Như đã nói, năm 2000 Putin đã thất bại từ sớm trong việc quốc hữu hoá NHTW. Tất cả các đảng phái trong DUMA không ủng hộ. Phải nói là Putin và đội ngũ của mình lúc đó là quá trẻ, ít kinh nghiệm chính trường và lĩnh vực như ngân hàng lại rất lắm thủ đoạn nghề nghiệp.
Gerashchenko lúc đó đang là chủ tịch NHTW, ông ta cười đắc thắng, những mánh khoé đi đêm của ông ta với DUMA đã có tác dụng. Hơn nữa, đứng cùng ông ta là cả một đội ngũ hùng hậu các "tai to mặt lớn" cựu lãnh đạo Xô Viết. Người ta ám chỉ "Центральный банк" là "Центральный Банд" (băng đảng trung ương) - một cách chế nhạo.
Bắt đầu từ đây, năm 2000 là cuộc đấu không khoan nhượng giành quyền kiểm soát NHTW. Phải 2 năm sau, Gerashchenko không còn cười được nữa, ông ta đã phải từ chức chủ tịch NHTW khi vẫn còn đang trong nhiệm kỳ.
Đáng chú ý vẫn là vai trò của nhân vật Kudrin trong cuộc đấu này.
Từ chỗ “độc lập”, NHTW đã biến thành bất khả xâm phạm. Cho đến năm 2006, xảy ra vụ
sát hại phó CT NHTW Kozlov, chính phủ mới có cơ hội xem xét hoạt động của nó. Ngay lập tức có yêu cầu kiểm toán NHTW.
Phải nói là, chưa ai chưa bao giờ kiểm toán FED, World Bank, IMF và các NHTW trong hệ thống quốc tế. Dĩ nhiên NHTW Nga phản đối dữ dội. Kẻ bênh vực nó bắt đầu lộ diện: bộ trưởng tài chính Kudrin!
Kudrin lúc đó là chủ tịch “Hội đồng ngân hàng quốc gia” (HĐNH), hay “Hội đồng tiền tệ” như đã đề cập. Ông ta không cho phép kiểm toán NHTW. Quả là hành động dũng cảm khi ngăn cản lãnh đạo Ban kiểm toán Sergey Stepashin. Nhưng Kudrin chẳng cản được lâu khi có lệnh trên. Ông ta buộc phải đồng ý để kiểm toán, còn nhớ lúc đó
ông ta tuyên bố: ”Tại cuộc họp tới HĐNH sẽ chấp thuận kiểm toán hoạt động tài chính và kinh tế NHTW tiến hành bởi Ban kiểm toán. Điều đó có nghĩa là NHTW nằm dưới sự giám sát của quốc hội.”
Lưu ý cái câu nói tránh đi … nằm dưới sự giám của quốc hội! Ban kiểm toán Stepashin không hề là cơ quan của DUMA. Ông ta không thừa nhận NHTW là tài sản của chính phủ và phải chịu giám sát theo luật pháp LB Nga!
Nỗ lực để sửa luật “Về NHTW LB Nga” luôn luôn là vấn đề tranh cãi gay gắt ở DUMA, chính phủ và NHTW, chẳng hạn năm 2003, sau khi chủ tịch NHTW Gerashchenko đã ra đi và cuộc đấu kéo dài khiến tất cả đều bò vào “Hội đồng ngân hàng”, họ chờ quyết định ở hội đồng. Sergei Glazyev là Chủ tịch Ủy ban chính sách kinh tế của DUMA thậm chí
còn ghi vào dự thảo là NHTW sẽ thực hiện chức năng độc lập với các cơ quan liên bang khác của chính quyền. Do đó cho đến khi chính phủ nắm lấy việc sửa chữa luật, các nghị sĩ đề nghị tước bỏ qui chế độc lập của NHTW.
Trong số các điều khoản sửa trong luật có việc: tước chức năng chiến lược của Ban quản trị NHTW giao cho “Hội đồng tiền tệ”, nhưng vài trò hàng đầu của Kudrin ở HĐNH và nỗ lực của NHTW vận động hành lang DUMA khiến việc đó cũng không thành công trọn vẹn. Thực ra, Kudrin chẳng thiết tha gì có thêm quyền lực ở NHTW, cái ông ta muốn là bảo vệ cho NHTW độc lập với chính phủ!
