Trích khí AK
Một trong những điểm đặc sắc của AK là trích khí. Trích khí M16 là cái lỗ xỏ kim không lọt, dẫn đến dễ tắc. Thậm chí khẩu M16 nhúng nước vớt lên không thể bắn được vì tắc lỗ trích khí. Các súng khác không đến nỗi ngu xuẩn như súng Mỹ, nhưng cũng gặp nhiều vấn đề với trích khí, nếu làm to chúng hao sức đạn, còn làm bé thì bụi bẩn tích trong khoang trữ năng lượng sau lỗ trích sẽ làm tắc lỗ. Còn AK thì lỗ trích khí to bằng 1/2 cái nòng M16 Mỹ, thẳng tắp và ngắn, không bao giờ tắc cả vì áp suất khí thuốc thừa đủ để thổi bay mọi thứ trong đó. AK cũng không cần thiết kế đường cho xạ thủ lau súng thông lỗ trích vì điều đó. Vấn đề là cái lỗ trích khổng lồ đó lại không làm hao sức đạn.
Trích khí là một loại động cơ của máy súng, máy súng cần được động cơ đẩy chạy, người ta có thể dùng động cơ nối từ ngoài như Gattling dùng điện, hay lùi như các súng ngắn và pháo dùng phản lực của vỏ đạn, và trích khí. Trích khí sẽ lấy một phần năng lượng khí thuốc vào xi lanh, đẩy piston chạy, kéo máy súng chạy. Nhiệm vụ của các nhà thiết kế trích khí là làm sao cho máy súng chạy mạnh mẽ tin cậy, mà không lấy đi nhiều năng lượng của đầu đạn. Phần lớn các súng trường dùng trích khí kéo máy súng.
Trích khí AK là trích khí khí động, nguyên lý điều tiết lượng khí của nó khác với trích khí tiết lưu thường gặp. Trích khí AK sử dụng quán tính dòng khí để ngăn khí trích vào trong ống trích. Ống trích AK thẳng, to, nghiêng một góc xiên ngược với nòng nên thường gọi là trích khí xiên ngược. Dòng khí chuyển động với tốc độ 600m/s, nên dù cho nó có áp suất rất cao, thì nó không thể phanh gấp lộn ngược quay về trong ống xiên ngược nhanh được, thời gian từ lúc đầu đạn đi qua lỗ trích ra đến miệng nòng chỉ 1/3000 giây, trong một phần ba ngàn giây đó khí thuốc bị quán tính giữ lại, nên hầu như không hao khí. Phần lớn năng lượng đẩy piston có được sau khi đạn đã ra khỏi nòng. Nhược điểm của trích khí xiên ngược là nó không bắn đạn nặng như phóng lựu được. AK thì có GP-25/30 rồi, ngày nay cũng không mấy súng trường phóng lựu từ nòng chính vì phải dùngđạn không đầu tháo lắp rắc rối, các nước đều dùng ống phóng lựu rời.
Đây là hình ảnh sơ đồ nguyên lý máy AK. Có thể quan sát hình dáng cái lỗ trích đó
http://www.youtube.com/watch?v=lQe864rGLyk
Thế trích khí tiết lưu thông thường là gì ?
Từ phân tích các ưu nhược này sẽ thấy tại sao người ta dùng loại trích khí gì.
Cấu tạo hoàn chỉnh của trích khí tiếp lưu xuất hiện ở DP. Khí trích được dẫn qua một cái lỗ tiết lưu có tiết diện rất nhỏ để ngăn không hao khí. Sau lỗ đó, khí trích đi vào một khoang dựa trữ năng lượng rộng, vì đạn ra khỏi nòng nhanh, mà máy súng chuyển động chậm, nên cần đẩy máy súng sau khi đạn ra khỏi nòng, nòng mất áp suất khí thuốc. Với súng to như DP thì khoang này lớn, súng nhỏ thì khoang này có thể đơn giản hóa như một đoạn lỗ trích phình to ra. Sau đó khí trích đẩy piston.
