mà còn cả ở những bố cục hòa sắc rất lạ lùng độc đáo…
Ánh nắng chiều lan dần vào văn phòng khiến mọi vât quen thuộc thường ngày bỗng trở nên mù mờ khó hiểu, tựa như đuợc bao phủ một màn đêm huyền bí.“Không sao! Mọi vật xung quanh cần trở nên như thế để mọi người phải kêu váng lên trước tài năng của tôi- một tài năng khó kiếm ra trên đời này!– Mikhail Alexandrovich Vrubel tự nhủ thầm rối ngả lưng nằm xuống divan. Nhưng than ôi liệu bao giờ người đời mới nhận ra tài năng ấy? Mặc xác dẫu gì thì mình vẫn cứ cống hiến hết tâm lục cho những mảnh toan căng trên giá. Trong giay phút tự an ủi như vậy, Vrubel như đứt khỏi những ám ảnh buồn bã. Và chính trong khoảnh khắc ấy họa sỹ có cảm tưởng từ tít sâu tận đầu bên kia gian phòng như có ai đó đang chăm chú nhìn ông. Mà đó có phải là người không? Nếu là người làm sao có cái nhìn buốt giá đến như thế? Ngay lập tức nhận ra những giọt mồ hôi thấm ướt lưng áo ông. Một nỗi sợ hãi khó giải thích bỗng chạy lan khắp thân thể. Từ phía cuối phòng cái bóng mờ tỏ kia dần dần hiện rõ. Đó là khuôn mặt đẹp tuyết vời, thân hình vô cùng hài hòa cân đối và cái nhìn như phóng ra từ đôi mắt to lồ lộ. “Cứ hiện hết ra đi miễn là gợi ý cho ta có được những nét vẽ tài ba”. Ta sẽ chịu đựng được tất – Cái bóng kia chậm rãi tan vào nền tường trắng…
Mikhail Alexandrovich bừng tỉnh vì một cơn đau lan suốt toàn thân. “Trời! Sao mình lại thiếp đi trên chiếc đi văng trong một tư thế không thuận lợi chút nào như thế này? Sau đó lại còn mộng mị nữa! Nhưng cái bóng dáng ta gặp trong mơ kia thì thật đáng ghi trên vải! Ai mà đáon được thứ ma quỷ ấy biết đâu đấy chẳng mang tới cho mình những thành công bất ngờ?”
Thời yêu đương
Kễ từ sau buổi tối hôm ấy, cuộc sống của Mikhail Alexandrovich Vrubel như quay ngoắt 180 độ. hằng ngày ông không bao giờ rời khung vải trước 5 giờ chiều. Gương mặt của hình hài bí ẩn mà một lần họa sĩ đã được thấy trong cơn mộng dạo nào bỗng trở thành hình tượng sống động cụ thể dần dần hiện ra trên khung vải. Hoạ sĩ cũng ngày một trở nên ít nói trầm tư nhưng tâm thái lại như một đứa trẻ. Nỗi bất hạnh trong đời sống riêng tư ông nếm trải xưa nay cũng bắt đầu biến đổi. Trước đây phụ nữ không tỏ ra nồng nhiệt, quan tâm đến Vrubel lắm. Và điều đó không có gì lạ cả. Trong mắt chị em, Vrubel như một nhân vật kỳ quặc. Lúc thì ông phung phí tiền bạc để mua những lẵng hoa, những món quà tặng hết sức xa xỉ, những hòm rượu vang đắt tiền; nhưng có thời kỳ trong túi không có một xu nào. Vrubel ăn vận cũng khác người, thường vuốt keo lên đầu, chóp mũ bôi phẩm xanh và tự cho như thế mới đẹp. Họa sĩ cũng hay tặng những bức tranh thuốc nước của mình cho bạn hữu, nhưng chợt nhận ra trong bức tranh ấy có chỗ nào chưa vừa ý, ông sẵng sàng xé vụn nó trước con mắt ngạc nhiên của người bạn. Ông rất sung sướng khi được tiếp nhận vào xã hội thượng lưu, bởi ông rất lịch sự, rất sây sắc. Vrubel thích hợp với những buổi vũ hội, những lễ tiếp tân sang trọng, còn với cuộc sống gia đình theo những quan niệm thời đó thì ở ông lại khiếm khuyết nhiều điểm.
Nhưng năm 1895 đã trở thành một khúc ngoặt trong cuộc đời ông. Vào thời gian đó, nhóm opera tư nhân của Manmontov tới St.Peterburg biểu diễn. Vrubel đến xem. Ngồi khất trong bóng tối tít sau cuối khán phòng, Vrubel bực bội khi chợt nhận ra mình đã bị ma lực tình yêu cuốn hút. Ông yêu mà không thấy mặt người mình yêu, chỉ nghe được giọng hát của người con gái. Người có giọng hát khiến Vrubel ngây ngất ấy chính là Nadezhda Dabela – ngôi sao sáng nhất của nhóm opera Mamontov. Vào mấy phút giải lao giữa các hồi kịch, khi Nadezhda đang trao đổi điều gì với Tachiana Liubatovist- một bạn diễn, bỗng nhiên cuộc nói chuyện của cả hai bị ngưng đột ngột bởi một người đàn ông vừa vọt từ phía sau cánh gà ra, nắm chắt lấy bàn tay Nadezhda đặt những chiếc hôn nồng nhiệt lên đó, miệng lắp bắp: “Giọng hát của chị mới tuyệt làm sao!”. Người đàn ông ấy chính là chàng họa sỹ Vrubel. Bây giờ thì họa sỹ còn biết thêm rằng gương mặt của nữ diễn viên còn đẹp hơn cả giọng hát của cô.
