[SSX]

Nạn nhân Einsteinism bên USSR thậm chí còn đông hơn gấp bội, mà viết ra đầy đủ tên tuổi của họ cần đến cả 1 tuyển tập dầy. Do đó chúng ta chỉ có thể đề cập một số trường hợp nổi bật mà thôi. A. A. Friedman (1888-1925) đã đề cập ở bài #27 là một nhà khoa học trẻ tài năng. Sau WW-I tham gia vào các khóa quan sát-quan trắc, sau đó làm lãnh đạo đài quan sát Petrograd và đưa cơ sở toán học vào ngành khoa học thời tiết. Sau đó ĐH Perm được mở, Friedman tìm hiểu thuyết tương đối vào những lúc rảnh rồi. Năm 1922, Friedman công bố 1 bài viết trên tờ tạp chí Đức [57], nó trái ngược với mô hình Anhxtanh đang phát triển về vũ trụ tĩnh, có thể nói, với Friedman, vũ trụ phải dãn nở.

Mặc dù đó là con đường đột phá, nhưng Anhxtanh đã chẳng khởi đầu ra nó, thậm chí ông ta còn nghiêm cứu nó và phản ứng bằng một ghi chép ngắn trên cùng tờ tạp chí, trong đó gọi tính toán của Friedman là hoài nghi và không chứng tỏ được vũ trụ là không tĩnh tại.

Khi đó Friedman gửi cho Anhxtanh một bức thư, năm 1923, Anhxtanh buộc phải đăng tiếp một bài ngắn, trong đó viết cho biên tập tạp chí rằng: "Phản đối của tôi… dựa trên sai lầm trong tính toán. Tôi cho rằng kết quả của Friedman chính xác và đổ ra nguồn sáng mới…” Rất hiếm, cho đến cả ngày nay, lại có một xử sự nhã nhặn đến như vậy.

Năm 1929, một người Mỹ là E. Khabbl đã bắt được quang phổ dịch chuyển đỏ của các thiên hà ở xa như hiệu ứng Doppler, chứng tỏ nguồn bức xạ đang chuyển động ra xa người quan sát. Giả thuyết của Friedman về vũ trụ dãn nở đã được ghi nhận ở hầu như tất cả giới khoa học.

A. Fridman đã không còn sống để mà ăn mừng cho lý thuyết của mình, anh đã chết ở trong khu nghỉ dưỡng ở Crimea năm 1925, khi mới 37 tuổi vì bệnh sốt phát ban.

Hầu như tất cả đều nghĩ đó là 1 cái chết thông thường, bệnh, ốm và chết. Nhưng khi nhìn vào danh sách các nạn nhân Einsteinism, dù không cố ý cũng phải bắt đầu đối chiếu. Quả là cái chết quá bất thường trong thời bình. Và chỉ cần đợi đến giữa thập kỷ 60, khi chẳng còn ai nhớ Fridman thì lý thuyết vũ trụ dãn nở đã thành thời thượng ở phương tây. Công lao được dành cho Hubble, mô hình toán học vũ trụ dãn nở cũng không dành cho Fridman mà gọi là “standard” và cũng không hề cắt nghĩa làm sao lại là “ standard”.

Nhưng nếu như Friedman có khỏi được bệnh sốt và sống đến thập kỷ 30! Thì không chắc đã thọ được thêm nữa. Lý thuyết của Friedman về vũ trụ, có một cái gì đó giống như kinh thánh, và ở thập kỷ 30, ngay lập tức anh sẽ bị qui chụp “duy tâm” và có thể ngồi tù suốt đời. Chúng ta nhớ quyển sách của nhà thiên văn B. Vorontsov-Velyaminov “Luận về vũ trụ”, thậm chí cho đến lần tái bản thứ 5 (1964), thì lý thuyết vũ trụ dãn nở vẫn bị gọi là “ngu dân” và các nhà khoa học liên quan là “duy tâm”. Do vậy, số phận Friedman kiểu gì thì cũng đã bị định đoạt.

Nhưng ở thập kỷ 20, chính quyền XV khó mà liên quan đến cái chết của Friedman, bởi lúc đó vẫn chưa có qui định cấm chỉ trích thuyết tương đối, hồi đó đúng là có rất nhiều nhà khoa học theo đuổi “duy tâm” trong khoa học, và trái lại, thuyết vị lai vẫn còn phổ biến trong các giới, kể cả giới nghiên cứu tương đối, mà Friedman cũng là 1 người đã làm quen với nó từ đó. Ngay một số trong giới lãnh đạo đảng của Lenin cũng bàn luận về nó.

Do đó không ngạc nhiên khi năm 1925, ở USSR các nhà khoa học bàn luận TĐH không thể giải thích hiện tượng quang sai các ngôi sao. Cuối thập kỷ, giáo sư K. Shapochnikov xuất bản bài báo chứng tỏ dịch chuyển đỏ vũ trụ có thể được giải thích mà không cần thuyết tương đối. Năm 1928 viện sĩ S. I. Vavilov công bố công trình [47] mà chủ đề là chỉ trích một cách thận trọng một số thực nghiệm làm cơ sở cho thuyết tương đối. Năm 1933, nhà thiên văn có tiếng G. Tikhov công bố bài viết trong đó tuyên rằng độ cong của ánh sáng trong hấp dẫn mặt trời cho đến nay vẫn chưa được chứng tỏ bằng thực nghiệm…