Lời tác giả
Những trang sách sau đây chứa theo hồi ức của một đứa con của Đế quốc Pháp, tức cha dượng của tôi, Michel L’Herpinière. Đó là câu chuyện của chuyến du hành náo động của một cậu bé đi vào tuổi trưởng thành với cảm giác quyến luyến với nơi chốn thân thương (sense of place in the world). Đó là câu chuyện về tình yêu của ông với xứ Đông Dương và những con người của nó, và về việc tại sao Hà Nội, nơi ông muốn sống tới trọn đời, đã không bao giờ là của ông. Đó là câu chuyện về những chặng bước điên rồ đã dẫn nước Pháp dấn vào cuộc chiến với Việt Minh, và bối cảnh của tấn bi kịch chiến tranh giữa Việt Nam với Hoa Kỳ. Hà Nội là nơi Michel sống qua năm tháng niên thiếu từ năm 1936, và đây là câu chuyện về những quyết định được đưa ra từ nơi Paris, Sài Gòn và Washington xa xôi đã ảnh hưởng ra sao tới cuộc sống của những con người ở cái thành phố xinh đẹp và hấp dẫn này.
Đông Dương là tên gọi người Pháp dùng để chỉ thuộc địa của họ ở Đông Nam Á, ngày nay là các nước Cambodia, Lào và Việt Nam. Trong Liên bang Đông Dương thành lập năm 1888, Cambodia và Lào là các xứ bảo hộ của Pháp trong khi Việt Nam bị chia thành tam kỳ. Phía nam xứ Cochinchina (Nam Kỳ), bao gồm Sài Gòn và vùng đồng bằng sông Cửu Long màu mỡ, là thuộc địa do Paris cai trị trực tiếp. Xứ Annam (Trung Kỳ), dải đất dài hẹp miền trung Việt Nam, và Tonkin (Bắc Kỳ) ở miền bắc cùng là đất bảo hộ của Pháp. Về lý thuyết hai vùng này được cai trị bởi Hoàng đế ở kinh đô Huế cùng các quan khâm sứ và quản lý hành chính người Pháp. Trong thực tế, nước Pháp cai trị cả ba miền của Việt Nam. Vị hoàng đế cuối cùng Bảo Đại lên ngôi lúc mới mười hai tuổi và đang còn học ở Pháp.
Đối với người Việt Nam, bị ngoại xâm không phải là chuyện mới mẻ gì. Suốt một ngàn năm cho tới năm 938, người Trung Hoa đã cai trị đất nước họ, đổi tên nó thành An Nam tức Bình Định Phương Nam. (Dưới chế độ thực dân Pháp người Việt Nam vẫn bị gọi là Annamite tức người An Nam). Kể từ đó nhân dân Việt Nam liên tục phải chống trả dã tâm của người hàng xóm phương bắc muốn xâm lược họ lần nữa. Những thế kỷ chống trả đó đã hình thành trong người Việt Nam sức mạnh, sự kiên trì và đức hy sinh bên cạnh tâm tính dễ thương hòa nhã của họ.
Nền đô hộ của Pháp ở Đông Dương kết thúc chỉ trong thời gian ngắn ngủi bảy mươi năm. Trong thời gian này người Pháp đã trấn áp sự kháng cự của người Việt Nam một cách tàn nhẫn và mặc dù tình cảm dân tộc rất cao nhưng cho đến đầu thế kỷ 20 thì chỉ còn rất ít cuộc nổi loạn. Cuộc nổi loạn cuối cùng trước khi câu chuyện này bắt đầu, cuộc nổi dậy đơn độc ở Yên Bái năm 1930, đã bị đàn áp tàn bạo.
Ở Đông Dương, thập kỷ sau đó là thời kỳ yên bình và thịnh vượng. Thủ phủ xứ Bắc Kỳ, Hà Nội, có dân cư khoảng 150.000 người và cuộc sống người Châu Âu tại đây thật dễ chịu, thanh lịch và vô lo. Với người Pháp, đấy là những năm tháng vàng son cuối cùng của Đế quốc.
Trong số những sách tiếng Anh từng được xuất bản về thời kỳ này, hầu hết được viết bởi những người chỉ ở Hà Nội trong thời gian ngắn hay có khi hoàn toàn chưa từng ở đây. Vì thế, Michel muốn viết lại cuốn sách này. Tôi chọn cách viết nó theo kiểu một hồi ký vì nó chủ yếu là mô tả mang tính cá nhân. Tôi làm việc chặt chẽ với Michel để viết cuốn sách này, và cố gắng dựng lại một số cảnh được ông hồi tưởng sống động nhất. Đó là những trải nghiệm, hồi ức, cảm xúc của chính ông. Chỉ có lời văn là của tôi.
|