THẤT BẠI VÀ CÁI CHẾT CỦA TƯỚNG DE LATTRE
Tháng 1 năm 1951, lực lượng vũ trang nhân dân mở tấn công vùng trung du tây bắc châu thổ sông Hồng, chiếm 10 cứ điểm của địch, tiêu diệt 3 tiểu đoàn cơ động của đối phương.
Ngày 20 tháng 3, sau các đợt tấn công tại vùng Đông Triều, quân kháng chiến giành được các vị trí thuận lợi để chiếm các mỏ than lộ thiên Hòn Gai và cảng Cẩm Phả và Hải Phòng. Tháng 5 tấn công thị xã Ninh Bình, cách Hà Nội 90 km. Bộ chỉ huy Pháp rất khó khăn mới điều được lực lượng tiếp viện tới những khu vực bị tấn công. De Lattre cố gắng tập trung một số binh đoàn cơ động để thực hiện đòn đáp trả trong cách vô vọng. Ông ta đã không giành lại được lợi thế.
Ngày 14 tháng 10 năm 1951 viên chỉ huy này ném 3 tiểu đoàn lính dù, 15 tiểu đoàn bộ binh cùng với 7 đơn vị pháo binh và 2 trung đoàn xe tăng đánh chiếm Hoà Bình. Các trận chiến xảy ra tại nơi cách Hà Nội có 75 km, trên bờ sông Đà. Quân Việt Nam không có ý định giữ thị xã, đã rút lui chiến thuật vào vùng núi. Bộ chỉ huy Pháp tiến hành thành lập xung quanh Hoà Bình hệ thống phòng thủ rộng với ý đồ chốt tại đó các đơn vị tinh nhuệ của quân đội viễn chinh.
Bộ chỉ huy Việt Nam tổ chức họp bí mật và đi đến kết luận de Lattre tấn công Hoà Bình đã làm lực lượng định bị phân tán, vì vậy Quân đội nhân dân có cơ hội tấn công cụm quân đối phương “đã rã đám”, đồng thời mở rộng các hoạt động du kích ở đồng bằng, nơi phòng thủ của đối phương trở nên đặc biệt yếu. Để thực hiện kế hoạch này 3 sư đoàn quân chủ lực Việt Nam, được pháo binh yểm trợ tiến, về Hoà Bình, 2 sư đoàn khác chọc thủng vòng vây vùng châu thổ sông Hồng. Các trận chiến nổ ra trên cả 2 mặt trận - khu vực Hoà Bình và khu vực đồng bằng.
Ngày 10 tháng 12 bắt đầu chiến dịch giải phóng Hoà Bình. Các cứ điểm của Pháp dọc theo sông Đà lần lượt rơi vào tay lực lượng kháng chiến đã cắt đứt tuyến tiếp tế đường sông của quân địch. Các đoàn xe cung cấp lương thực và vũ khí tới thị xã Hoà Bình theo đường số 6 bị đột kích tới tấp. Để bảo vệ chúng địch phải điều động 12 tiểu đoàn tăng và bộ binh mô-tô. Hệ thống cứ điểm tua tủa (dạng “con nhím”) không thể bảo vệ các trại lính Pháp trước những đợt tấn công của Quân đội nhân dân. Các cuộc tấn công ào ạt được kết hợp với chiến thuật bắn tỉa chính xác của các xạ thủ miền núi. Hình thức chiến đấu này lần đầu tiên được bộ đội Việt Nam sử dụng lúc đó. Ngày 24 tháng 3 năm 1951, Bộ chỉ huy Pháp ra lệnh cho các đơn vị rút khỏi Hoà Bình. Việc rút lui kéo dài trong 3 ngày đêm. Quân Pháp còn thiệt hại thêm 6 đại đội, hàng chục xe quân sự. Trong giai đoạn từ 14 tháng 10 năm 1950 đến 23 tháng 3 năm 1951 quân đội viễn chinh mất 22 ngàn binh sỹ, trong đó hơn 6000 chỉ riêng tại Hoà Bình. De Lattre de Tassigny chết bệnh từ trước khi được chứng kiến các kế hoạch của mình bị đổ bể. Con trai của de Lattre tử trận gần thành phố Thanh Hoá, cách Hà Nội 150 km. Cây thánh giá gỗ to trên đỉnh tảng đá bazan cao nhất - tấm bia không tệ nhất cho viên trung uý. Nó được thấy rõ từ cách xa nhiều cây số.
Sau thất bại Hoà Bình quân Pháp chuyển sang phòng thủ trên tất cả các mặt trận. Quân đội Việt Nam, vừa tấn công bằng lực lượng chủ lực vừa kết hợp mở rộng chiến tranh du kích, đã giải phóng hết vùng này đến vùng khác trên toàn quốc. Tháng 10 năm 1952 lực lượng kháng chiến đã làm chủ vùng thung lũng giữa sông Đà và sông Mã diện tích 28 ngàn km2 với 250 ngàn dân. Đầu năm 1953, phối hợp với các lực lượng mặt trận Pa thét Lào, quân tình nguyện Việt Nam giải phóng thị trấn Sầm Nưa vùng Thượng Lào. Một vùng giải phóng rộng lớn được hình thành với diện tích 40 ngàn km2 cùng 300 ngàn dân.
***