[Phanhoamay]

Lúc đó tôi đang học năm thứ nhất ở Kiev. Giống như tất cả các sinh viên Việt Nam mới qua khoá dự bị vào học đại học, tôi nghe giảng chỉ hiểu khoảng 50% và không kịp ghi chép gì vào vở, trừ mấy cái công thức mà thầy viết lên bảng. Hết mỗi giờ lên lớp, tôi phải lạy lục mượn vở của một sinh viên Nga nào đó về chép lại, vừa chép vừa học lại bài luôn. Khổ một nỗi là người sẵn lòng cho tôi mượn vở thì chép không đầy đủ và chữ nghĩa rất khó đọc, người chép sạch sẽ rõ ràng thì lại giữ gìn quyển vở của mình như giữ của, rất ít khi cho ai mượn vở.

Cùng lên giảng đường với chúng tôi có một cô Bungari tên là Ivanka, dáng người tầm thước, khuôn mặt bầu bĩnh xinh xắn như mọi cô gái Bungari khác. Người Bungari học tiếng Nga cũng dễ và nhanh như ở ta người Mường học tiếng Kinh, không giống chúng tôi, bọn người đến từ khu vực ngôn ngữ đơn âm rất xa lạ với tiếng Nga đa âm và biến vĩ tùm lum. Thấy tôi chạy đi chạy lại van vỉ mượn vở của các bạn Nga, Ivanka tự nguyện mang vở đến cho tôi mượn, quyển vở với những dòng chữ to tròn mạch lạc rất dễ đọc. Cô bạn cũng hay đến sớm, giành chỗ ngay hàng ghế đầu để nghe giảng cho rõ, giành luôn một chỗ cho tôi.

Tình bạn đơn giản và trong sáng giữa tôi và Ivanka kéo dài được 2 tuần, nó được kết thúc bởi cú “nói chuyện cởi mở” giữa tôi và đồng chí tổ trưởng đảng. Đồng chí này rất chân tình, nấu cơm mời tôi sang ăn, ăn xong, bên ly trà nóng pha đường, đồng chí ấy thủ thỉ:
- Gần đây có dư luận là cậu rất thân với cô bé người Bungari. Thực tình mình thấy cô ấy xinh xắn và rất tốt, nhưng…

Thằng ngu nhất trần đời cũng hiểu cái chữ “nhưng” bỏ lửng ấy thì thằng ít ngu như tôi ắt phải hiểu! Hồi đó, trước khi lên tàu ra nước ngoài học tập, mỗi người chúng tôi phải tự viết một bản cam kết gồm không yêu đương trong suốt thời gian học tập, không quan hệ với người nước ngoài, không có những hành vi vụ lợi, không được xem phim tư bản v.v. (bây giờ tôi không nhớ hết là còn có những cái “không” nào nữa).

Nhưng tôi dứt khoát không làm sao hiểu nổi cái thằng dư luận là thằng nào? Có mấy sinh viên Việt Nam bọ với nhau, tôi không “dư luận” thì ắt là mấy người còn lại xì xào sau lưng tôi? Sao không nói thẳng là ai nói, hoặc nói luôn rằng đó là ý kiến của đồng chí tổ trưởng đảng, người mời cơm và nói chuyện với tôi hôm nay? Việc gì cứ đổ lên đầu cái thằng “dư luận” vô hình nào đó?

Từ ngày hôm sau tôi lánh mặt Ivanka. Cô bạn ngơ ngác không hiểu vì sao tôi “cắt đứt quan hệ ngoại giao” một cách bất ngờ như thế. Với phong cách châu Âu, cô ta hỏi thẳng tôi vì sao không đến ngồi cạnh trong giờ học, không mượn vở của cô ta nữa.

Không thể giải thích là “tổ chức” cấm tôi quen thân với người nước ngoài, cũng không thể giải thích là tôi không được có bạn không phải là người Việt Nam, càng không thể nói là tôi không được phép yêu ai cả. Nói thế nó cười cho thối mũi, vì giữa nó và tôi có chuyện yêu iếc gì đâu. Tôi đành đề nghị nó thông cảm, sau này tôi sẽ giải thích rõ, bây giờ chỉ biết cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ của nó giành cho tôi.

Ra trường, chúng tôi ai về nước nấy. Mãi đến năm 1986, nghĩa là 20 năm kể từ thời điểm chúng tôi chia tay nhau sau 2 tuần quen biết, tôi mới có dịp sang Bungari công tác. Tôi có kể câu chuyện này cho mấy người bạn Bungari nghe và tha thiết muốn họ giúp tìm ra cô Ivanka, vì cô này cùng công tác trong ngành điện tử, diện tìm kiếm không rộng lắm. Họ cười và nói: “Ivanka là cái tên phụ nữ rất phổ biến ở Bungari, có cả trăm ngàn người mang tên đó, muốn tìm ai thì phải biết họ của người đó may ra mới tìm được” Tôi không biết họ của Ivanka, thế là đành chịu để cho lời giải thích vĩnh viễn là món nợ không trả được của tôi đối với Ivanka.

Tối hôm đó, một cô cũng có tên là Ivanka, cô thư ký trẻ trung xinh đẹp của sếp đơn vị tôi đến công tác, đưa tôi đi ăn tối. Cô ta thích cái tình người thể hiện qua việc tôi mãi day dứt là chưa giải thích được cho Ivanka vì sao tôi phải xa lánh cô ấy.