[Мужик]

Để đáp trả, lính Pháp đẩy mạnh khiêu khích quân sự, xâm phạm quyền tự chủ của Việt Nam. Những kẻ thực dân rắp tâm lập hải quan của mình tại Hải Phòng, cảng biển duy nhất kết nối Bắc Việt Nam với thế giới bên ngoài, còn phí hải quan là nguồn thu quan trọng của ngân sách. Ngày 20 tháng 11, quân đội Pháp nổ súng vào bộ đội Việt Nam ở Hải Phòng và Lạng Sơn. Cũng trong ngày hôm đó tàu chiến Pháp ở Hải Phòng trút đạn vào các khu dân cư. Hàng ngàn dân thường bị chết. Chiếm được Hải Phòng và Lạng Sơn - cửa ngõ vào Bắc Việt Nam - bộ chỉ huy Pháp cho rằng đã kiểm soát được Bắc bộ. Chính phủ VNDCCH kêu gọi toàn dân chuẩn bị kháng chiến, nhưng đồng thời cũng cố gắng cứu vãn hòa bình lần cuối: nhượng bộ và kí với đại diện dân sự Pháp những hiệp ước mới. Nhưng ngay cả các hiệp ước này cũng bị quân đội Pháp vi phạm.

Quân Pháp chuyển sang tổ chức các cuộc khiêu khích ngang nhiên ngay tại Hà Nội. Ngày 17 tháng 12 lính Pháp chiếm phố Hàng Bún gần khu vực buôn bán Hàng Đào, giết gần 100dân thường. Ngày 18 tháng 12 chúng chiếm Bộ Tài chính và Bộ Giao thông. Quần chúng nhân dân và các đội tự vệ dựng chiến lũy, đào hào giao thông từ nhà này sang nhà khác, chuẩn bị chống trả sự tấn công của kẻ thù. Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi công hàm tới Léon Blum, Thủ tướng Pháp vừa được bổ nhiệm, yêu cầu tuân thủ các hiệp ước đã ký kết. Không có câu trả lời. Ngày 19 tháng 12 Bộ chỉ huy Pháp ra tối hậu thư cho Chính phủ Việt Nam yêu cầu gỡ bỏ chiến lũy, giải giáp vũ khí các đội tự vệ, giao cho quân đội Pháp quyền “giữ gìn trật tự” ở thủ đô Việt Nam.

Tối ngày 19 tháng 12 năm 1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời hiệu triệu nhân dân:
“Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hoà bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!
Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không phân chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến. Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước.
Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!”(Tài liệu này được lưu giữ tại Bảo tàng lịch sử Hà Nội)

Kháng chiến trước đó chưa từng ra khỏi ranh giới miền Nam đã giờ đã bùng nổ trên toàn quốc.
... Những đồng nghiệp cùng thời sinh viên của tôi như An (sau này là đại sứ ở An-giê-ri), Du, Ất, Nam và 10 bạn đồng khóa Việt Nam khác, những sinh viên Việt Nam đầu tiên của MGIMO, khi đó đã cầm súng ra trận. Tôi được nghe những câu chuyện của họ. Họ kể rằng trong kháng chiến chống Pháp nhân dân Việt Nam là đại diện của phong trào cách mạng thế giới, gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh của các lực lượng độc lập dân tộc và dân chủ trên Trái đất. Đến tận năm 1950 Việt Nam vẫn bị cách ly về địa lý với các nước phe XHCN. Sau thành công của cách mạng Trung Quốc và sự ra đời của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tháng 10 năm 1949, nhân dân Việt Nam đã chọc thủng vòng vây kẻ thù và có thể dựa vào được các nước phe XHCN trong công cuộc đấu tranh của mình. Sự hỗ trợ quốc tế đã nhân sức mạnh của đất nước đang chiến đấu lên đáng kể và giúp tạo ra bước ngoặt trong cuộc chiến từ cầm cự chuyển sang tổng phản công, kết thúc bằng chiến thắng Điện Biên Phủ. Cùng lúc đó, từ năm 1950 trong cuộc đấu tranh yêu nước của Việt Nam đã xuất hiện nhân tố phức tạp mới - sự can thiệp của đế quốc Mỹ. Chiến tranh Việt Nam vào giai đoạn cuối trở thành cuộc chiến Pháp-Mỹ chống lại những người yêu nước Việt Nam và phong trào giải phóng dân tộc tại khu vực này.

- Chúng tôi cho rằng, sự xâm lược của Hoa Kỳ đã bắt đầu từ khi đó, vào năm 1950, - ông Vũ Đăng Ất, thầy dạy tiếng Việt của tôi, nói. (Chúng tôi, những nhà Việt Nam học Xô viết đầu tiên chịu ơn anh Ất rất nhiều, không chỉ vì kiến thức tiếng Việt, phong tục, tập quán dân tộc Việt Nam. Chúng tôi yêu Việt Nam. Khi còn ở Hà Nội, năm nào cũng vậy, cứ đến ngày 20 tháng 11- ngày Nhà giáo, chúng tôi lại tập trung ở nhà anh Ất. Một con người sâu sắc, một trí thức Việt Nam chân chính).