[Cartograph]

CHƯƠNG VIII
PHẢN CÁCH MẠNG
Sáng chủ nhật 11 tháng 11, bọn Cô-dắc tiến vào Xác-côi-ê Xê-lô. Kê-ren-xki cưỡi ngựa bạch. Chuông nhà thờ kéo inh ỏi. Đứng trên đỉnh một ngọn đồi nhỏ ngoài thành phố, y có thể nhìn thấy những gác chuông thếp vàng, những nóc khum sặc sỡ, và cả cái cảnh mênh mông xám ngắt của thủ đô, nằm trên cánh đồng buồn lặng, và đằng sau là vịn Phần –lan , màu ánh thép.
Không có trận giao chiến nào. Nhưng Kê-ren-xki đi nhầm một nước cờ tai hại. Bảy giờ sáng, y gửi lệnh đến đòan bộ binh thứ hai của Xác-côi-ê Xê-lô đòi hạ vũ khí. Binh lính trả lời rằng họ đồng ý nhưng đứng trung lập, nhưng không chịu hạ vũ khí. Kê-ren-xki cho họ mười phút đẻ tuân lệnh. Binh lính nổi giận; từ tám tháng nay họ đã quen với việc tự quản bằng các ủy ban, và các lối ra lệnh này sặc mùi chế độ cũ….Vài phút sau, pháo binh Cô-dắc nã vào các trại lính, làm chết tám người….Thế là từ nay, ở Xác-côi-ê Xê-lô sẽ chẳng có ai đứng trung lập nữa….
Tiếng súng và tiếng chân bộ đội thình thịch đánh thức nhân dân Pê-tơ-rô-gơ-rát dậy. Trời quang mây nhưng còn tối, gió thổi giá lạnh, mang theo mùi tuyết. Sáng sớm, khác sạn quân đội và Sở điện báo bị những lực lượng quan trọng học sinh sĩ quan chiếm đóng, rồi lại lấy lại được sau một trận huyết chiến. Trung ương điện thoại bị thủy thủ bao vây. Họ dựng chướng ngại vật ngay giữa phố Moóc-xcai-a bằng hòm, thùng và những tấm tôn, hoặc nấp ở góc phố Gơ-rô-khô-vai-a và quảng trường Thánh I-dắc, cứ thấy cái gì động đậy là nổ súng. Thỉnh thoảng lại có một chiếc xe hơi mang cờ Hồng thập tự tiến đến và được các toán thủy thủ để cho đi qua...
Bạn đồng nghiệp An-bớt Rít-xơ Uy-li-am(1) của chúng tôi, lúc đó đang ở trong nhà Trung ương điện thoại, đi nhờ chiếc xe Hồng thập tự bề ngoài có vẻ như chở đầy thương binh ra khỏi nhà đó. Nhưng anh thấy sau khi đi loanh quanh trong thành phố, chiếc xe đi thẳng tời trường võ bị Mi-khai-lốp, đại bản doanh của bọn phản cách mạng. Trong sân, một sĩ quan Pháp hình như đứng chỉ huy mọi việc... Đó là cách chúng dùng để tiếp tế đạn dược lương thực cho Trung ương điện thoại. Rất nhiều xe Hồng thập tự giả mạo kiểu ấy chỉ dùng để liên lạc và tiếp tế cho bọn học sinh sĩ quan.
Bọn này có năm sáu chiếc xe ô tô bọc sắt, nguyên là của sư đoàn thiết giáp Anh cũ. Lúc qua quảng trường Thánh I-dắc, Lu-i-dơ Bơ-rai-ân(2) thấy một chiếc đi từ phía Bộ Tư lệnh Hải Quân tới và tiến về phía Trung ương điện thoại. Tới góc phố Gô-gôn, xe dừng lại. Vài thủy thủ, đứng nấp sau những đống gỗ, chĩa súng bắn. Ụ súng của chiếc xe quay ngay lại và súng máy bắn xả vào đống gỗ và đám đông. Ngay trong cái cổng mà bà Bơ-rai-ân đứng nấp, chết mất bảy người, trong số có hai em nhỏ. Thấy thế, những người thủy thủ thét to lên, xông ra khỏi chỗ nấp dưới làn mưa đạn; họ vây quanh con quái vật bằng sắt và xỉa lưỡi lê vào những lỗ châu mai, vừa xỉa vừa thét lên những tiếng ghê gớm... Tên lái xe kêu lên là đã bị thương. Họ bèn thả hắn ra; hắn lập tức chạy đến Viện Đu-ma để tố cáo bằng chứng mới mẻ này của sự “tàn ác” bôn-sê-vích... Trong đó những tên bị chết, có một sĩ quan Anh.
