Thời gian đầu, so với những đứa trẻ ở Huế, Khiêm và Thành chỉ là học sinh trung bình về môn tiếng Pháp, nhưng trong môn tiếng Hán họ lại không có ai sánh bằng.
Trong những năm đó kinh đô Huế thay đổi diện mạo nhanh chóng. Ở kinh thành người ta xây dựng một cây cầu lớn, bắt đầu có đoàn tàu hỏa đầu tiên, ban đầu chạy đến Đà Nẵng và một năm sau đó chạy đến Đông Hà. Xuất hiện ngày càng nhiều người Pháp và cùng họ là sự xa hoa hào nhoáng. Dân chúng nghèo khổ cùng cực nhưng chi tiêu để nuôi dưỡng cung điện xa xỉ của nhà vua lại tăng lên mỗi ngày. Bọn quan lại không chịu thua kém tầng lớp tư sản đang hình thành về sự giàu có, chúng tham nhũng ngày càng lộ liễu. Chưa có tên gọi “người Việt mới” nhưng đã có chữ nouveau riche (người mới giàu) nghe đầy tôn kính. Nó không phù hợp với Thành, Khiêm và nhiều người khác.
Năm 1911, sau khi rời nhà trường, Thành đi vào Sài Gòn, ở đó mới mở một trường kỹ thuật với khóa học ba năm. Nó đào tạo công nhân đóng tàu cho nhà máy Ba Son. Thành vào học ở trường này. Chàng thanh niên vào Sài Gòn với ước mơ trở thành công nhân “điều khiển máy móc”. Với nghề nghiệp thì mọi sự đã rõ, nhưng làm thế nào để giành được tự do? Và Thành quyết định đi tìm tự do ở nước ngoài.
Trưa ngày 2 tháng sáu năm 1911 Thàng đến bến Nhà Rồng, nơi có một con tàu từ Turan (nay là Đà Nẵng) ghé vào. Đó là con tàu “Latouche Tréville” của công ty hàng hải “Năm sao”. Thành lên tàu xin vào làm việc. Nhìn chàng thanh niên có bộ dạng gầy gò, thuyền trưởng không tin anh có khả năng làm được những công việc chân tay nặng nhọc, nhưng chợt nhớ một chân phụ việc trong nhà bếp còn trống, ông liền hẹn chàng trai hôm khác lại đến. Vậy là Thành đã lên con tàu thủy Pháp sau khi lấy tên là Văn Ba.
…Nhà bếp phục vụ cho bảy tám trăm người là thủy thủ đoàn và hành khách. Vì thế chàng trai nhỏ nhắn không có một phút nghỉ ngơi. Thỉnh thoảng lại nghe thấy:
- Ba, mang nước lại đây!
- Ba, rửa nồi!
- Ba, xúc than!
Công việc trong bếp thường kết thúc vào chín giờ tối. Đến lúc đó thì Ba đã hoàn toàn kiệt sức. Tuy thế nhưng khi một số người đi ngủ, một số đánh bài thì Ba lại đọc sách hay viết gì đó. Anh giúp những người bạn không biết chữ viết thư về nhà. Anh luôn lễ phép và sẵn sàng giúp đỡ mọi người.
Một lần Ba suýt chết đuối. Mặt biển bỗng nổi lên một cơn bão. Sóng biển trùm lên cơ thể nhỏ nhắn của cậu bé và cuốn cậu khỏi boong tàu. Anh thoát được nhờ một sự kỳ diệu, vào khoảnh khắc cuối cùng anh đã kịp túm được sợi dây chão…
|