[Мужик]

Ngày 26 tháng 10 năm 1955 Sài Gòn tuyên bố thành lập nước “Việt Nam cộng hoà”, ngay lập tức được chính phủ Mỹ và Anh công nhận, sau một chút là Pháp. Cuộc trưng cầu dân ý được lập trình sẵn giúp Ngô Đình Diệm lấn át và thậm chí gạt bỏ Bảo Đại, khẳng định với vai trò của độc tài duy nhất. (Bảo Đại, tên thật là Vĩnh Thuỵ, sinh ngày 22 tháng 10 năm 1913, lên ngôi năm 1926. “Thiên Tử” lấy Nam Phương (hoàng hậu “phượng hoàng phương Nam”, thời con gái có tên Nguyễn Hữu Thị Lan), thường xuyên có ảnh hưởng tích cực đến “vị hoàng đế phóng khoáng, vui tính, nhưng tư duy tỉnh táo”. Tôi thấy Bảo Đại tại Pa-ri vào những năm 1995-1996. Ngày 26 tháng 10 năm 1955, sau khi thua Ngô Đình Diệm, Bảo Đại vĩnh viễn rời Việt Nam và sang Pháp, nơi nhận được học vấn rất tốt thời trẻ. Bảo Long, con trai ông, định cư tại thành phố Nice, nơi có thể thấy ông trên con đường ven biển, ngồi trầm ngâm trên cái ghế dài, mắt nhìn về phía biển xa xăm với những chấm trắng của những cánh buồm phía chân trời...)

Đúng nửa năm sau khi Bảo Đại rời tổ quốc, ngày 28 tháng 4 năm 1956 người lính Pháp cuối cùng rời miền Bắc Việt Nam từ Hải Phòng. “Chính quyền Ngô Đình Diệm ở miền Nam gạt bỏ tất cả đề nghị của VNDCCH tiến hành hiệp thương chuẩn bị cho tổng tuyển cử tự do, tăng cường lực lượng quân đội và hô hào “Bắc tiến”. Mỹ đưa vũ khí, khí tài quân sự vào miền Nam, tiến hành xây dựng các căn cứ không quân và hải quân và hệ thống giao thông chiến lược. Trong giai đoạn từ 1955 đến 1960 quân đội Sài Gòn nhận từ Lầu năm góc số lượng quân trang trị giá 463 triệu đô la.”

- Từ năm 1954, - nhà sử học tiếp tục, - chính sách của Mỹ ở Việt Nam theo đuổi các mục đích sau: gạt Pháp ra khỏi Đông Dương và kiểm soát miền Nam Việt Nam; thiết lập chế độ thực dân mới độc tài phía nam vĩ tuyến 17, tiêu diệt các lực lượng cách mạng và dân tộc ở miền Nam Việt Nam; chuẩn bị và tiến hành chiến tranh chống VNDCCH.

Phong trào giải phóng dân tộc bị đàn áp, làn sóng khủng bố ác liệt lan khắp miền Nam Việt Nam từ Sài Gòn đến các vùng xa xôi hẻo lánh nhất ở Quảng Trị, Thừa Thiên. Nhân dân miền Nam chưa từng thấy thời kỳ đen tối nào như vậy trong lịch sử của mình: giết người, thủ tiêu, tra tấn hàng loạt, trại tập trung, các chiến dịch tàn sát xảy ra khắp nơi. Trong những năm1955-1959 được gọi là “hoà bình” đồng bào miền Nam chịu tổn thất nhiều hơn 7 năm chiến tranh đẫm máu với thực dân Pháp.

Đến năm 1959 việc đàn áp được luật pháp hoá. “Quốc hội” Sài Gòn bỏ phiếu thông qua Luật 10/59 cho phép toà án binh quyền không chỉ được kết án ngay lập tức những người bị cảnh sát bắt, cũng như trong các cuộc truy sát mà còn được thi hành án tại chỗ. Mối đe doạ bị tước mạng sống treo lơ lửng không chỉ trên phòng trào yêu nước mà còn trên đầu tất cả dân chúng miền Nam đất nước.

Nhân dân miền Nam không còn con đường nào khác, ngoài việc cầm vũ khí đứng lên tranh đấu chống lại chế độ độc tài. Vào thời điểm khi những tên đao phủ lê máy chém đi khắp nước, khi chế độ độc tài của Diệm tỏ ra đặc biệt vững chắc đối với những kẻ hà hơi tiếp sức Mỹ (Diệm thậm chí còn được Mỹ gọi là “Churchill Châu Á”), thì sự căm phẫn và phản kháng của các tầng lớp nhân dân chuyển thành khởi nghĩa vũ trang. Tháng giêng năm 1960, tại tỉnh Bến Tre, trung tâm của đồng bằng sông Mekong, nông dân khởi nghĩa đã lật đổ chính quyền Diệm, thành lập chính quyền tự quản nhân dân… Ngày 11 tháng 11 năm 1960 một nhóm sỹ quan định thực hiện đảo chính vũ trang. Đảo chính thất bại nhưng nó lần đầu tiên cho thấy sự lung lay của chế độ thân Mỹ, chỉ ra rằng ngay cả quân nhân Sài Gòn cũng sẵn sàng hợp tác với các lực lượng yêu nước.

Ngày 20 tháng 12 năm 1960 các lực lượng cách mạng và yêu nước miền Nam Việt Nam tuyên bố thành lập Mặt trận dân tộc giải phóng (MTDTGP). Mặt trận đặt mục tiêu lật đổ chế độ Diệm, đưa đất nước thoát khỏi sự can thiệp của nước ngoài, thành lập chính phủ liên hiệp dân tộc, xác lập chế độ dân chủ và tiến tới hoà bình thống nhất đất nước.

Tháng 2 năm 1961 các tổ chức vũ trang quần chúng liên kết thành Quân đội giải phóng miền Nam - Lực lượng giải phóng vũ trang nhân dân. Việt Cộng (gọi tắt của “Việt Nam cộng sản ”) đã thay thế Việt Minh.