Càng đi tới gần vườn ngự uyển thì phố xá càng vắng vẻ. Một thầy tu vừa run vừa chỉ cho chúng tôi đại bản doanh Xô-viết rồi lủi thẳng. Xô-viết đóng ở một cánh lâu đài của quận công, đối diện với vườn hoa. Cửa sổ tối đen. Cửa chính đóng. Một người lính, tay xỏ vào thắt lưng nhìn chúng tôi với một vẻ nghi ngờ. Anh ta nói: "Xô-viết đi rồi, cách đây hai ngày". Hỏi đi đâu thì anh nhún vai: "Không biết".
Đi quá một chút tới một toà nhà to đèn sáng choang, nghe bên trong có tiếng búa gõ. Chúng tôi đang ngần ngừ thì thấy một người lính và một chàng thuỷ thuỷ khoác tay nhau đi tới. Tôi đưa cho họ xem giấy thông hành của Xmon-ni và hỏi họ:
- Các anh ủng hộ Xô-viết chứ?
Họ không trả lời và nhìn nhau với vẻ lo ngại. Người lính thuỷ thủ trỏ tay vào toà nhà hỏi:
- Trong ấy có chuyện gì thế?
- Tôi không biết.
Người lính rụt rè đưa tay mở cửa. Chúng tôi thấy một gian phòng rộng, căng vải và có chậu cây, với nhiều hàng ghế và một cái sân khấu đang dựng dở.
Một người đàn bà đẫy đà, tay cầm búa, miệng ngậm đầy đanh đi ra hỏi:
- Các anh muốn gì?
Người lính thủy vẻ ấp úng hỏi:
- Tối nay có diễn không?
Người đàn bà sầm mặt trả lời:
- Tối chủ nhật sẽ có một ban nghiệp dư biểu diễn. Thôi các anh đi đi.
Chúng tôi định bắt chuyện với anh lính và anh thủy thủ, nhưng họ trả lời với một giọng vừa nghi ngại vừa ngượng ngùng, rồi đi mất vào bóng tối.
Chúng tôi tiếp tục đi về phía cung điện nhà vua, dọc theo vườn hoa rộng lớn tối om với những tòa nhà kỳ quái, những chiếc cầu kiểu Nhật lờ mờ trong đêm tối, và tiếng nước róc rách ở các bể nước. Khi chúng tôi tới gần một cái động nhân tạo, có một con thiên nga bằng sắt hình dáng nực cười phun một dòng nước bất tận, chúng tôi có cảm tưởng có người đang theo dõi mình. Ngẩng mặt lên, chúng tôi gặp những con mắt nghi ngờ và thiếu thiện cảm của chừng năm sáu người to lớn vũ trang , đứng trên một chỗ đất cao.
Tôi trèo lên hỏi họ:
- Các anh là ai?
Họ trả lời:
- Chúng tôi là đội gác.
Họ đều có vẻ mỏi mệt. Điều này không có gì lạ, sau những tuần lễ tranh luận ngày đêm như vậy.
Tôi lại hỏi:
- Các anh thuộc bộ đội Kê-ren-xki hay bộ đội của các Xô viết?
Họ nín lặng giờ lâu, nhìn nhau có vẻ bối rối, rồi trả lời.
- Chúng tôi trung lập.
Qua cửa bán nguyệt tòa lâu đài đồ sộ của Hoàng hậu Ca-tơ-rin, chúng tôi vào đến sân trong, và hỏi trụ sở đại bản doanh. Một người lính đứng gác ở cửa một cánh lâu đài hình vòng cung, bảo chúng tôi là viên chỉ huy đang ở trong đó.