Sau đó, báo chí có nói đến một sĩ quan Pháp bị tóm trên một chiếc xe thiết giáp và bị đưa đến giam ở pháo đài Pi-tơ Pôn. Sứ quán Pháp vội vã cải chính, nhưng một ủy viên Hội đồng thành phố đã nói với tôi rằng chính ông ta đã cho thả tên sĩ quan đó.
Mặc dù thái độ chính thức của các sứ quán các nước đồng minh thế nào chăng nữa, nhưng chắc chắn rằng cá nhân các sĩ quan Anh và Pháp đã hoạt động mạnh; họ đến dự cả các buổi họp của ủy ban Cứu quốc và đóng vai quân sư.
Suốt ngày, trong nhiều khu xảy ra những cuộc giao chiến nhỏ giữa học sinh sĩ quan và xích vệ, và những trận đánh giữa các xe thiết giáp. Xa, gần, khắp mọi chỗ đều có tiếng súng nổ hàng loại, hoặc lẻ tẻ, và tiếng súng liên thanh. Các cửa hiệu đều hạ những mành sắt xuống, nhưng công việc buôn bán vẫn tiếp tục. Các rạp chiếu bóng ngoài cửa không thắp đèn nhưng trong thì chật ních. Xe điện vẫn chạy. Điện thoại vẫn gọi được, và khi gọi đến Trung ương điện thoại thì nghe rõ ràng tiếng súng nổ... Viện Xmon-ni bị cắt ra khỏi hệ thống điện thoại, nhưng Viện Đu-ma và ủy ban Cứu quốc vẫn luôn luôn liên lạc được với các trường học sinh sĩ quan và với Kê-ren-xki ở Xác-côi-ê Xê-lô.
Bảy giờ sáng, một đội tuần tra gồm binh lính, thủy thủ và xích vệ đến trường Vơ-la-đi-mia và cho bọn học sinh sĩ quan hai mươi phút để hạ khí giới. Tối hậu thư này bị bác bỏ. Một giờ sau, bọn học sinh sĩ quan định kéo quân ra, nhưng bị một loạt súng dữ dội từ góc phố Gơ-rê-bét-xcai-a và phố lớn bắn lui. Bộ đội Xô-viết vây chặt trường và nổ sung. Hai xe thiết giáp đi đi lại lại, quét vào trường hàng loạt súng máy. Bọn học sinh sĩ quan gọi điện thoại xin tiếp viện nhưng bọn Cô-dắc trả lời là không dám ra vì thước trại của chúng có những lực lượng thủy thủ quan trọng với hai khẩu đại bác. Trường Páp-lốp bị vây chặt. Còn học sinh sĩ quan trường Mi-khai-lốp phần lớn đã phải chiến đấu ở ngoài phố rồi...
Mười một giờ rưỡi có ba khẩu pháo kéo đến. Bức tối hậu thư thứ hai được bọn học sinh sĩ quan trả lời bằng cách giết hại sứ giả Xô-viết mang cờ trắng trong tay. Thế là lập tức các khẩu pháo nổ thật sự. Tường nhà trường thủng từng mảng lớn. Bọn học sinh sĩ quan chiến đấu một cách tuyệt vọng. Những đợt xích vệ hò hét tiến lên xung phong bị bắn ngã rạp... Kê-ren-xki trước đó đã gọi điện thoại từ Xác-côi-ê đến để cấm không được đàm phán với ủy ban quân sự cách mạng.
Tức giận vì sự thất bại và số thương vong, bộ đội Xô-viết giáng vào trường một trận bão lửa. Ngay các sĩ quan Xô-viết cũng không cản nổi trận bão thép ghê gớm đó. Một ủy viên Xmon-ni tên là Ki-ri-lốp định bắt ngừng bắn, nhưng xuýt nữa anh ta bị đập chết. Máu xích vệ đã sôi lên.
