Lý thuyết trò chơi, có ví dụ được lấy để giảng dạy là về 2 tù nhân. Có hệ quả rút ra từ đó: Khi tồi tệ đến thì tồi tệ nhất sẽ đến! Mấy bà buôn thúng bán bưng vỉa hè gặp cái tồi tệ là chỉ thị: đường thông hè thoáng! Các bà có nguy cơ gặp phải những anh trật tự đô thị hung hãn nhất.
Khoa học cơ bản đã có thời kỳ phát triển rực rỡ thế kỷ XVII-XVIII, và sau đó suy tàn. Cái tồi tệ ở đây là khoa học đã thối nát ngay từ thế kỷ XIX, trên cái nền đó Anhxtanh xuất hiện, là cái tồi tệ nhất cho khoa học.
Thập kỷ 1930, có 1 người Áo là Kurt Godel đưa ra định luật bất toàn. Theo đó: Bất kỳ một tập hữu hạn các tiên đề nào cũng là không đủ để mô tả cho mọi sự vật hiện tượng.
Một cách nói khác của Godel: Bất cứ một lý thuyết nào mà con người xây dựng nên, đều chỉ phản ảnh một tình huống nhất định của nhận thức. Nên phàm những gì càng to lớn vĩ đại, càng hay sai. Bên trong một tình huống, không thể hiểu hết mọi chuyện trong tình huống đó, chỉ khi đứng ngoài tình huống đó thì may ra mới đạt đến một bức tranh sâu rộng hơn để có thể nhận ra toàn bộ mối quan hệ tạo nên cấu trúc bên trong của nó. Nhận thức có hạn còn vũ trụ vô biên! Liệu có thể đứng ngoài vũ trụ để có thể có nhận thức đúng về nó? Nhận bừa vô biên thành cái có hạn, dẫn đến kiêu ngạo và ảo tưởng. Tưởng mình bao trùm cả vũ trụ, hóa ra chỉ cầm đầu một đám tín đồ cuồng tín khi biến mình thành giáo phái khoác áo khoa học.
Mẹ hát con khen hay có gì sai không? Bà mẹ dựa trên một tập các trải nghiệm của mình và đứa con. Nó dễ sai bởi trải nghiệm là hữu hạn và càng dễ sai với qui mô tổ dân phố, phường xã.
Việc các ông TS bầu ra một ông TS làm chủ trò trong cái hội các ông TS, ông ta không chắc có thể phán xử đúng trong nội bộ cái hội ấy. Và sẽ càng nguy cơ sai khi ông đi phán vũ trụ.
Rõ ràng để có được đúng đắn, cả bà mẹ và ông chủ hội cần thêm những điều kiện khác nữa, bên cạnh cái tập tiền đề là trải nghiệm.
Chúng ta có thể có ví dụ khác nữa: Kẻ ngoài cuộc sáng suốt hơn kẻ trong cuộc, hay các anh đi Tây về bao giờ cũng ngon hơn anh trong nước… Hay thậm chí là câu châm ngôn: Cho tôi biết người bạn thân của anh như thế nào, tôi sẽ cho anh biết anh là người như thế nào. Tất cả các điều đó có nghĩa là không bao giờ biết đầy đủ về chính mình, nếu không nhìn từ bên ngoài vào. Cũng có hệ quả khác: tranh cãi với các môn đệ giáo phái Anhxtanh là vô ích, khi họ không bao giờ đứng ngoài tầm ảnh hưởng của Anhxtanh.
Nền khoa học thế giới cũng không thể tránh được con đường thử và sai, càng sai càng thử. Chúng ta thấy, thử nghiệm nhật thực Anhxtanh được thử suốt cho đến tận 1979, chứ không phải chỉ có 2 cuộc 1919 và 1922. Thấy liên tục những trò chứng minh Anhxtanh, tốn kém tiền của, thì giờ, công sức. Cho đến nay, không có bất cứ thử nghiệm nào chứng minh nổi tương đối là đúng. Chúng ta thấy, người Mỹ liên tục cả chục lần bay lên mặt trăng, các du hành gia lên đó, lần nào cũng thế làm cùng 1 số việc, càng làm càng lộ ra là lừa đảo, trong khi chỉ cần bay 1 chuyến là đủ. Tất cả những việc đó dĩ nhiên có lý do khác nữa: tiền! Làm khoa học với động lực tiền rất nguy hiểm.
