Dubcek – đã không còn là người hùng
Thái độ về các lãnh đạo đảng CS, những người thực hiện mở rộng tự do ở Tiệp Khắc thời kỳ mùa xuân Praha đang dần thay đổi. Đáng ngạc nhiên, ở Praha vẫn không có con phố nào mang tên hay bức tượng nào về Aleks Dubcek, người là chủ tịch đảng CS Czechoslovakya lúc đó và được coi là nhà kiến thiết cuộc “mùa xuân Praha”. Bây giờ ông ta bị coi là nhà CS, ban đầu không chịu nổi áp lực xã hội, mong muốn tự do, và sau đó – đã dễ dàng phản bội lý tưởng của mình. Theo phóng viên Czech Dvorak, sau cách mạng nhung, "đã có nhiều thông tin hơn về những gì xảy ra 45 năm trước, và về vai trò không nhiều của Dubcek và toàn thể BCT." Nhà nữ cựu bất đồng Shustrova giải thích thêm, rằng thời kỳ 1989 phần lớn dân Czechs coi Dubcek là người hùng và yêu kính ông ấy như nhà lãnh đạo CS đầu tiên “mang gương mặt người”. "Bây giờ thì hầu như đã quên lãng. Dân chúng cảm thấy không ưa CNCS, và không muốn đặt tượng tưởng niệm nhà CS.”
TT Czech hiện nay Milos Zeman, trog ngày 21 tháng 8 thậm chí nói về Dubcek còn cay nghiệt hơn, gọi ông ta là "kẻ phản bội". “Dubcek đã không thể bảo vệ đất nước và chính sách của mình nhân nhượng với quân xâm lược và thỏa hiệp đẩy đất nước vào tình trạng suy đồi đạo đức, kéo dài cho đến tận khi kết thúc chế độ CS” – trích lời Zeman trên radio Praha. Nhưng hài hước là Zeman có thể sẽ lại theo y như hành trình của Dubcek và các vị lãnh đạo khác đến Mat-xcơ-va, nơi ông ta sẽ lại đồng ý với những thỏa thuận kiểu TBT Brezhnev.
Sự thật về Praha
Dvorak tin rằng bây giờ người Czechs đã lạnh nhạt với Dubcek."Tôi luôn luôn yêu kính ông ấy, ông hiền lành theo nghĩa con người, nhưng khi anh thua cuộc chơi chính trị, thì điều đó là điểm xấu đối với anh". Người hùng không lẫn đi đâu đối với Czech – đó là
nhà bất đồng chính kiến Vaclav Havel, kẻ leo lên nắm quyền sau cách mạng nhung, mặc dù Dvorak công nhận rằng năm 1989 để chống đối chế độ, cần ít can đảm hơn năm 1968. Đồng thời ở Slovakia, thái độ đối với Dubcek có khác, bởi ông là người Slovak đầu tiên, đứng đầu đảng CS Tiệp Khắc. "Người Slovak khi đó vẫn bị coi là công dân hạng 2. Đúng, và tự hào cho người Slovak trừ Dubcek ra, theo số đông, và không theo riêng một ai"- Libor Dvorak công nhận.
Theo Shustrova, một số chính khách Czech bây giờ nói rằng năm 1968 chỉ là “cuộc xung đột trong nội bộ đảng giữa những người CS tiến bộ và bảo thủ". "Nhưng, theo quan điểm của tôi, điều quan trọng hơn là bầu không khí xã hội thời kỳ “mùa xuân Praha” đã thay đổi, dân chúng cảm nhận thấy tự do đến, phong trào xã hội là mạnh mẽ để nổi dậy chống xe tăng Nga, từ khi bị chiếm đóng cho đến khi đại diện của chúng tôi trở về từ Mat-xcơ-va.
Một vài cư dân tụ tập dưới các tấm pa-nô dựng tại quảng trường nhân sự kiện 1968
Thực sự, tình hình trên quảng trường Cộng hòa nói lên rằng, mùa xuân Praha là cuộc chiến đấu nội bộ giữa phe bảo thủ và phe liberals, và các đại diện của đảng CS biết về việc quân đội Xô Viết sẽ tiến vào." "Có bản ghi âm cuộc đàm thoại giữa Leonid Brezhnev và Dubcek, Brezhnev nói với ông ta rằng cần thiết phải tiến quân vào Praha, Dubcek trả lời về điều đó: "Hãy làm những gì mà đồng chi cho là cần thiết" – Shustrova nói.
Cựu chiến binh trong cuộc “mùa xuân Praha” 84 tuổi Jiri Ruzicka nói về tình hình lúc đó các nhà CS đã tự kêu gọi quân đội Hiệp ước Vác-xa-va tiến vào Tiệp Khắc. "Ngày 21 tháng 8 năm 1968 tôi trở về Praha, Tôi thấy xe tăng trên quảng trường và chạy đến chỉ huy của mình. Tôi hỏi ông ấy có biết gì về quân đội của chúng tôi, về xe tăng trên quảng trường Venceslas, và ông ấy nói: Đó không phải là xe tăng kẻ thù, mà của chúng ta. Còn có thể nói điều gì khác?” - Ruzicka nói và thêm rằng, khác với chiếm đóng phát xít, các lãnh đạo CS Tiệp Khắc đã không bao giờ bị trừng phạt. Nhưng Ruzicka đã không hiểu, nhờ thế mà đã không có xung đột vũ trang. Quân đội Czech chẳng là cái gì cả nếu chống lại Xô Viết.
Ruzicka xuất hiện trước đám trẻ, nói rằng hiện nay trong chính quyền CH Czech phần lớn là các nhà cựu CS, và cần phải hiểu, tư tưởng CS có thể dẵn dắt đến đâu. Nhà phân tích của tờ báo "Pravo" Alexander Mitrofanov, cuối những năm 1970 di cư khỏi CCCP vào Tiệp Khắc, cùng chung nhận định với tôi là gần như toàn bộ hàng ngũ lãnh đạo Czech, kể cả TT và thủ tướng hiện nay đã từng trong đảng CS, cùng với một số lượng người Czech không tính đếm được những kẻ có ảnh hưởng.