Trong một căn phòng lịch sự trang trí kiểu Giooc-Giơ đệ tam, được một lò sưởi hai mặt ngăn làm hai phần không đều, một nhóm sĩ quan đang trò chuyện với vẻ lo ngại. Trông họ đều nhợt nhạt, thiếu bình tĩnh và rõ ràng là thiếu ngủ.. Chúng tôi trình giấy mà bôn-sê-vích của chúng tôi cho một người trong bọn mà người ta giới thiệu với tôi là đại tá, một sĩ quan đã có tuổi, râu bạc, đeo nhiều huân chương. Ông ta có vẻ ngạc nhiên, và hỏi chúng tôi một cách lễ độ:
- Làm sao các ông đến được đây an toàn tính mạng nhỉ? Phố xá bây giờ nguy hiểm lắm. Ở Xác-côi-ê Xê-lô, những vấn đề chính trị đang gay go lắm. Sáng nay đã đánh nhau, và sáng mai sẽ lại đánh nhau nữa. Khoảng 8 giờ, Kê-ren-xki sẽ vào thành phố.
Chúng tôi hỏi:
- Quân Cô-dắc đâu?
Ông ta chỉ tay:
- Khoảng một nghìn năm trăm thước về phía này.
Chúng tôi lại hỏi:
- Ông đang chuẩn bị bảo vệ thành phố chống lại chúng à?
Ông ta mỉm cười:
- Không đâu. Chúng tôi giữ thành phố cho Kê-ren-xki đó.
Chúng tôi lạnh cả người vì theo như giấy má của chúng tôi giới thiệu thì chúng tôi toàn là những tay cách mạng trung kiên cả.
Viên đại tá hắng giọng nói tiếp:
- Với những giấy má mà người ta cho các ông thì tính mạng của các ông khó toàn được nếu bị bắt. Nếu các ông muốn xem trận đánh thì tôi sẽ ra lệnh cấp cho các ông buồng ở khách sạn các sĩ quan, và nếu sáng mai các ông qua đây lúc bảy giờ sáng, tôi sẽ cấp giấy tờ khác.
- Thế tức là các ông ủng hộ Kê-ren-xki?
- Nghĩa là…..cũng không hoàn toàn ủng hộ Kê-ren-xki.
Viên đại tá ngập ngừng:
- Phần lớn binh lính đều là bôn-xê-vích. Sáng nay, sau trận đánh, họ đều đi về phía Pê-tơ-rô-gơ-rát, mang theo các khẩu pháo. Thật ra chẳng có người lính nào ủng hộ Kê-ren-xki , nhưng có một số người không muốn đánh chác gì cả. Các sĩ quan thì hầu hết đã sang phe Kê-ren-xki hoặc đã biến mất. Các ông xem đấy, địa vị chúng tôi rất khó xử….
Chúng tôi rút ra kết luận là như vậy sẽ không có đánh nhau….Rất lịch sự, viên đại tá cho quan hầu dẫn chúng tôi trở lại nhà ga. Viên quan hầu là người miền Nam, bố mẹ là người Pháp di cư sang Bét-xa-ra-bi. Ông ta nói luôn mồm:” Mệt nhọc, nguy hiểm, tôi chẳng ngại, nhưng có điều gay là đã ba năm nay tôi chưa được gặp mẹ tôi….”.
Tàu trở về Pê-tơ-rô-gơ-rát trong đêm tối lạnh buốt. Qua cửa sổ, tôi thấy từng đám đông binh lính hoa tay múa chân cạnh những đống lửa sưởi, và ở các ngả đường có những xe thiết giáp vướng vào nhau, người lái xe chui ra khỏi ụ súng gọi nhau ơi ới….
Trong cái đêm hỗn loạn ấy, có từng tóan binh lính và xích vệ không có người chỉ huy đi lang thang trên cánh đồng không chỗ trú, trong cảnh rối ren vô trật tự, còn các ủy viên của ủy ban quân sự cách mạng thì chạy từ tóan này sang toán kia, cố gắng tổ chức sự phòng vệ.
Khi quay trở về thành phố, chúng tôi thấy quần chúng bị kích thích dâng lên như sóng triều ở đại lộ Nep-xki. Trong không khí có một cái gì khác thường. Từ ở nhà ga Vac-xô-vi nghe vọng đằng xa có tiếng đại bác. Trong các trường học sĩ quan, không khí sôi nổi. Các nhân viên Viện Đu-ma đi hết trại lính này đến trại lính khác để diễn thuyết và kể những chuyện hãi hùng về sự tàn ác bôn-xê-vích: nào là giết học sinh sĩ quan ở Cung điện Mùa Đông, nào là hiếp nữ binh, giết một cô gái ngay trước viện Đu-ma, giết hoàng thân Tu-ma-nốp….