Ở DP. Từ khoang trữ năng lượng khí trích được dẫn ra pít tông piston cố định, đẩy xi lanh cylinder chạy. Khí được dẫn ở lõi pít tông, đi qua miệng phụt có hình loa, hình loa là tuye giúp biến đổi áp suất thành tốc độ thuận tiện. Khí thuốc có tốc độ cao sẽ thổi vào mặt xi lanh, trong quãng đường xi lanh rời xa thì khí thuốc này thổi sạch bụi bẩn cho DP. Tất nhiên xi lanh sẽ được gắn lên cần đẩy lùi, cần đẩy lùi kéo khóa nòng và bệ khóa nòng chạy.
Đây là hình trích khí DP mình trích từ cái ảnh to này. Máy DP nặng, nên khoang trữ năng lượng khá lớn
http://i180.photobucket.com/albums/x...ng/DP/4361.jpg
SVT cải tiến một chút DP cho thuận tiện với súng trường cá nhân dùng băng hộp lò xo. Ở máy DP, thì vỏ đạn thoát xuống dưới qua một lỗ khét giữa cần đẩy lùi (đầu cần có xi lanh nói trên). Ở SVT, thì Tokarev thiết kế cần đẩy lùi rời với bệ khóa nòng, có lò xo đẩy về riêng. Cần đẩy lùi SVT đẩy bệ khóa nòng chạy rồi nó tự co về, lấy đường thoát thuận tiện cho vỏ đạn. Hành trình của piston ngắn không đi theo bệ khóa nòng nên về sau hệ thống quảng cáo nhồi sọ lợn của Mỹ đặt tên là "hành trình ngắn". Ảnh của SVT có thể xem trong này.
http://www.gunpics.net/russian/svt40/svt40dis.html. Đây là hình ảnh dễ hình dung ra trích khí SVT
http://www.gunpics.net/russian/svt40/svt4030.JPG.
Nhược điểm của trích khí SVT so với DP là xi lanh không hoàn toàn thoát khỏi piston nên không có giai đoạn thổi bẩn, đồng thời, tháo trích khí SVT ra lau khá mất thời gian. Cũng như khó chỉnh tiết lưu để điều hòa tốc độ bắn liên thanh nếu như áp dụng trên súng liên thanh.
Như đã nói trên, SVT là khẩu súng lừng lẫy. SVT có khóa nòng chèn nghiêng. Liên Xô và Đức không bao giờ chấp nhận chèn nghiêng trong liên thanh như chúng ta đã nói. Chỉ có 3 bản xuất hiện trong quân đội Xô-Đức.
Một là ZB.26(t), khẩu trung liên Tiệp Khắc ZB-26 được Đức sửa dụng tạm sau khi sát nhập Tiệp (http://world.guns.ru), lúc đó chúng ta đã biết Đức chưa có súng máy tốt MG42, chữ T viết thường tỏ ý miệt thị, khác với các G.41(W) và G.41(M) được viết hoa. Hai là khẩu AS-44 Liên Xô ra vội để thử đạn M43 trên chiến trường. Ba là khẩu súng nhồi sọ MP44 StG44 có cấu tạo đơn giản với dáng khóa nòng của ZB26. Khóa nòng của các MG42, MP45, PD.... thực chất là hai bộ chèn nghiêng sang hai bên để cân rung khi bắn loạt. Với súng phát một thì chèn nghiên "nửa DP" chấp nhận được, vì rung của chuyển động khóa nòng đến sau khi đạn đã ra khỏi nòng.
