2
Enfant d’Empire - Con đẻ của đế quốc
Khi ấy tôi không biết làm thế nào mà một đất nước không phải quê hương ta lại có thể bẻ gẫy tinh thần của ta. Nhưng rồi, trong một thời gian dài tôi đã không thể nghĩ rằng mình không thuộc về xứ Đông Dương. Người Pháp cùng người An Nam, nước Pháp với xứ Đông Dương, Hà Nội và tôi. Chúng ta là hai nền văn hóa dễ dàng hòa quyện với nhau trên các đường phố của Hà Nội thành một hỗn hợp quyến rũ giữa đông và tây. Ít nhất đó là suy nghĩ của tôi.
Nhưng tôi đang sống trong dối trá. Tất cả chúng ta đều đang sống trong lừa dối.
Tôi được nuôi dạy là đứa con đẻ của Đế quốc Pháp. Thời thơ ấu tôi không suy nghĩ nhiều về gốc gác hay quốc tịch, hay về nơi mà tôi có thể gọi là quê hương mình. Quê hương là nơi mà tôi sống, là Madagascar, hay Pháp, hay Ma-rốc. Đến năm 1936 chúng tôi tới Hà Nội và theo thời gian cảm giác nhất thời quyến luyến chốn cũ mà chúng tôi mang theo đã dần dần tan biến. Ở Hà Nội có cái gì đó thật khác. Chưa bao giờ tôi thấy cha mẹ tôi lại hạnh phúc và đầy sinh khí đến thế. Lúc ấy tôi đã lớn hơn, vừa tròn mười sáu tuổi, đang tuổi hình thành tính cách, thấm đẫm ý thức về thẩm mỹ và văn hóa đang ngày một nâng cao. Có lẽ hóc môn tuổi trẻ đã mài dũa ý thức cho tôi, lần đầu tiên trong đời tôi bắt đầu nghĩ đến tương lai và mường tượng ra nó một cách rõ ràng. Một cuộc sống ở Đông Dương, mảnh đất tôi bắt đầu tha thiết mong muốn được gọi là quê hương mình.
Khi Papa đăng ngũ vào Quân đoàn Thuộc địa Pháp năm 1926 thì cuộc chiến tranh dữ dội nhất lịch sử đã kết thúc được tám năm ròng. Quyết định của cha khiến Maman hết sức bất ngờ. Trong Thế chiến thứ I cha tôi được thưởng huân chương Chiến công Bội tinh và Bắc đẩu Bội tinh hạng Sĩ quan Quân đoàn Danh dự[1] vì thành tích đạt được. Ông mang những ký ức đau thương quay về sống cuộc đời thường dân, thề trong lòng sẽ không bao giờ cầm súng nữa. Nhưng vào thập niên 1920 nước Pháp tụt dốc, và chính phủ Pháp tìm kiếm những người sẵn lòng rời xứ đi khai phá ở nước ngoài. Cha tôi bảo với mẹ tôi rằng sẽ không bao giờ có một cuộc đại chiến thế giới nữa, và cuộc sống trong Quân đoàn Thuộc địa tệ lắm cũng chỉ là công việc gìn giữ hòa bình. Đó là một cơ hội để được đi vòng quanh thế giới đôi chút, để xem con người ở những nơi đó sống ra sao.
Ma-rốc là điểm dừng đầu tiên của gia đình tôi. Với một đứa con trai bảy tuổi, Casablanca như một câu truyện cổ tích Ngàn lẻ một đêm, ngay trong chuyến di chuyển đầy mê đắm đầu tiên dọc các con phố của thành phố này trên chiếc xe ngựa mui trần để tới cái khách sạn lớn các những ngọn tháp đọc kinh với đám khuân vác thuê lảng vảng xung quanh, tất cả bọn họ đều ăn mặc thứ áo choàng ngủ và đội chiếc mũ fez[2] kỳ dị – và tôi có cảm giác mình thật nhỏ bé trên cái sàn nhà rộng lót gạch trắng. Sau đấy chúng tôi đi dạo ở khu souk, khu chợ trời, và tôi tròn mắt nhìn đám đông những đàn ông đàn bà da sậm mặc áo choàng trắng và đội mũ trông như cái khăn lau bát, nhìn người dụ rắn bí hiểm đang ngồi xếp bằng tròn trên vỉa hè, dụng cụ kiếm ăn duy nhất của họ là cái ống sáo kỳ lạ và con hổ mang đang lờ đờ cuộn tròn trong giỏ. Những người ghali-ghali ở đây có thể hô biến con gà xuất hiện từ bên tai tôi, và khắp nơi lấp lánh các món đồ đồng thau lạ mắt trên những gian hàng trong chợ.
Papa mua cho tôi cái mũ fez đỏ rực có quả tua đen rồi chúng tôi vào ngồi ở một quán café vỉa hè giống như quán ở Paris, với những chiếc đĩa be bé đầy đồ ướp muối cắt nhỏ liên tục xuất hiện trên bàn. Trong các cửa hàng chăng đầy những tấm thảm đẹp Maman và Papa nhấm nháp cốc trà bạc hà nóng, tay lật hàng chồng thảm lụa và thảm len tuyệt đẹp. Ở một cửa hàng nọ tôi mò ra phía sau và nhìn thấy hai cô gái nhỏ đang ngồi dệt, những cuộn chỉ to xù màu sáng bay qua bay lại giữa các ngón tay xinh xinh của họ. Họ ngước mắt nhìn trong khi vẫn làm thoăn thoắt và mỉm cười với tôi, rồi một người đàn ông da sậm cáu kỉnh có bộ ria dày la mắng họ gay gắt khiến tôi ù té chạy ra trước cửa hàng.
------------------
[1] Croix de Guerre: Huân chương Chiến công Bội tinh của Nhà nước Pháp, áp dụng từ năm 1915, được trao cho các cá nhân hay đơn vị quân đội có thành tích anh dũng nổi bật trong chiến đấu. Sĩ quan Quân đoàn Danh dự (Officier de la Légion d'honneur) : là hạng tư của Huân chương Bắc đẩu Bội tinh (Ordre national de la Légion d’honneur), dòng huân chương cao quý nhất của Nhà nước Pháp (gồm 5 hạng, hạng cao nhất là Grand-croix de la Légion d’honneur). - Danngoc
[2] Mũ fez: thứ mũ của đàn ông Bắc Phi bằng dạ đỏ hình tròn chóp bằng, trên đỉnh có ngù lông. - Danngoc
|