Kết quả
sửa luật năm 2003 không được như mong muốn của chính phủ, nhưng cũng sửa được 2 điểm quan trọng. Điều này cũng có nghĩa là lần đầu tiên NHTW phải chịu khuất phục chính phủ.
1. "Органами управления Банка России являются Национальный банковский совет, совет директоров ЦБ и председатель Банка России."
2. "В федеральный бюджет ЦБ будет перечислять 50% фактически полученной прибыли по итогам года, остающейся после уплаты налогов и утверждения годовой финансовой отчётности."
1 . "HĐNH, Ban quản trị và chủ tịch NHTW là cơ quan quản lý NHTW”.
2 . "NHTW sẽ chuyển vào ngân sách liên bang 50% lợi nhuận thực hàng năm còn lại sau khi trả thuế và thông qua báo cáo tài chính hàng năm."
Nếu xem lại các điều khoản điều 2 luật “Về NHTW LB Nga” hay thậm chí là Điều 75-khoản 2 Hiếp pháp tuyên bố về sự độc lập của NHTW với các cơ quan chính phủ LB thì 2 điểm này là thắng lợi quan trọng. Điểm 1 là tình trạng như dân gian nói là: lắm thầy nhiều ma, lắm cha con khó lấy chồng! HĐNH đã nắm được 1 số vấn đề quản trị của NHTW, HĐNH là thuộc chính phủ, đó là 1 bước để cản trở NHTW tự tung tự tác. Điểm 2 quan trọng hơn, lần đầu tiên kể từ khi tồn tại NHTW phải chia xẻ lợi nhuận với chính phủ, bị tước mất 1 nửa lợi nhuận, một số tiền rất lớn. Điều đó giống như 1 khoản thuế không công bố giáng vào NHTW.
Về việc sửa luật này, phe liberals có 1 bình luận thú vị:
Sửa luật đã được thông qua, bất chấp sự phản đối của lãnh đạo NHTW mới Sergey Ignatyev, người có mặt tại cuộc họp này, và bộ trưởng tài chính Alexei Kudrin. Chính phủ, đặc biệt là đã phản đối trao cho HĐNH chức năng “quản lý” này, khi cứ nhất định rằng, họ cần một giám sát duy nhất. Lãnh đạo Ủy ban ngân sách Alexander Zhukov có cùng một quan điểm như vậy.
Cái danh từ "chính phủ" ở đây, theo quan điểm của liberals cần phải hiểu là quan điểm của Kudrin. Vị bộ trưởng này không muốn ai đó ở chính phủ can thiệp vào vấn đề NHTW. Kudrin trên cương vị bộ trưởng tài chính, chủ tịch HĐNH, cũng như tư cách cá nhân đã đứng về phía NHTW. Nhưng dù sao, sửa được luật như vậy cũng đã cho phép thâm nhập vào hoạt động của NHTW, chính phủ sẽ nắm được việc NHTW kiểm soát các ngân hàng thương mại và dòng vốn phân bổ như thế nào, tránh tình trạng “băng đảng” lộng hành như thời Gerashchenko làm chủ tịch. NHTW yếu đi, góp phần làm nổi lên hàng loạt ngân hàng thương mại Nga như sau này.
Vào thời điểm 2003, cách đó hơn 10 năm là thời của Gaidar. Đơn thuốc cải tổ của ông ta khiến bỗng nhiên chẳng ai có tiền. Tác giả bài viết nhớ lại, mẹ vợ của ông là bác sĩ trong bệnh viện, thay vì được nhận lương thì người ta trả cho bà các túi đường, còn bố vợ ở nhà máy cũng không được trả lương bằng tiền, mà nhận tem phiếu để mua hàng ở một cửa hàng nhỏ địa phương. Hệ thống tài chính thập kỷ 1990 thực sự tê liệt. Các nhà máy trước đó hoạt động hoàn toàn bình thường bỗng nhiên trống rỗng tiền mặt vì thế mà chẳng có gì để trả lương. “Liệu pháp sốc” mạnh đến nỗi nhiều lãnh đạo nhà máy không chịu đựng nổi cảnh công nhân của họ khốn khổ, nhà máy đang chết nên đã tự tử. Cho đến ngày nay, câu hỏi: Có phải ngày đó có kẻ chủ tâm cố ý chặn đứng dòng tiền tệ tài chính hay không vẫn là một nghi vấn lớn. Chỉ có hậu quả tai hại như bị giáng bom hạt nhân thì chẳng phải nghi ngờ.