Liên Xô có hai hướng cải tiến khóa nòng chèn nghiêng chứ không thô sơ như ZB-26. Cả hai hướng đểu làm nhẹ khóa nòng và giảm chuyển động rung, cũng như chiều cao khóa nòng. SVT chuyển một tai xách lưng như ZB26 xuống thành hai tai ở đuôi khóa nòng, khóa nòng thấp xuống rất nhiều. Cải tiến hướng khác là PTRS và SKS, đuôi khóa nòng làm bẹp và rộng để giảm chuyển động đứng. Khẩu MAS-49 của Pháp lừng lẫy, nó là súng trường phát một lên đạn tự động cùng ra đời với AK, cách hẳn một đời súng, tích hợp cả hai SVT và SKS, nhưng mà nó lại không có khe cho mấu hất vỏ đạn ejector chạy ^.^, súng này phải dùng chọc vỏ lò so. MAS-49 còn có một cái lừng lẫy nữa là trích khí trực tiếp. AG42 Thụy Điển copy khóa nòng của SVT, nhưng cải tiến một chút cho hợp kỹ thuật gia công. AG42 không copy trích khí SVT mà dùng trích khí trực tiếp , đây là trích khí dùng ống dẫn khí thay cho cần piston, để dẫn khí thuốc đến thổi thẳng vào bệ khóa nòng, được Pháp đề nghị trong chương trình phát triển súng tự động không có kết quả trước WW1. Những
nhược điểm của trích khí này được người Thụy Điển nói trong này. Vào thời chiến tranh này, Thụy Điển không tham chiến nên cũng không cần súng tốt lắm, họ chỉ quảng cáo át đi, báo hại MAS-49 và AR-15 sau này dùng lại trích khí này. Trích khí AG42 có vị trí piston-cylinder ngược với MAS-49, M16 Mỹ bê luôn cái AG42.
FN FAL thay mặt AG42 xin lỗi SVT bằng cách bê trích khí SVT. FAL cũng có một khóa nòng như SVT. Trích khí FAL cải tiến một chút so với SVT để thêm các chức năng dễ lau tháo và hiệu chỉnh bằng nút vặn mở ra phía trước. Cải tiến sau này của trích khí kiểu này là G36 ngày nay.
Mỹ làm AR-15 bằng cách cóp nhặt linh tinh các loại súng trên thế giới, toàn những tác phẩm quảng cáo, nên ngộ độc cái trích khí AG42 và bê về. Sau này, AR-18 lại thay mặt AG42 xin lỗi SVT bằng cách bê luôn y sì trính khí súng SVT. Tuy nhiên, chúng ta đã biết, AR-15 đã được vua buôn vua Colt mua về để dựng lên ngôi vua súng trường Mỹ, cho đến nay AR15 vẫn làm vua đẻ non như vậy.
===============
Chúng ta có thể quan sát sơ đồ "hành trình ngắn" short stroke piston. Đây là sơ đồ được các hãng bán súng Mỹ quảng cáo ầm ỹ năm 200x. Nhưng thật ra, sơ đồ này không mới, đó chính là sơ đồ của SVT trứ danh. Bản thân sơ đồ dưới đây của hãng LWRC cũng chứa đựng những nhược điểm mà SVT đã tránh rồi. Sau SVT, thì FN FAL đã cải tiến nhiều để khắc phục nhược điểm của SVT là khó tháo lau, vì trích khí tiết lưu dễ tắc. Việc Mỹ "phát minh" ra cái này quá lạc hậu.
Việc quảng cáo cái trích khí này có slogan là "trích khí không trực tiếp" indirect gas system, để đối lập với trích khí nổi tiếng lởm bẩn của M16 là "trích khí trực tiếp" direct gas system . Seri quảng cáo này còn đẻ ra một cặp khái niệm siêu khủng kiểu Mỹ, cup piston = pít tông hình chén, và nozzle cylinder = xi lanh hình mũi. Nghe khó hiểu, nhưng mà cup piston là cái xi lanh và nozzle cylinder là cái pít tông. VL dân Mỹ. Vì cái trình độ cùng ngu cực xuẩn vốn xuất phát từ những chiến dịch bán súng bằng các tình nguyên viên trong chính trị siêu điên khùng, nên tiếng Anh có rất nhiều từ hay ho. Rifle chẳng hạn, là súng trường, trong khi nó là rãnh xoắn. Hai mini gun là loại súng máy gattlinh to nhất trong các loại súng cùng cỡ đạn.
