[trung_mbdc]

II. Cô Alla – giảng viên Nga văn, “Квас квам – Nước cvát cho anh”.

Người thứ hai có ấn tượng sâu sắc nhất trong số những người thầy Xô viết đối với tôi là cô giáo Alla – phó tiến sĩ môn Ngôn ngữ học, dạy chúng tôi tiếng Nga.
Chúng tôi học tiếng Nga không mấy khó khăn, do đã học gần 1 năm ở Việt nam. Nói không mấy khó khăn nghĩa là, đủ để nghe, hiểu bài và nói chuyện thông thường. Còn nói cho đúng, cho hay, nói như người Nga là cả một vấn đề. Những ngày đầu chưa quen, chúng tôi học nghiêm túc như ở Việt nam, nghĩa là học gạo, học theo sách giáo khoa rất mau chán, hầu như không tiến bộ. Trong một lần giải lao, cô chủ động hỏi chuyện chúng tôi như những người thân và bình đẳng. những câu chuyện xã giao thông thường về gai đình, bản thân chuyện thành thân mật tự lúc nào. Chúng tôi tranh nhau kể về mốt trang phục, về quần bò, áo phông, giày dép, áo dài v.v…phim ảnh, phim võ thuật, chưởng của Hồng công, Trung quốc, nghệ thuật nấu ăn, chuyện tình yêu thời chiến tranh v.v…
Từ đó trở đi, cô Alla dạy tiếng Nga cho chúng tôi theo kiểu khác lạ, hoàn toàn mới. Dạy theo tivi. Thời đó tivi màu rất hiếm, chỉ có trong phòng học tiếng Nga. Chúng tôi cùng xem phim và bình luận, tất nhiên bằng tiếng Nga. Hồi đó trên tivi đang chiếu các bộ phim như: Sông Đông êm đềm (Тихий Дон), Tiếng gọi muôn đời (Вечный зов) v.v…Thông qua những giờ học như vậy cô giảng giải cho chúng tôi về tiếng Nga. Sách giáo khoa không dùng đến, cô khuyến khích chúng tôi đọc sách văn học, thơ. Thậm chí bắt chúng tôi phải tập đọc thơ (như ngâm thơ ở Việt nam vậy). Những câu tục ngữ, ngạn ngữ Nga được cô sử dụng thường xuyên. Và tôi là một trong những người được cô chú ý hơn cả vì tôi thích và sưu tầm được nhiều câu hay. Cứ trung bình mỗi buổi học cô đưa cho chúng tôi 2-3 câu tục ngữ, ngạn ngữ. Cho đến nay tôi vẫn sử dụng tốt các câu tục ngữ trong giao tiếp với người Nga và không ít lần gây ấn tượng với họ.
Có lần cô rất vui khi nghe tôi kể về chuyện thi tục, ngạn ngữ với hai mẹ con người Nga. Họ là hai mẹ con ở vùng mỏ Đônexk, mẹ dạy nhạc ở trường trung học, cô gái đang học đại học. Chúng tôi gặp họ khi đi nghỉ hè ở thành phố Ngũ hành sơn (Пятигорск). Lần lượt mỗi người đọc một câu ngạn ngữ, ai không đọc tiếp được là thua. Đầu tiên là cô gái Tania (đối tượng làm quen chính của tôi), sau khi đọc được một số câu thì bắt đầu bí, cầu cứu mẹ. Bà mẹ cũng vui khi thấy chúng tôi chơi trò này và đưa ra một số câu rất hay. Nhưng cũng chỉ một lúc sau thì vốn của bà cũng cạn dần và cuối cùng hai mẹ con đành chịu thua, hẹn về nhà sẽ sưu tầm tiếp đến lần sau thi lại. Và đến kỳ nghỉ đông, Tania cùng bạn gái lên Matxcơva thật. Họ đến thăm chúng tôi đúng lúc tôi vừa thi xong môn cuối cùng. Và kỳ thi đó, tôi đạt toàn điểm 5 thật. Họ chúc mừng nồng nhiệt và tỏ lòng khâm phục, vì đối với họ, thi đạt điểm 5 là cả một sự phi thường, chứ chưa nói một kỳ thi của chúng tôi thường từ 5-7 môn, có khi 9 môn lấy điểm. Chúng tôi mời họ ăn cơm Việt nam, cùng vào bếp trổ tài nấu ăn. Sau khi cơm nước xong, Tania với vẻ sốt ruột đòi thanh toán món nợ hồi hè. Lần này thì tôi thua thật. do có chuẩn bị trước nên Tania nắm thế chủ động, tôi viện lý do học thi, mặc dù cầm cự được khá lâu song đành chịu thua. Tania tuy vui vì giành phần thắng nhưng vẫn hỏi: Trung, sao hồi đó cậu tỏa sáng thế mà bây giờ chịu thua có vẻ dễ dàng quá, hay cậu lại nhường bọn tớ. Cô Alla nghe chuyện, vui quá nên chỉ cho tôi một số sách tham khảo để đọc thêm. Trò chơi giải ô chữ cũng được cô khuyến khích chúng tôi chơi nhiều. Và chúng tôi, sau mỗi kỳ nghỉ hè, đều làm cô và các đồng nghiệp ngạc nhiên về tiếng Nga của chúng tôi. Đúng như ông Kostenko nói, sự tiến bộ trong 10 ngày nghỉ của chúng tôi bằng mấy tháng học ở trường.
