[hungmgmi]

Phạm Xuân Nguyên cho biết thêm:

Y. Yevtushenko viết bài thơ này năm ông 29 tuổi (1962) trong thời kỳ “hửng ấm” của xã hội Xô-viết sau bản báo cáo của Khrushchev phê phán Stalin tại Đại hội XX Đảng Cộng sản Liên Xô (1956). Bài thơ chỉ in báo một lần, bị phê bình gay gắt, nên không hề được đưa vào tập thơ nào của tác giả. Đến thời perestroyka (cải tổ) nó mới được in lại trên báo Nedelya (Tuần lễ) số 45 (11/1987).

Quyết liệt thế nhưng rốt cuộc Yevtushenko lại là người thích nghi, hợp thời. Năm 1981, Joseph Brodsky (1940-1996), Nobel văn học 1987, đã từ chức viện sĩ Viện Hàn lâm Văn học Mỹ để phản đối viện này kết nạp Yevtushenko. Trong câu chuyện với một người bạn, Brodsky nói: "... Anh ta là một kẻ mà tôi không thể chịu đựng nổi. Theo ý tôi, đó là một người xấu, một kẻ bất lương - đây là ấn tượng cá nhân của tôi, được chứng tỏ bởi những kinh nghiệm cá nhân - hơn thế nữa, anh ta rất có hại cả trong lĩnh vực văn học lẫn chính trị. Đối với tôi, không thể chấp nhận được việc ngồi cùng phần tử ấy trong một tổ chức. Chỉ có thế thôi" (dẫn theo Hoàng Linh trên tờ Nhịp cầu thế giới xuất bản ở Budapest, Hungary, 2000).

Yevgeny Yevtushenko trong hồi ký nhan đề Hộ chiếu sói (Moskva-Vagrius, 1998) viết: “Brodsky là nhà thơ hoàn toàn phi Xô-viết đầu tiên trong số những người sinh ra thời Xô-viết. Còn tôi là nhà thơ Xô-viết cuối cùng. Nhưng chính quyền Xô-viết đã tự làm tất cả mọi điều nhằm đánh bật cái chất ‘Xô- viết’ đó ra khỏi tôi”.

Anatoly Rybakov (1911-1998), tác giả tiểu thuyết Bọn trẻ phố Arbat, kể lại trong hồi ký của mình: Biết tin cuốn tiểu thuyết của ông gặp khó khăn, trắc trở trong việc xuất bản, tại một đại hội nhà văn Liên Xô Yevtushenko bảo là sẽ lên diễn đàn nói về chuyện đó, nhưng Yevtushenko đã lên diễn đàn mà không nói gì chuyện đó. Phát biểu xong, Yevtushenko xuống nói với Rybakov, em không nói nhưng em vẫn ủng hộ và bảo vệ anh. Ít ngày sau Rybakov được mời lên ban tuyên huấn trung ương về chuyện cuốn tiểu thuyết đó, trong câu chuyện nhân viên ban nói huỵch toẹt ra là họ biết tại đại hội, Yevtushenko định nói gì và họ đã răn đe anh ta. Nghe vậy Rybakov bình thản nói: tôi không biết chuyện của Yevtushenko và các anh ra sao, nhưng anh ta dù sao cũng là bạn tôi, xin các anh đừng xúc phạm cá nhân anh ta trước mặt tôi. (Xem Anatoly Rybakov, Tiểu thuyết-hồi tưởng, bản tiếng Nga, Moskva-Vagrius, 1997).

Lại thơ Yevtushenko:


Có thể ngày mỗi ngày qua
Tôi dần sẽ trở về già

Có thể mỗi năm một hết
Đời tôi cuối cùng vĩnh biệt

Có thể trăm năm vèo trôi
Không người nhớ tôi là ai

Nhưng sao cho mỗi năm qua
Không sống hổ thẹn xấu xa

Nhưng sao cho mỗi năm hết
Không trở thành người hai mặt

Và sao cho trăm năm trôi
Không ai nhổ vào mồ tôi

(Ngân Xuyên dịch từ nguyên bản tiếng Nga)