Ở Viện Đu Ma, Ủy ban Cứu quốc và Cứu cách mạng họp phiên bất thường ở phòng họp A-lếch-xăng, các ủy viên chạy tứ phía…..Tất cả các nhà báo bị tống cổ khỏi viện Xmon-ni đều có mặt tại đó, coi bộ phấn khởi. Khi chúng tôi kể tình hình Xác-côi-ê Xê-lô thì họ không tin. Sao? Ai chẳng biết rằng Xác-côi-ê đã ở trong tay Kê-ren-xki và quân Cô-dắc đã tiến đến tận Pun-cô-vô rồi. Người ta hình như đang bầu một ủy ban để ra ga đón Kê-xen-xki ngày mai…
Một nhà báo với vẻ tối ư bí mật thầm thì cho biết là cuộc phản cách mạng sẽ bắt đầu lúc nửa đêm. Hắn đưa cho tôi xem hai bản tuyên cáo: một bản do Gốt và Pôn-cốp-ni-cốp ký, hạ lệnh động viên ra chiến đấu dưới lệnh của Ủy ban Cứu quốc, những học sinh sĩ quan, những binh lính đang dưỡng bệnh, và các người trong hội Huân chương Thánh Giooc-giơ; bản tuyên cáo kia thì của chính Ủy ban Cứu quốc, nguyên văn như sau:
Gửi nhân dân Pê-tơ-rô-gơ-rát
Các đồng chí công nhân, binh lính và công dân của Pê-tơ-rô-gơ-rát cách mạng!
Bọn bôn-sê-vích, trong lúc kêu gọi đòi hòa bình ngoài mặt trận, thì lại xúi giục huynh đệ tương tàn ở hậu phương.
Đừng nghe theo lời kêu gọi khiêu khích của chúng!
Đừng đào chiến hào!
Hãy hạ khí giới xuống!
Phá bỏ những chướng ngại vật phản bội!
Hỡi các binh lính, hãy quay về trại!
Tàn sát nhau ở Pê-tơ-rô-gơ-rát là giết cách mạng!
Nhân danh tự do, hòa bình và ruộng đất, hãy đoàn kết quanh Ủy ban cứu quốc và Cứu cách mạng.
Lúc chúng tôi rời Viện Đu-ma, một tóan xích vệ, với nét mặt rắn đanh của những người bị dồn vào thế cùng, giải đi trong phố âm u vắng ngắt chừng một tá tù binh đều là ủy viên trong ban địa phương của Hội đồng Cô-dắc, bị bắt quả tang đang âm mưu phản cách mạngtại bản doanh của chúng….
Một người lính, theo sau có một cậu bé xách một thùng hồ đi dán những cáo thị lớn:
….Sắc lệnh này tuyên bố thiết quân luật tại thành phố Pê-tơ-rô-gơ-rát và các ngoại ô. Tất cả các hội nghị và các cuộc họp ngoài trời đều cấm cho đến khi có lệnh mới.
N. PỐT-VÔI-XKI
Chủ tịch Ủy ban quân sự cách mạng.
Không khí huyên náo những tiếng không rõ rệt, tiếng còi xe, tiếng kêu, tiếng súng nổ đằng xa. Thành phhó không ngủ, lo ngại và căng thẳng.
Sáng sớm, một tóan học sinh sĩ quan,ngụy trang làm lính của trung đoàn Xê-mê-nốp-xki , tới nhà điện thoại Trung ương ngay trước giờ đổi gác. Chúng có khẩu lệnh bôn-xê-vích nên đổi gác không ai nghi kị gì cả. Vài phút sau, An-tô-nốp đến kiểm tra thì bị chúng bắt ngay và giam vào một phòng nhỏ. Khi tóan lính chính thức đến đổi gác thì chúng nổ súng; một số người bị chết.
Cuộc phản cách mạng bắt đầu
|