Lúc hai rưỡi, bọn học sinh sĩ quan kéo cờ trắng: chúng chịu hàng nếu được bảo đảm tính mạng. Bên này đồng ý. Hàng nghìn binh lính và xích vệ xông vào qua cửa sổ và các mạng tường thủng. Chưa ai kịp can thiệp thì năm học sinh sĩ quan đã bị đâm chết bằng lưỡi lê. Còn lại chừng hai trăm tên được dẫn đến pháo đài Pi-tơ Pôn, bằng từng toán nhỏ để tránh công chúng để ý. Dọc đường một toán bị quần chúng xông vào giết mất tám tên nữa... Trận này chết mất hơn một trăm lính và xích vệ...
Hai giờ sau, Viện Đu-ma nhận được tin điện thoại là toán quân chiến thắng ấy đang tiến về Trường kỹ sư. Chừng mười hai đại biểu Đu-ma mang những bản tuyên cáo mới nhất của ủy ban Cứu quốc tới gặp họ. Một số đại biểu đi không về... Các trường khác đều ra hàng không kháng cự gì và bọn học sinh sĩ quan ở đó đều được yên ổn dẫn về Pi-tơ Pôn hoặc Cơ-rông-xtát.
Trung ương điện thoại kháng cự đến chiều. Nhưng rút cục các thủy thủ cũng chiếm được, dưới sự yểm hộ của một chiếc xe thiết giáp. Các cô điện thoại viên sợ hết vía, vừa chạy tán loạn vừa kêu la inh ỏi. Bọn học sinh sĩ quan rứt hết quân hàm vứt đi để khỏi bị lội, và một tên để nghị với Uy-li-am đổi cho y chiếc áo choàng, muốn lấy cái gì cũng được. “phen này thì chúng giết hết chúng tôi mất!”, chúng kêu lên như vậy, vì số lớn trong bọn chúng trước đây ở Cung điện Mùa Đông đã thề trên danh dự là sẽ không cầm vũ khí chống lại nhân dân nữa. Uy-li-am đề nghị đứng trung gian đàm phán hộ nếu chúng tha An-tô-nốp. Chúng đồng ý, An-tô-nốp và Uy-li-am đứng lên nói chuyện với anh em thủy thủ chiến thắng đang tức điên lên vì những tổn thất của họ. Lại một lần nữa, bọn học sinh sĩ quan được tự do rút lui... Nhưng cũng có một vài tên, trong lúc hốt hoảng định trèo lên mái trốn hoặc chui vào nấp ở tầng thượng bị tóm cổ và ném xuống đường.
Mệt nhừ và máu me đầy mình, nhưng chiến thắng, các thủy thủ và công nhân tiến vào phòng máy. Khi thấy các cô điện thoại viên xinh đẹp tụ tập ở đấy, họ đứng dừng lại, ngượng ngập và vụng về. Không một ai hành hạ hoặc làm nhục các cô gái đó. Thoạt tiên các cô hốt hoảng chạy trốn vào các xó xỉnh, nhưng đến khi thấy không ai làm gì, các cô lại lên giọng : “Gớm chưa, quân bẩn thỉu! quân ngu dốt! quân vũ phu!...” Thủy thủ và xích vệ rất lúng túng không biết xử trí ra sao. Các ả lại càng được thể, vừa vùng vằng mặc áo đội mũ vừa cất giọng chua như giấm : “Đồ vũ phu! đồ lợn!” Đưa đạn và băng bó cho các học sinh sĩ quan hào hoa phong nhã nên thơ biết bao! Toàn là con nhà dòng dõi quyền quý, lại chiến đấu để láy lại ngôi báu cho Nga Hoàng yêu dấu! Còn cái bọn này? Rặt những thợ thuyền thô lỗ, bọn nhà quê, bọn dân đen vô học...
Vít-sơ-ni-ác, ủy viên ủy ban quân sự cách mạng, cố thuyết phục các cô điện thoại viên ở lại. Anh ta tận dụng mọi phép lịch sự: “Cho tới nay họ đối đãi với các cô chẳng ra cái gì. Sở điện thoại thuộc quyền Viện Đu-ma thành phố. Họ trả cho các cô 60 rúp một tháng thì bắt làm việc tới mười giờ một ngày, có khi còn hơn thế... Bắt đầu từ nay mọi sự sẽ thay đổi. Chính phủ có ý định sáp nhập Sở điện thoại vào bộ Bưu điện. Lương các cô sẽ lập tức tăng lên 150 rúp và số giờ làm việc sẽ giảm. Các cô thuộc giai cấp cần lao, các cô có quyền sung sướng...”
