[danngoc]

danngoc xin góp Một giai thoại về đường sắt Nga (nguồn: dịch từ Hồi ký của một trại trưởng GULAg - Fyodor Vasilevich Mochulsky):

Trong khi trên thế giới phổ biến khổ đường ray 1440mm (trừ Nhật Bản là 1000mm thời Meiji), khổ đường ray ở Nga là 1524mm. Không phải 1500 hay 1520, mà là 1524. 4 mm ấy là do đâu?

Có một cách giải thích kém lãng mạn như sau: Khi đế quốc Nga bắt tay thực hiện mạng đường sắt, trên thế giới mọi nơi đều dùng đơn vị mét làm tiêu chuẩn, nhưng tại Nga vẫn dùng đơn vị “sazhen” (2.1336 m- danngoc).

Giai thoại thứ 2: Khi người ta bắt tay xây tuyến đường sắt Maskva-St. Petersburg, các quan chức cấp cao tới xin ý chỉ của Sa hoàng Nikolai I (trị vì từ 1825-1855). Vào văn phòng làm việc của ngài, họ trải tấm bản đồ nước Nga lên bàn. Sa hoàng rút ra một cây thước, đặt nó giữa Maskva và St. Peter rồi lấy bút chì vạch một đường thẳng. Ngay ở chỗ ngón tay đức ngài giữ cái thước, bút chì bị vướng và kẻ vòng qua móng tay. Do đó người ta đã xây tuyến đường sắt y như vậy: thẳng như kẻ chỉ, trừ chỗ móng tay ngài. Trong thực tế, ngày nay tuyến đường ray nối Maskva và Leningrad có một chỗ cong nửa vòng tròn, “quanh móng tay Sa hoàng”.

Còn về chuyện khổ đường sắt, các vị đại quan kia bẩm với Nikolai I rằng khắp nơi trên thế giới đều dùng khổ 1440mm. Sau đó họ hỏi: “Tâu thánh thượng, chúng ta liệu có nên làm giống thế hay rộng hơn ạ?” Câu trả lời là “Rộng hơn...con c.” Khi các vị đại quan kia về nhà, họ cứ ngẫm nghĩ mãi lời phán của đấng tối thượng. Hiểu ra sao những lời vàng ngọc trên? Phải chăng ngài đã phán lời ẩn dụ, tức câu trên có nghĩa “tại sao lại rộng hơn?” và nếu thế người ta phải làm theo khổ 1440. Nhưng biết đâu thực sự trong đầu đấng tối thượng nghĩ đúng vậy thì sao? Không một vị đại quan nào dám liều quay lại phòng của Sa hoàng để hỏi cho rõ ý chỉ.

Họ quyết định gọi quan ngự y của Sa hoàng đến giúp. Họ hỏi ông ta về kích thước bộ phận cơ thể mà Nikolai đã nhắc đến. Ngự y cho biết nó dài 84mm, thế là họ cộng vào với 1440 mm thành ra 1524mm. Kết quả là khi kẻ thù xâm lược nước Nga, chúng phải đổi toa tàu, khiến chúng bị chậm đà tiến.

Về cuốn Pyotr I của Robert Massie: khi mua sách, danngoc có thấy cuốn này nhưng cuối cùng đã mua cuốn "Nikolai II và Alexandra" cũng của R. Massie: lý do danngoc thấy ông này viết sách không có mấy khi dẫn nguồn, nên chỉ mua cuốn về Nikolai II để xem tham khảo.