[Мужик]

Hồi tưởng - đó là cái nhiều trong tất cả những cái ít ỏi còn lại trong chúng ta. Chúng tôi đã sống qua ”Tây Ban Nha những năm 30”, qua Vệ quốc vĩ đại, qua khủng hoảng Ca-ri-bê, qua Đông Dương - Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia, muộn hơn - Afganistan, giờ đây - Chesnia... của mình.

Câu chuyện của tôi thú vị bởi chính những cái mà tôi cho phép mình thấy nhiều và biết nhiều. Tháng 5 năm 1945, khi chiến tranh đã kết thúc, tôi còn kịp làm nổ phuy xăng trong sân nhà trên phố Tretya Meshanskaya. Hai anh em bác sỹ Filatov phẫu thuật cho tôi. Họ cứu được tôi, cả cái mặt lẫn đôi mắt... Khoảng 20 năm sau, sau khi tốt nghiệp MGIMO về chuyên ngành Phương Đông học với kiến thức tiếng Việt, tôi sang Đông Dương làm phóng viên thường trú cho báo ”Tin tức” ngay sau thời điểm Mỹ bắt đầu ném bom Việt Nam. 9 năm chiến tranh dài đằng đẵng trôi qua ở đó. Ở đó tôi trở thành nhân chứng cuộc xung đột quân sự Việt-Trung vào tháng 2-tháng 3 năm 1979. Nó làm tôi nhớ lại nhiều về những sự kiện năm 1969 trên biên giới Xô-Trung. Sau đó là Afganistan năm 1980. Hiện nay trên Trái đất này không có một phóng viên thường trú, phóng viên đặc biệt nào lại được trải nghiệm cả Việt Nam, cả Afganistan, cả biên giới Xô-Trung và Việt-Trung. Có Ivan Mikhailovich Shedrov (phóng viên báo ”Sự thật”) từng như tôi, nhưng ông đã mất ở Paris (năm 1987). Ông là một nhà báo đặc biệt.

Chúng tôi, những người quốc tế, bắt tay nhau tại nhiều châu lục khác nhau, nhưng không quên quá khứ. Giờ đây chúng tôi phải nhìn lại quá khứ với sự chính xác lịch sử, không định kiến chính trị hay hệ tư tưởng, không tiên nghiệm ”phải” và ”trái”. Vì tất cả mọi người hành động theo luật pháp, theo quyền và theo phong tục của mình. Bởi vậy bây giờ chúng ta, hãy lấy hết lòng dũng cảm và thẳng thắn dân sự, để công nhận tất cả những người đã bảo vệ bầu trời Hà Nội, tất cả những người vượt qua lưới lửa phòng không dày đặc tới châu thổ sông Hồng, mạo hiểm mạng sống để ném bom các mục tiêu trong cơn ác mộng chiến tranh - đều là những chiến binh kiên cường. (Hơn 4 ngàn máy bay bị bắn rơi chỉ tại miền Bắc Việt Nam.). Trong bản tổng hợp quân sự bí mật năm 1971 cho thấy, trên lãnh thổ VNDCCH có 735 tù binh Mỹ. Những người chết không tính. Trong một tài liệu khác năm 1972 đã đưa ra con số 1205 người gồm phi công và những người Mỹ khác. Con số này cao hơn nhiều số 591 người quay về Mỹ đầu năm 1973 trong chiến dịch hòa bình ”Hồi hương”. Đằng sau chiến dịch này là cuộc thương lượng ngoại giao, quân sự-chính trị lớn giữa Hoa Kỳ, Bắc, Nam Việt Nam với sự tham gia của các đồng minh và đối tác của họ.

Nhưng nếu như người sống, dù khó, song vẫn có thể tìm được, thì với những người đã chết, bị vùi trong rừng rậm, núi cao, bãi bồi ven biển, việc tìm kiếm gian nan gấp vạn lần. Đối với Washington các phi công là những anh hùng; đối với Hà Nội - họ là quân thù, bị gọi một cách khinh bỉ là ”giặc” hay ”bọn”. Các xử sự tương tự được dành cho tất cả những ai tham chiến bên phía Mỹ. Nhưng ngược lại, ở Hàn Quốc, Thái Lan, Phi-lip-pin, Niu Di-lân và Úc lại đối xử với những người sang lò lửa chiến tranh Việt Nam như những người hùng. Dù sao họ cũng là người ra trận, đi vào chỗ chết, nhiều khi không hề nghĩ là vì lợi ích của ai, vì cái gì. Họ chỉ biết một điều mạng sống, nỗi sợ của họ có giá bao nhiêu một năm, một tháng, một ngày... Với ”Liên Xô” thì ngược lại, người ta biết chiến đấu vì cái gì, nhưng không có tờ séc nào trong ngân hàng hết. ”Chúng tôi mang bên mình chiếc mũ cối và mảnh cánh của ”F-105”!.. ”- khi ấy, những chiến binh quốc tế hôm nay đã hát vang như thế.

Ngày nay chúng tôi biết đoạn đầu và đoạn kết của nhiều sự kiện. Lòng căm thù trong thời chiến đã tạo nên sức mạnh. Cô gái bé nhỏ áp giải người phi công Mỹ khổng lồ và không bắn vào hắn thậm chí ngay cả khi hắn có ý bỏ chạy. Đó là lệnh: phi công cần bắt sống để xử lý nhiều vấn đề hậu chiến.

Bà mẹ Việt Nam trong hầm trú ẩn ghì chặt đứa con nhỏ vào lòng và thầm thì: ”Khóc to lên, con trai! Khóc cho kẻ thù nghe thấy bất chấp tất cả chúng ta vẫn sống!” Và họ sống, chiến đấu và vươn lên. Giờ đây, gần 30 năm trôi qua, lòng căm thù giống như dòng nước lũ đã thấm qua bãi cát thời gian... Lòng căm thù - đó là cảm xúc, song đó cũng là ”nền” của lịch sử.