Có thể xem trích khí G36. Trích khí này thoát bẩn và khí thuốc về trước, cũng như điều hòa lực đẩy.
Trong tranh này có thể thấy thêm cải tiến từ thời FN FAL được thừa kế, đó là một nắp vặn đằng trước để rút cần piston ra lau tháo, FAL có vít chỉnh tiết lưu.
==================
Chúng ta quay về với trích khí AK
Như đã nói trên. Chuyển sang liên thanh cần một số vấn đề. Riêng trích khí thì Liên Xô đã chế ra trích khí mẫu mực cho đến nay. Cho đến 200x của Thế Kỷ 21 thì bên Mỹ các hãng như LWRC vẫn quảng cáo trích khí kiểu SVT là lừng lẫy nhất thế giới. Thật ra, trích khi SVT vẫn tồn tại nhược điểm đã được FN FAL khắc phục, đó là dễ tháo ra lau.
Dù có cải tiến đến mấy thì trích khí tiết lưu vẫn tồn tại nhược điểm là lỗ trích quá bé dễ tắc. Các nước như Đức với G36 cải tiến đặt khoang trích khí vào đường ống bằng lỗ khoan rộng đơn giản, lô trích vẫn nhỏ nhưng đoạn nhỏ đó rất ngắn có thể dễ thông hơn.
Vấn đề nữa đã nói đến là đường thoát vỏ đạn thông thoáng. SVT và các hậu duệ của nó có khóa nòng lắc lư, không thể làm một mặt bịt đáy nòng cân đối chính xác, nên móc vỏ đạn extractor làm việc trong lắc lư và như thế cần tụt cần đẩy lùi vào lấy đường cho vỏ đạn chạy.
Vấn đề khóa nòng AK chúng ta sẽ nói sau. Ở đây chỉ đề cập đến một điểm, đó là khóa nòng đó cũng như các Mauser, Mosin, chuyển động thẳng không lắc, nên vỏ đạn thoát ra khe nghiêng thuận tiện, không cần cần đẩy lùi rời, do đó súng ít bộ phận rời, bớt đi được một cái lò xo, dễ tháo lau và tin cậy, rẻ, bền.
Trích khí AK là trích khí xiên ngược, AK học điều đó từ ZB-26 Tiệp Khắc. Nhưng chúng ta cần nhắc lại một đặc trung ít người nói đến của trích khí xiên ngược, đó là rất ít súng theo, kể cả khi người ta đã bỏ kiểu phóng lựu từ nòng chính. Đó là do trích khí này rất khó tính toán, rất ít các chuyên gia kỹ thuật có thể tính được và cũng rất ít các nhà quân sự đủ sức đánh giá giới hạn các loại đạn sẽ dùng bắn trên súng để chấp nhận xiên ngược.
ZB-26 cũng vậy. Súng có bản ZB-33 bán li xăng sang Anh Quốc thành Bren, nhưng Bren quay lại tiết lưu. Điều đó cho thấy, khả năng tính toán trích khí cho hợp với đạn đã rời bỏ nhà máy trước năm 1933, Có thể là một chuyên gia hoặc một nhóm chuyên gia, cũng có thể người Anh lo rằng trung liên Bren sau này sẽ bắn đạn quá nặng chẳng hạn. Nhưng nhiều khả năng hơn là chính ZB chủ động bỏ trích khí xiên ngược, sau khi thêm vít chỉnh năm 1930 trong bản ZB30, để thuận lợi dùng các loại đạn khác nhau.
