2. Cuộc chiến vì di sản Lenin
Năm 1923, sức khỏe Lenin đã suy yếu rất nhiều, viên đạn của vụ ám sát vẫn còn trong lồng ngực, vết thương cũ của vụ ám sát ở đầu thường xuyên tái phát nhức buốt đau đớn, chuỗi ngày dài làm việc cật lực 16-18 giờ một ngày khiến ông suy sụp, những cơn đột quị làm ông bất tỉnh. Trotsky không khó để nhận ra thời cơ đã điểm. Cơ hội để hắn leo lên làm lãnh đạo tối cao của “giai cấp công nhân toàn thế giới” đã đến. Hiển nhiên, những cuộc xung đột bè phái thường xuyên nổ ra, bây giờ không còn cần phải ngấm ngầm, mà công khai thách thức. Đó là khuynh hướng ly khai “cánh tả” do Trotsky cầm đầu và cái gọi là phong trào “tập trung dân chủ” (như Bubnov)… Các phe phái này kêu gọi và yêu sách tự do cho tất cả các lực lượng và phe nhóm. Bọn chúng mưu toan làm quần chúng đảng sửng sốt bằng cái gọi là “lá thư 46”, có nội dung công kích các lãnh đạo theo “chủ nghĩa quan liêu bảo thủ”.
Lúc đó trong đảng và đất nước có cái gọi là thế “chân kiềng”, quyền lực đang nằm trong tay 3 người: Stalin với chức vụ Tổng bí thư CPSU; Bí thư ban chấp hành TW Mat-xcơ-va Kamenev; Bí thư ban chấp hành Leningrad Zinoviev.
Còn Trotsky thì đã thực sự khởi xướng cái gọi là “cánh tả đối lập”, hắn viết báo khuyếch trương và ủng hộ cánh tả, chẳng hạn như bài báo “Hướng đi mới - Новый курс”. “Con quỉ cách mạng” đang tìm cách để chuyển giao quyền lực khi Lenin đau ốm. Thực sự, cánh tả của hắn cũng rất nhanh chóng có được sự ủng hộ tương đối rộng trong tầng lớp trẻ, đặc biệt là sinh viên.
Đó là nhờ khéo léo vận dụng tố chất đối đầu phản nghịch sẵn có của mình và nó được nhân lên gấp bội bằng các kinh nghiệm thu thập được qua năm tháng. Tuy nhiên, hắn cho rằng chỗ dựa chính của mình là từ quân đội, nói đúng ra, là Trotsky đã nắm được các đồng sự của hắn trong các lực lượng vũ trang. Hắn đã từng giữ nhiều chức vụ cao trong quân đội, nhưng người lãnh đạo quân đội về mặt chính trị lại là Vladimir Antonov. Ông ta giúp Trotsky công bố và giới thiệu tư tưởng của bài viết “ Hướng đi mới” trong hàng ngũ lãnh đạo quân sự. Một kẻ tâm phúc khác của Trotsky là chỉ huy quân đội khu vực Mat-xcơ-va thậm chí còn đi xa hơn, đòi sử dụng quân đội để loại bỏ các lãnh đạo đảng. Nhiệm vụ còn lại của Trotsky là làm sao thu phục được các viên tướng “trung lập” – ví dụ như chỉ huy trưởng Mặt trận phía Tây Mikhail Tukhachevsky.
Trường hợp Tukhachevsky quả là đáng tiếc, ông ta là một vị tướng có thực tài, vì dính líu với Trotsky nên về sau đã bị xử tội chết. Nhìn chung, lúc đó trong giới quân đội đã bắt đầu bốc mùi âm mưu bạo loạn, trong “hàng ngũ nội bộ” nổi lên những thì thào bàn bạc đảo chính quân sự.
Trong tình cảnh ấy, lãnh đạo đảng cũng phải thực hiện một số biện pháp đối phó, loại bỏ một số tay chân của Trotsky ra khỏi các vị trí lãnh đạo, trong đó có Antonov, Ovseenko. Nhưng phần thú vị nhất, là phải tìm xem kẻ nào là “con cá” to hơn. Và dĩ nhiên cần phải quay lại đến tận Cách mạng tháng 10. Người ta nhớ là Trotsky tự nhiên trở thành Bolshevik chỉ ít tháng trước tháng 10, còn trước đó, hắn thường bênh vực và thỏa hiệp với Menshevik. Dĩ nhiên, không đóng vai chúa trùm khi này bởi, ít nhiều Zinoviev và Kamenev nắm Chính phủ lâm thời, sau đó hắn đứng cùng Lenin chống Zinoviev và Kamenev và khởi nghĩa vũ trang.
Ngay cả các đảng viên khi đó cũng biết đến câu chuyện đảo chính ít nhiều, các tiết lộ gây ra cơn chấn động. Họ đã bắt đầu thói quen tôn sùng các lãnh đạo của mình, và bỗng nhiên bắt đầu tự phát tán những điều khủng khiếp. Chính điều đó làm quyền uy lãnh đạo bị xói mòn nghiêm trọng.