Giai cấp cần lao à! Gớm chưa! Thằng cha này định cho chúng ta là cùng một guộc với tụi... dã man này chắc? Nó định yêu cầu chúng ta ở lại ư? Có trả một nghìn rúp cũng chả thèm ở!... Các cô điện thoại viên cong cớn đi ra.
Các công nhân viên, các người mắc dây, các thợ phụ ở lại. Nhưng điện thoại là một chuyện sống còn, phải có người điều khiển các bảng phích cắm. Chỉ có chừng dăm sáu cô điện thoại viên chịu ở lại. Chừng một trăm binh lính, thủy thủ, công nhân, xung phong làm việc. Sáu cô điện thoại viên chạy ngược chạy xuôi chỉ bảo hết người này đến người khác, vừa giúp họ, vừa mắng mỏ... Mọi việc ì ạch chạy dần, các đường dây dần dân lên tiếng. Việc cấp thiết nhất là phải nối Xmon-ni với các trại lính và các xưởng máy; sau đó phải cắt các đường dây của Viện Đu-ma và các trường võ bị... Về chiều tin tức về việc vừa xảy ra làn tràn khắp trong tỉnh. Hàng trăm tên tư sản lên giọng cáu kỉnh: “Đồ ngu si! quân chó má! liệu chúng mày đứng vững được bao lâu? Cứ đợi quân Cô-Dắc đến sẽ biết tay nhau ngay”.
Hoàng hôn xuống. Gió thổi trên đại lộ Nép-xki vắng ngắt. Trước cửa nhà thờ Ca-dăng, một đám đông tụ tập tranh luận không dứt; vài người thợ, một ít binh lính, nhưng phần lớn là người buôn bán và viên chức.
“Lê-nin chẳng giảng hòa được với Đức đâu!”, có người kêu lên như vậy. Một người lính nóng nảy cãi lại: “Thế thì tại ai? Tại cái thằng khốn kiếp Kê-ren-xki của các anh, cái thằng tư sản khốn nạn! cho nó cút đi đâu thì cút! chúng tôi không cần đến nó! Chúng tôi muốn Lê-nin!”.
Trước viện Đu-ma, một sĩ quan đeo băng tay trắng vừa to tiếng chửi rủa vừa xé các bản cáo thị dán ở tường. Một bản cáo thị viết:
CÁC THÀNH VIÊN BÔN-SÊ-VÍCH CỦA HỘI ĐỒNG THÀNH PHỐ GỬI NHÂN DÂN PÊ-TƠ-RÔ-GƠ-RÁT
Trong giờ phút nghiêm trọng này, đáng lẽ Viện Đu-ma thành phố phải hết séc cố gắng kêu gọi dân chúng bình tĩnh, đảm bảo lương thực và các nhu yếu phẩm cho họ, thị bọn xã hội cách mạng cánh hữu và bọn K.Đ đã quên nhiệm vụ, đã biến Viện Đu-ma thành một hội nghị phản cách mạng và định kích động một bộ phận dân chúng đứng lên xung đột với bộ phận kia để hòng dọn đường cho thắng lợi của bọn Coóc-ni-lốp, Kê-ren-xki. Đáng lẽ làm tròn những nghiệm vụ tối thiểu của chúng thì bọn xã hội cách mạng cánh hữu và bọn K.Đ, đã khiến Viện Đu-ma trở thành một võ đài đấu tranh chính trị chống đối với các Xô-viết đại biểu công nông binh, chống chính phủ cách mạng của hòa bình, bánh mì, và tự do.