Cơn bột phát tình yêu ấy diễn ra rất nhanh để lại trong Vrubel những dự định nghiêm chỉnh: Chẳng bao lâu sau họa sĩ ngỏ lời cầu hôn người nữ diễn viên. Nadezhda Dabela nhận lời và vào năm 1896 đám cưới đã diễn ra. Có cảm giác rằng không tìm được một cặp hạnh phúc nào khác như họ ở cả Moskva, cả St Peterburg, ngay cả trên khắp nước Nga. Và ngay cả trên khắp hành tinh này nữa! Sau lễ thành hôn, Vrubel đi theo người yêu trong các chuyến lưu diễn. Ông đảm nhận việc trang trí phông màn, vẽ mẫu trang phục cho các nhân vật mà Nadezhda đảm nhận. Trước khi nàng bước ra sân khấu, bản thân Vrubel vận trang phục cho người yêu. Rõ ràng tình yêu đã tìm được hướng ra những bế tắc trong sáng tạo của Vrubel: Họa sĩ đã quên khuấy việc vẽ mấy co quỷ, trên các bức tranh của ông tràn ngập các nét dạng trong vẻ đẹp và sự hiền thục của Nadezhda Dabela. Chúng ta có thể thấy điều này qua các tác phẩm sau của Vrubel: Ghendel và Greltrl, Faust, Công chúa Greda, Nữ hoàng thiên nga…
Thời điên loạn
Những đám mây đen bắt đầu kéo tới với cặp vợ chồng Vrubel vào năm 1898. Mùa hè năm đó, hai ông bà đến thăm bà con họ hàng tại Tseinigov. Bất ngờ những khúc mục ca bỗng gợi dây trong ký ức Vrubel giấc mơ kỳ quái năm nào. Thế là họa sĩ quay trở về với những ám ảnh xưa - vẽ những con quỷ. Ông lại trở nên ưu tư, trầm uất. đêm này qua đêm khác Vrubel hầu như thức trắng. Tính khí của ông thay đổi rõ ràng. Xưa kia ông mềm mỏng, dịu dàng, độ lượng bao nhiêu thì nay trở nên cứng ngắc, thích sinh sự bấy nhiêu. Vrubel không thích ai lên tiếng nhận xét tranh của ông, ngược lại ông luôn tự ngợi khen tác phẩm của mình. Nedezhda Dabela hết sức khiếp hãi trước tính tình biến đổi của chồng và hoàn toàn tin rằng Vrubel đã mất trí. Bà chỉ trông đợi ở một điều: đứa bé sắp ra đời có thể làm ông tỉnh táo. Nhưng niềm hy vọng này cũng sụp đổ. Vừa nhìn thấy mặt con trai, Vrubel sửng sốt bởi chú bé có cặp môi méo mó như của con thỏ rừng. Họa sĩ cảm thấy đó là sự trả giá cho những tội lỗi ông đã phạm phải. Ông rơi vào trạng thái trầm uất và kễ từ ngày đó không còn quan tâm gì khác, ngoài sự ám ảnh của hình bóng quỷ.
Năm 1902, một năm sau ngày cậu con trai chào đời, Vrubel vẽ xong bức tranh Con quỷ và được mang đi triển lãm tại St.Petersburg. Và dù bức tranh đã treo trong phòng triễn lãm rồi, Vrubel vẫn chưa yên tâm và sáng sáng ông vẫn tới cạnh bức tranh để thêm màu này, làm nhạt đi màu khác. Việc làm đó của họa sĩ khiến những người kéo đến xem bức tranh của ông khiếp hãi khi họ nhận ra vẻ mặt của con quỷ trong tranh như thay đổi thần thái môi ngày.
Cũng vào năm ấy vợ chồng họa sĩ quyết định đưa cậu con trai về Riadan nhờ những người họ hàng trông coi. Nhưng trên đường đi sức khoẻ của Vrubel suy sụp hẳn nên bà vợ phải đưa ông vào bệnh viện tâm thần. Năm 1903 thì cậu con trai của Vrubel qua đời vì chứng viêm phổi nặng. Một bi kịch lớn trùm lên cuộc đời vợ chồng nhà danh họa.
Những năm sau này Vrubel mắc thêm chứng thông manh. Bức tranh cuối cùng hầu như ông đã vẽ bằng trực giác. Nhưng bức tranh ấy còn chưa vẽ xong thì họa sĩ đã mù hẵn. Đêm đêm ông đi lại giữa những bức tường xám lạnh của khu bệnh viện tâm thần, miệng thì thầm như đang nói chuyện với ai đó. Trên những bức tuờng ấy dần dà hiện lên những hình vẽ phác khi thì là mớ tóc, khi là bờ miệng, khi là đôi mắt…Vẫn của một bóng hình quen thuộc của con quỷ như trong bức tranh nổi tiếng của ông.
Vrubel vĩnh viễn ra đi vào năm 1910. Nữ nghệ sĩ opera Nadezhda Dabela-Vợ ông, vỏn vẹn chỉ được sống với ông 3 năm.
T.H (Tạp chí Tài Hoa Trẻ)