Bộ chỉ huy Việt Nam quyết định mở chiến dịch dọc theo biên giới Trung Quốc (Chiến dịch Biên giới). Ngày 18 tháng 9, sau đợt tấn công mạnh mẽ của quân đội Việt Nam, cứ điểm Đông Khê thất thủ, buộc Pháp phải điều quân từ Cao Bằng ra ứng cứu. Những toán quân rút chạy và lực lượng đến ứng cứu từ Thất Khê bị đánh tơi tả. Người ta nói rằng kháng chiến Việt Nam chống Pháp là “châu chấu đá voi”. Nhưng voi đã cụt ngà, còn quân đội của dân đã thành “con hổ”. Sau 98 ngày đêm giao chiến ở vùng biên giới, phía Pháp mất 8000 binh lính và sỹ quan bị chết và thương vong, buộc phải rút khỏi Lạng Sơn, Thất Khê, Lộc Bình và cả Lào Cai, căn cứ quan trọng ở phía tây bắc đất nước. Toàn bộ khu vực phía bắc dọc theo 750 km biên giới Việt-Trung sạch bóng quân chiếm đóng. VNDCCH mở được cánh cửa tới các nước phe XHCN. Ý tưởng thành lập các quốc gia “tự trị” bù nhìn tại các vùng Bắc Việt Nam bị phá sản hoàn toàn.
Ngay tại chính nước Pháp phong trào phản đối chiến tranh ở Đông Dương của quần chúng nhân dân lan rộng. Mâu thuẫn trong giới cầm quyền Pháp ngày càng sâu sắc. Chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp được trao cho tướng de Lattre de Tassgny, lúc đó được coi là nhà quân sự và chiến lược đầy triển vọng của Pháp. De Lattre đưa ra các biện pháp hàng đầu là tăng số lượng quân chi viện từ Pháp và Châu Phi, tăng cường phương tiện chiến tranh, đặc biệt là không quân.
- Cũng phải công nhận là de Lattre cũng đạt được một cái gì đó, - ông Vũ Đăng Ất chia sẻ với tôi- Cuối năm 1951 vùng đồng bằng sông Hồng bị bao vây bốn phía, 2200 lô cốt và đồn bốt được dựng lên. Chỉ ở đồng bằng, ngoài 55 tiểu đoàn quân thường trú, Bộ chỉ huy Pháp tăng cường thêm 46 tiểu đoàn cơ động. Số lượng quân đội bù nhìn tăng tới 112 ngàn người. Mỹ cung cấp cho Pháp hàng chục máy bay, hàng trăm xe bọc thép và pháo đại bác. Bộ máy tuyên truyền Pháp-Mỹ cũng không ngồi im. Tướng de Lattre được đề cao như một “thiên tài” và người đại diện cho “chiến thắng của chủ nghĩa thực dân Pháp”. Cũng trong thời gian đó ở Pháp quần chúng nhân dân đòi trả tự do cho thủy thủ Henry Martin, người từ chối sang Việt Nam đánh nhau, ủng hộ hành động dũng cảm của cô gái Pháp Raymonde Dien, người nằm chắn ngang đường tàu hỏa chở vũ khí cho quân đội Pháp ở Việt Nam. Ngoài ra, chính Liên minh Pháp-Mỹ cũng không tránh khỏi các mâu thuẫn. Pa-ri hiểu rằng Mỹ âm mưu dần dần đẩy thực dân Pháp ra khỏi Đông Dương.
* * *
Chướng ngại vật chính để thực thi kế hoạch của tướng de Lattre là sự lớn mạnh không ngừng của phong trào kháng chiến trên các mặt trận chính trị, kinh tế, văn hóa và ngoại giao. Tháng 12 năm 1951 tại Đại hội II Đảng Cộng sản Đông Dương đổi tên thành Đảng Lao động Việt Nam. Tháng 3 diễn ra đại hội sáp nhập của Mặt trận Việt Minh và Liên Việt, mở rộng hàng ngũ mặt trận dân tộc. Hội nghị đại biểu liên minh nhân dân 3 nước Đông Dương công bố thành lập khối liên minh nhân dân Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia chống kẻ thù chung vì độc lập, tự do. Các mối quan hệ chính trị quốc tế của VNDCCH được mở rộng.