Kỷ niệm hay nhất của chúng tôi đối với cô Alla là đố ngược lại cô tiếng Nga. Là phó tiến sĩ ngôn ngữ học, cô có kiến thức rất sâu về tiếng Nga và được đồng nghiệp nể phục, chứ không riêng chúng tôi là người nước ngoài. Phải nói hồi đó chúng tôi rất trẻ (như trẻ con) nên mới dám múa rìu qua mắt thợ. Sau về kể lại mấy anh nghiên cứu sinh trợn mắt lo thay cho chúng tôi, bảo chúng tôi không tôn trọng cô giáo. Nhưng chính sự nhiệt tình và tận tâm của cô, đã giúp chúng tôi có can đảm hỏi mẹo (đánh đố) cô. Số là chúng tôi hàng ngày khi nghe, sưu tầm được những câu nói, khái niệm nào đó khó hiểu đều nhờ cô giảng lại. Đó cũng là cách học chủ động mà cô luôn khuyến khích chúng tôi. Hôm đó tôi hỏi cô câu: Квас квам, trong tiếng Nga chỉ có câu Квас вам hay tệ nhất thì cũng phải viết đủ Квас к вам, nghĩa là – Nước uống cvat cho anh? Hay – nước uống cvat đến chỗ anh đấy. Nhưng ở đây tôi chơi chữ: Квас là nước uống cvat, còn квам không có nghĩa. Còn nếu viết tách chữ K ra thì к вам – có nghĩa là tới chỗ anh, còn К вас – không có nghĩa. Cô hỏi đi hỏi lại chúng tôi nhiều lần, và rất băn khoăn khi chúng tôi khẳng định mình nghe không nhầm. Cô xin hẹn hôm sau trả lời. Và hôm sau, cô mời một số đồng nghiệp dự giờ, để giải đáp cho chúng tôi. Mọi người tranh luận sôi nổi và đều đồng ý với mọi phương án cô đưa ra và đi dến kết luận – chúng tôi nghe nhầm. Nhưng khi nghe tôi thú thật là hỏi mẹo (chơi chữ) thì mọi người ồ lên cười. Riêng cô thì giơ nắm đấm lên dọa sẽ phạt và cười tươi. Có ý khoe với đồng nghiệp sự tiến bộ và tinh quái của chúng tôi trong môn tiếng Nga.
Có lần cô hỏi thật chúng tôi lấy đâu ra những từ, khái niệm thời xa xưa thế, những khái niệm mà suốt bao năm dạy môn Nga văn, cô chưa gặp ai hỏi bao giờ. Chúng tôi đưa ra những quyển sách mình đang đọc như: Thép đã tôi thế đấy, Truyện một người chân chính, Thuyền trưởng và đại úy, Sông Đông êm đềm, các tiểu thuyết dịch như: Ba chàng ngự lâm pháo thủ, Chuyện hai mươi năm sau, Aivanhô, Bá tước Montecrixto v.v… thì cô kêu trời. Trong khi cô đang dạy chúng tôi theo sách giáo khoa về những bài khóa sơ đẳng. Thật ra những quyển đó chúng tôi đọc bằng tiếng Việt ở Việt nam đã gần như thuộc lòng nên đọc lại bằng tiếng Nga rất nhanh. Chính vì vậy, các đồng nghiệp của cô Alla rất thích dự giờ Nga văn của chúng tôi. Nghe chúng tôi nói huyên thuyên về mọi chuyện, về mọi chủ đề, cô chỉ uốn nắn hướng dẫn những chỗ chúng tôi nói sai hay chưa hay. Ra cho chúng tôi những câu hỏi hay nêu vấn đề để chúng tôi tự mình giảng giải, chứng minh. Đó là cách dạy và học hay nhất của cô mà tôi vẫn đang áp dụng cho đến ngày nay, khi làm công tác giảng dạy cho nhân viên kỹ thuật của mình.
Cứ như vậy, những giờ học tiếng Nga của chúng tôi thật sự bổ ích, giúp chúng tôi thư giãn tích cực sau những giờ học chuyên môn đau đầu.
Rất tiếc là năm 2004, khi sang học chuyển loại máy bay Su-30 ở trường Giucopski tôi không có cơ hội được gặp cô, mặc dù biết cô vẫn còn làm việc tại trường.