Hỡi các công dân Pê-tơ-gơ-rát! Chúng tôi, những thành viên Bôn-xê-vích của hội đồng thành phố những người đã được các người bỏ phiếu bầu ra, chúng tôi muốn các người biết rằng bọn xã hội cách mạng cánh hữu và bọn K.Đ đã đi vào con đường hoạt động phản cách mạng, rằng chúng đã bỏ rơi nhiệm vụ và đưa dân chúng đến đói khổ và nội chiến. Chúng tôi, những người đã được 183.000 phiếu bầu, thấy rằng nhiệm vụ của chúng tôi là phải kêu gọi những người đã bỏ phiếu cho chúng tôi chú ý tới những việc đang xảy ra ở Viện Đu-ma. Chúng tôi tuyên bố không chịu trách nhiệm về những hậu quả tai hại và không thể nào tránh được do hành động của Viện này...
Xa xa, thưa thớt vài tiến súng, nhưng thành phố đã trở lại yên tĩnh, lặng lẽ, như mệt nhoài sau mấy cơn sốt vừa qua.
Trong phòng Ni-cô-lai, buổi họp của Viện Đu-ma kết thúc. Cả đến cái Viện đáo để này cũng hình như mệt mỏi. Các ủy viên luôn luôn mang tin đến: Trung ương điện thoại bị chiếm, các trận đánh nhau ngoài đường phố, trường võ bị Vơ-la-đi-mia thất thủ... Tơ-rúp tuyên bố : “Viện Đu-ma ủng hộ nền dân chủ trong cuộc chiến đấu chống áp chế và bạo lực : nhưng dù ai thắng chăng nữa, Viện cũng sẽ không công nhận sự hành hình không xét xử hoặc sự tra tấn...” Nghe vậy, đảng viên K.Đ. Cô-nốp-xki, một lão già vẻ mặt cay độc, lên tiếng trả lời: “Khi quân đội của chính phủ hợp pháp tiến vào Pê-tơ-rô-gơ-rát, họ sẽ đem bắn bọn phiến loại, và như thế sẽ không phải là hành hình không xét xử đâu”. Cả phòng lên tiếng phản đối, kể cả đảng của lão ta.
Không khí đầy vẻ hoài nghi và chán nản. Phản cách mạng đang ở thế lùi. ủy ban Trung ương của đảng xã hội cách mạng đã bỏ phiếu không tín nhiệm ngay chính những người đại diện của nó, và cánh tả bắt đầu thắng thế. Áp-xen-ti-ép xin từ chức.
Một liên lạc đến báo là phái đoàn được cử ra ga để đón Kê-ren-xki đã bị bắt. Ngoài phố nghe thấy tiếng đại bác ầm ĩ xa xa về phía Tây và Tây-Nam. Vẫn chưa thấy Kê-ren-xki tới.
Chỉ mới có ba tờ báo xuất bản : tờ Sự Thật, tờ Sự nghiệp nhân dân và tờ Đời mới. Cả ba tờ dành rất nhiều chỗ cho chính phủ liên hiệp mới. Cơ quan của đảng xã hội cách mạng muốn có một chính phủ không có cả đảng viên K.Đ lẫn đảng viên Bôn-sê-vích. Goóc-ki thì lạc quan: Xmon-ni đã nhượng bộ, như thế tức là sẽ có một chính phủ thuần túy xã hội, gồm đủ mọi thành phần, trừ bọn tư sản. Còn tờ Sự Thật thì mỉa mai:
Thật chỉ đáng tức cười trước một cuộc liên minh giữa những đảng phái chính trị phần lớn gồm những nhóm nhà báo nhỏ thân tư sản và có một quá khứ bẩn thỉu, mà cả công nhân lẫn nông dân đã bỏ rơi. Liên minh của chúng ta là liên minh mà chúng ta đã tự thành lập lấy, liên minh của đảng cách mạng của giai cấp vô sản với quân đội cách mạng và nông dân nghèo.
Trên một bản cáo thị kiêu căng, Công đoàn đường sắt dọa sẽ đình công nếu không có một sự thỏa hiệp :
Những người chiến thắng thật sự trong những trận đấu tranh này, những người cứu vớt những gì còn lại của tổ quốc, sẽ không phải là nhóm bôn-sê-vích, không phải ủy ban Cứu quốc, cũng không phải quân đội của Kê-ren-xki, mà là chúng tôi, Công đoàn đường sắt...
Xích vệ sẽ không đủ khả năng quản lý một công việc phức tạp như công việc của ngành đường sắt; còn chính phủ lâm thời thì đã tỏ ra hoàn toàn thể nền dân chủ...