Vừa đến Huế ông Nguyễn Sinh Sắc liền đi tìm một căn nhà thích hợp cho gia đình. Tiền không có nhiều, tìm một nơi vừa ý mà không đắt quả thật không dễ. May mà ông gặp người bạn thuở thiếu thời, người này giới thiệu cho ông một ngôi nhà gần chợ. Ông Sắc rất thích ngôi nhà: giá tiền không cao lắm.
Người cha giữ một chức quan nhỏ. Thời ấy quan lại được trả lương rất thấp, để được sống no nê và phóng đãng, họ đã vô lương tâm sách nhiễu dân đen. Ông Sắc không làm như thế, vì vậy số tiền mang theo từ quê nhà mau chóng cạn kiệt. Để sống được qua ngày cần phải tìm cách kiếm thêm tiền. Lúc việc quan rỗi rãi, ông tranh thủ làm việc chép lại văn khố và dạy học.
Đến lúc này cậu Cung bắt đầu học chữ, nhưng phần lớn thời gian cậu cùng người anh lang thang khắp phố, bắt bướm trong vườn hoàng gia, đào dế dưới tường thành hay chạy đến bãi quần ngựa gần thành để xem người ta dạy voi ngựa đi trong đám rước. Một người bạn của cậu, con nhà giàu, có con ngựa non lông hồng rất đẹp.
Mấy anh em thay nhau cưỡi nó. Mùa nước, các cậu đóng một cái bè bằng thân chuối, chống sào và bắt đầu những chuyến “viễn dương”.
Một lần đi ngang qua cổng thành, Cung liếc vào và thấy một cung điện sơn son thiếp vàng. Cậu rủ anh vào xem, “Em nói gì, - người anh sợ hãi đáp lại, - đó là nơi vua ở đấy. Dân thường không vào được đâu”. Ý nghĩ vua là ai, ông ta khác người thường chỗ nào, nếu chưa được gặp vua cứ làm Cung băn khoăn mãi. Cậu hỏi anh: “Có sao đâu, vua cũng là người thôi mà”?
Anh Khiêm không thể trả lời hết mọi câu hỏi của em. Suy nghĩ của Cung cứ quanh quẩn mãi về ông vua kỳ lạ này cho đến khi một lần cậu được tận mắt nhìn thấy vua.
Một ngày nọ có những anh lính ăn mặc rất đẹp chân cuốn xà cạp vàng đứng thành hai hàng. Trống đánh liên hồi, kèn thổi inh tai, gió thổi những lá cờ đuôi nheo bay phần phật. Người mõ tuyên cáo cho dân chúng: “Đức Vua đi dạo ở Tuy Van”. Hai anh em Khiêm Cung cùng dám trẻ con chạy từ chợ lên phố để ngắm “Đức Vua”. Đàn voi ngựa đã được huấn luyện phủ gấm vóc, mặc áo thêu đường bệ đi ra từ cổng Ngọ Môn của Cấm Cung. Theo sau là một cái kiệu thếp vàng cùng nhiều người vác những cái lọng đỏ tươi.
Cung không rời mắt khỏi chiếc kiệu có khảm ngà voi được che bằng một cái lọng vàng. Có đến vài chục người khênh kiệu. Trong kiệu là một người ngồi bất động, gương mặt làm ra vẻ nghiêm nghị, đầu đội khăn vàng, không khác gì một pho tượng. Mọi người xung quanh thì thầm: “Đức Vua Thành Thái”. Nhưng không một ai dám nước mắt lên nhìn vua. Câu hỏi cứ ám ảnh Cung cuối cùng đã được giải đáp. Hóa ra vua là người như thế, cũng như mọi người thôi. Buổi tối trở về nhà cậu hỏi mẹ:
|