ZB-26 bán li xăng sang Thụy Điển thành LMG kg 39 năm 1939. Tuy nhiên,
kg 40 sau đó đổi đạn quá khác và thành một kiểu trích khí không giống ai, xiên ngược thành xiên xuôi.
Sau FN FAL thì Bỉ nhái AK thành FN FNC. FNC dùng trích khí tiết lưu của FAL.
INSAS Ấn Độ copy rất giống AK mọi mặt trừ trích khí, nó dùng trích khí FN FAL/FNC cho dễ.
Indonexia dùng Pindad SS1 là FN FNC bắn đạn NATO 5,56x45. Sau khi AK có bản xuất khẩu bắn đạn NATO thì SS2 dùng xiên ngược.
Đặc biệt có Phần Lan mua li xăng đạn AK 7,62x51 dùng trích khí xiên ngược trong bản nhái AK của họ. Phần Lan nắm được ký thuật tính xiên ngược, chuyển cho Israel, Gallil của Israel cũng xiên ngược.
ZB-26
LMG kh-40 xiên xuôi. Đây là bản ZB-26 đổi đạn
Như trên. Trước WW2 Liên Xô đã tạo ra trích khí mẫu mực cho thế giới ngày nay, cái hạng như nước Mỹ thì đến tận thế kỷ 21 vẫn quảng cáo ở mức nhồi sọ sự mê tín trích khí SVT như trích khí chúa trời-tất nhiên khi quảng cáo LWRC các nhà chế súng Mỹ ỉm đi chuyện đó là trích khí SVT, người Mỹ vẫn vậy, súng đạn không được quyết định bởi một nhóm nhỏ bác học dẫn đầu xã hội, mà bởi một đoàn những con nghiện quảng cáo mãi mãi tuổi lên ba.
Các súng trường có nhiều loại máy đẩy tốt. Ví dụ, kiểu lùi có hãm của MP45 Đức hay
Kiraly 39M Hungary, hay kiểu cải tiến Kiraly lùi có hãm sang có thêm khóa Baryshev AB-762, các máy đẩy này không dùng trích khí và hao trích khí, được dùng trên các súng MP45 và Kiraly , sau đó là các G3 Đức, CETME Thụy Sỹ Tây Ban Nha, FAMAS Pháp, bên Liên Xô có các mẫu thử
Baryshev (kiểu Kiraly có thêm khóa) và
Korobov TKB-517(kiểu Kiraly ) . Tuy nhiên, những kiểu khóa này đều chứa đựng những nhược điểm. Kiểu con lăn hãm MP45 không dễ sản xuất đại trà con lăn, còn kiểu đòn bẩy hãm Kiraly cho các thiết bị chuyển động trượt lên nhay trong khi lực còn lớn. Đồng thời, những kiểu lùi đó đều yêu cầu vỏ đạn có đế dầy, điều này làm vỏ đạn nặng hơn một chút. Vỏ đạn của súng lùi cũng chỉ tốt khi nó thuôn, còn AK thì vỏ đạn rất côn đổi lấy chuyển động trơn tru dễ dàng.
Và, tóm lại là, thế giới này không thiếu bác học, nhưng rất ít nước có thể chuyển đổi trích khi xiên ngược sang các loại đạn khác. Hầu hết thế giới đều chỉ dùng xiên ngược khi Liên Xô và Nga đã thiết kế AK bắn loại đạn của họ như NATO 7,62x51 và NATO 5,56x45 (ví như Pindad Indonexia). Một số nước khác như Trung Quốc thì có một số mẫu khi còn chơi với Liên Xô. Ngay cả ZB-26 sau đợt đầu tiên cũng đánh rơi mất khả năng tính toán thiết kế xiên ngược và phải bỏ khi đổi đạn. Phần Lan dùng xiên ngược trên đạn mua li xăng vỏ đạn M43 Liên Xô, sau đó Phần Lan thông qua những bạn bè Liên Xô có thiết kế trích khí xiên ngược đạn NATO và truyền điều đó sang Israel.