Chuyến đi tới Đông Dương kéo dài như vô tận. Lúc ấy là tháng 9/1936, còn tôi là một đứa trẻ ngượng ngịu bám chặt lấy cha mẹ hàng tuần lễ trong khoang hạng nhất trống trải của chiếc tàu thủy hơi nước André le Bon. Dù đã từng nghe qua về sự kỳ bí và lạ lùng của phương Đông, tôi lại biết rất ít về đất nước nơi chúng tôi sắp đến, thậm chí còn chẳng có mấy ý tưởng về chuyện gì đang chờ đợi trước mắt. Tại bến cảng Sài Gòn sôi động, nắng chói chang, ấn tượng đầu tiên của tôi là những đám đông, cái nóng nung người và sự bẩn thỉu – dù thời gian chúng tôi ở đấy chỉ đủ để đổi tàu cho chặng đi cuối cùng đầy ác mộng của cuộc hành trình. Và rồi, trong bốn ngày rưỡi trời, chúng tôi bị giần nhừ tử trên giường tầng trong khi chiếc tàu hơi nước chạy ven bờ Mon Kai tròng trành bơi dọc biển Nam Trung Hoa[1] hoang vu, cho đến lúc nhẹ hẳn người khi thấy con kênh đầy bùn dẫn tàu vào cảng Hải Phòng thuộc xứ Bắc Kỳ (Tonkin).
Đoàn tàu hỏa chở chúng tôi chặng 110 km từ Hải Phòng về Hà Nội chạy rất chậm, bầu không khí trong toa thật ẩm ướt. Ánh mặt trời xứ Tonkin có dịu đi đôi chút khi đi qua hàng dặm hàng dặm ruộng lúa nước, những cánh đồng xanh rực rỡ với bờ be đắp đất thấp thấp chia ngang xẻ dọc. Những con trâu nước với cặp sừng khổng lồ kềnh càng bước, bầy chim trắng nhỏ nhảy trên lưng chúng để rỉa vào bẹn. Một cậu bé vắt vẻo cưỡi trên cổ trâu giơ tay vẫy đoàn tàu chạy qua, và tôi giơ tay vẫy lại. Lấm chấm trên đồng là những bóng người gầy gò cúi gập, trên mình mặc thứ giống như bộ pyjama màu nâu, chiếc mũ rơm hình nón nhọn của họ trông như các ngôi chùa kỳ diệu di động, che cho họ khỏi nắng.
Đoàn tàu huýt còi mỗi khi chúng tôi đi ngang các ngôi làng nhỏ có những paillote, những túp lều tre mái lợp rạ. Papa nói chúng tôi đang đi qua Đồng bằng sông Hồng dân cư đông đúc, nơi hàng năm các dòng nước bùn từ những rặng núi quanh đấy đổ con sông Hồng rộng mênh mông, rút đi để lại vùng đồng bằng màu mỡ, phì nhiêu, ngập bùn, từ đây sản xuất ra lượng gạo lớn cho đất nước.
Nghiêng người về phía trước, mẹ vỗ đầu gối tôi một cái. Chiếc mũ nhỏ đỏm dáng vắt vẻo sau đầu mẹ dường như không phù hợp đến buồn cười với hoàn cảnh mới này. Mẹ mỉm cười.
“Ça va mieux?” mẹ hỏi. Con có thấy đỡ hơn không?
“Un peu”, tôi đáp. Một chút thôi. Thực ra thì không. Một người phục vụ tới, bưng cái khay đặt đồ uống, và cốc nước chanh mát lạnh khiến tôi tỉnh người còn hơn cả giấc ngủ. Tôi lại nhắm mắt lại cho tới khi, huýt hồi còi dài cuối cùng, đoàn tàu cót két rên rỉ rồi dừng lại.
--------------
[1] Có tên gọi chính thức là Biển Đông. Edit của Nhà xuất bản Thế Giới.
Thực ra trên các bản đồ thế giới đều ghi là Southern China Sea (Danngoc)
|