Cỗ máy Large Hadron Collider vừa qua, người ta không bao giờ công bố số liệu, chỉ tuyên: Ơ-rê-ka! Tìm ra rồi! Higg boson đây! Nếu có ai đó hỏi, họ bảo em thấy từ boson, bắn ra 4 electron về 4 hướng! Làm thế nào để 4 electron cân bằng năng lượng với 1 boson, chẳng ai thèm nói gì về bảo toàn?
Chưa yên với tốn kém chục tỷ $, có ngay phí tổn chục tỷ $ khác, mà lý do cũng tương tự: để em
nhìn hạt vừa thấy cho rõ hơn!
Ở ta cũng tương tự như thế thôi: em cần
ngàn tỷ đóng tàu nghiên cứu đại dương! Em cần
6 ngàn tỷ chữa cháy!
Những đồng tiền chi tiêu mà không có sản phẩm gây lạm phát, làm méo mó tất cả. Cũng chính từ hệ quả Bất toàn Kurt Godel, khi tập tiền đề càng kém, nguy cơ sai hỏng càng cao: Để phát triển kinh tế-xã hội, nếu chưa đủ dữ liệu để hoạch định mô hình, thì những dự án trăm ngàn tỷ dựa trên tư duy duy lý, khoa trương thành tầm cỡ quốc gia, qui mô vũ trụ đầy tiềm ẩn đổ vỡ mà Vinashin và Bô-xít là 2 ví dụ điển hình. Bởi người ta giấu biệt lý thuyết Bất toàn của ông Kurt Godel đi, nên không ai biết tại sao phải trả giá đắt do dự báo sai về tầm nhìn phát triển, không chỉ ta mà nhiều nước cũng thế, lại còn đổ lỗi lung tung. Tắc đường là do xe máy, hôm khác lại bảo tắc đường là do ô-tô. Hôm nữa hiên ngang đứng lên nói tất cả đi xe đạp sẽ hết tắc đường, còn ông nào chót có ô tô thì đi theo chẵn lẽ, thằng buôn xe đạp đang sắp chết cười như Liên Xô.
Kurt Godel chỉ ra giới hạn của khoa học từ 1930. Chúng ta đã với quá xa về cả 2 phía vĩ mô và vi mô. Sai rất nhiều và hỏng rất nhiều.
Vĩ mô thì như Anhxtanh, cuối đời ông mơ về lý thuyết thống nhất lớn (Grand Unified Theory), Hawking như kẻ kế thừa tuyên chỉ ít năm nữa khi nghiên cứu xong thuyết thống nhất lớn, nhân loại sẽ đi đến chỗ tận cùng, hoàn thành khoa học cuối cùng và không còn gì để làm nữa. Thì mới đây đã phải ngậm ngùi khâm phục Godel và nói rằng không thể bước qua Godel, ông đã mất lòng tin vào Grand Unified, không thể có Grand Unified Theory vì Godel đã quá đúng. Lỗ đen, bigbang, hay thậm chí sao neutron cấu tạo từ cái gì, có tồn tại hay không, chẳng ai có chút bằng chứng nào ngoài các tưởng tượng. Hay thậm chí ether có hay không vẫn còn đang tranh cãi chứ không hẳn đã hết.
Vi mô chúng ta có cơ học lượng tử, đã thấy cả thế giới khác mà tất cả đều rung rinh huyền ảo, bất định, đã giải quyết được một số vấn đề, đã biết rõ nguyên tử và hạt nhân. Nhưng ngoài ra thì hầu như chẳng còn gì. Chúng ta thậm chí không biết neutron dính với proton theo qui luật nào để thành hạt nhân, tại sao proton tồn tại tự do còn neutron thì không, chúng ta có mô hình hạ nguyên tử cấu tạo từ quark, nhưng chưa bao giờ thấy nó, thậm chí chưa không biết neutrino có tồn tại hay không ngoài những tuyên bố quá ít ỏi và rất đáng ngờ. Chúng ta có mô hình chuẩn nhưng thủng lỗ chỗ và đầy rẫy nghịch lý.
Tất cả những gì chúng ta có ngày nay, thời hiện đại là những nỗ lực tuyệt vọng của các nhà bác học và những tốn kém khổng lồ vô bổ chỉ để cho chứng tỏ: chúng em vẫn đang mò mẫm trong ngõ cụt đây!
Thế mà nhiều nhà nghiên cứu tên tuổi nói từ tận đầu thế kỷ XIX: Khoa học đã bế tắc, mất phương hướng, và dĩ nhiên công lao đóng góp của Anhxtanh vào việc này không hề nhỏ.