[danngoc]

Nói về lịch sử vùng đất này thì dài lắm. Nó là tổng hợp lịch sử của Liên bang Ba Lan-Lithuania và nước Nga, xen vào giữa là vô số các thế lực khác: Hội hiệp sĩ Teutonic, nước Pháp, Thụy Điển, Đế chế Ottoman… Belorussia và Ukraina sinh ra trong các khoảng trống quyền lực sau khi mỗi lần Ba Lan, Đức và Nga bị suy yếu.

Lâu đời nhất là nước Ba Lan. Ba Lan vốn là một vùng đồng bằng màu mỡ Polanie. Dân tộc tính của họ dần hình thành trong quá trình La Mã hóa và Ki-tô hóa người Slave. Do đó sau này các sử gia Đức sẽ viết rằng chính người Đức đã đem văn minh đến Ba Lan và dĩ nhiên là người Ba Lan phản đối, theo người Ba Lan thì tự người Slave đã chủ động đón nhận văn minh La Mã. Quốc gia Ba Lan thành lập đầu thế kỷ 11, và đến giữa thế kỷ 16 thì thông qua hôn nhân để thành lập liên minh Ba Lan-Lithuanie tức là trọn 3 nước Baltic. Trước đấy thì dòng Hiệp sĩ Teutonic đúng là có xâm chiếm Ba Lan và thúc đẩy nhanh quá trình Ki-tô hóa vùng này thật. Người Ba Lan tự nhận là thành trì của thế giới Kito ở phương Đông (quốc huy con đại bàng Ba Lan quay đầu về phía Tây) và đúng là đã có lần cứu Châu Âu thoát khỏi bị Đế quốc Ottoman xâm chiếm khi chặn đứng đoàn quân của Sultan Thổ Nhĩ Kỳ trước thành Vienna.

Nước Nga ra đời muộn hơn nhiều. Nếu so với Nga thì VN ta có quyền tự hào là lập quốc sớm hơn (năm 938). Mãi đến thời Ivan III ta mới có được quốc gia Nga. Trước đấy, có thể xem vùng đất này là một vùng trống quyền lực, với các dân tộc du mục đi qua đi lại giữa các thảo nguyên mênh mông, nhưng không thể lập ra một vương quốc thống nhất ổn định. Sự hình thành nước Nga là do đoàn du mục Mông Cổ gây ra. Chính Kim Trướng (Golden Horde) xâm lược và bắt các công quốc vùng này phải thần phục (nhưng được giữ nguyên tôn giáo và quyền cai trị thần dân). Các liên minh của Minin-Pozharsky hay của Đại công tước Alexandr Nevsky dần dần đánh đuổi quân xâm lược đi, và thế là tự dưng hình thành một nhu cầu lập quốc. Cả một vùng lãnh thổ rộng lớn, dân cư thưa thớt, nghèo khổ, u tối, các đoàn thương nhân không đi qua đây. Vậy thì phải làm sao? Vậy thì cần có một đức tin. Đại công tước Ivan III tìm thấy đức tin ấy. Ông cầu hôn công chúa Sophia Palaiologina của Đế chế Byzantine (thế kỷ 15) và nhận Chính thống giáo làm quốc giáo. Đế quốc Nga ra đời. Như vậy là lịch sử Nga còn muộn hơn chúng ta đến 500 năm. Con đại bàng Nga có 2 đầu: một quay về phía Tây, đầu kia phía Đông.

Dẫn dụ dài dòng như vậy nhưng vẫn chưa thấy lòi ra Belorussia và Ukraina. Là vì đến tận khi này đây vẫn là vùng đầm lầy hoang vắng (Belorussia) và vùng đất hoang bị dân du mục đến cướp phá (Ukraina). Người Ba Lan là người đầu tiên đem văn minh đến đây, cai trị, áp đặt tôn giáo, chính quyền. Nhưng vốn là dân tộc thích bám lấy đất đai ruộng vườn, giới quý tộc (Szlachta) chẳng mấy ham thích quyền lực, cai trị. Họ thích nhậu nhẹt, vui thú với thôn làng của mình hơn.

Phải chờ đến khi nước Nga nổi lên hùng mạnh từ cuối thế kỷ 17 (đời các Sa hoàng Mikhail Romanov, Aleksei Romanov và Piotr Romanov Đại đế) cho đến thời Nữ hoàng Ekaterina II thì thế lực Ba Lan dần suy yếu. Ekaterina II bắt tay với nước Phổ hai lần chia cắt Ba Lan, đến lần thứ 3 thì nước Ba Lan biến mất khỏi bản đồ. Phần đất mà nước Nga lấy được sau 3 lần chia cắt ấy, chủ yếu sẽ là lãnh thổ hai nước Belorussia và Ukraina sau này. Nhưng, dân tộc Belorussia và Ukraina (nhất là Ukraina) không hẳn là người Slave và không hoàn toàn là người Nga. Mộng lập quốc của người Ukraina hình thành ngay từ thời bị Ba Lan đô hộ, khi những cuộc khởi nghĩa liên tiếp của người cossak chống đám Szlachta Ba Lan bị đánh bại và đàn áp đẫm máu. Khi viết về các cuộc khởi nghĩa này, những người Russophile như Nikolai Gogol sẽ xem đây là hình thành tư tưởng thân Nga bài Ba, còn đám theo giáo hội Uniate (Thống nhất, một giáo hội kết hợp nghi thức tôn giáo của cả Chính thống giáo lẫn Kito giáo La Mã) thì sẽ liên tục chống lại sự nhích gần với Nga. Người Ukraina quay lưng với Kito giáo Ba Lan mà nhập vào Nga, chỉ để được áp đặt một chế độ chuyên chế nô dịch của Sa hoàng còn tàn bạo kinh khủng hơn nhiều so với Ba Lan. Cho nên chẳng lạ gì, đám Haidamak Ukraina còn hy vọng người Đức sẽ giúp họ độc lập. Chính vì vậy, khi Đức quốc xã đến Ukraina, người Ukraina nô nức ra chào đón họ như Đấng Cứu rỗi. (Số phận của người Ukraina có phần nào giống với vương quốc Chosen và Mãn Châu Lý thế kỷ 19 bị Nga, Trung Hoa và Nhật Bản xâu xé)

Người Belorussia thì ít bài Nga hơn. Có lẽ, phần nào do vùng đất này chẳng có nguồn lợi thiên nhiên nào hấp dẫn, ngoài vùng đầm lầy Pripyat mênh mông.

Pháo đài Brest do Sa hoàng xây dựng vào thế kỷ 19 để phòng thủ vùng biên giới với Đức. Vừa xây xong thì nó đã lạc hậu do kỹ thuật pháo binh đã tiến xa. Do đó, pháo đài này không đóng vai trò gì mấy trong WWI. Vậy nhưng, đây là nơi mà phái đoàn do Lev Trotsky dẫn đầu đã ký với Đức Hiệp ước quan trọng Brest-Litovsk, từ đó Liên Xô mới rảnh tay để xây dựng Nhà nước Công nông đầu tiên trên thế giới.