[Dmitri Tran]

Những băn khoăn của ta ở đây đều có tính toán chi tiết trước khi ký Hiệp định vào cuối tháng 10 năm 2010. Lấy vài ý trong các Bảng dự trù xây dựng NMĐHN để minh chứng:

Trong tình hình kinh tế hiện nay thì ko biết xoay sở đâu ra vốn để làm nhà máy đây. Ko biết phía Nga có tài trợ hay cho vay để làm nhà máy này ko?

Phía Nga cho vay dài hạn gần như tất cả những gì thuộc về kỹ thuật, đào tạo nhân lực... do Nga cung cấp và chịu trách nhiệm. Theo ý kiến chung thì điều kiện của Nga là "mềm" hơn so với các nước khác. Tổng chi phí có nhiều hơn con số báo chí ta đã công bố.
Nay Nga không bị khủng hoảng kinh tế như vài nước châu Âu, nên nguồn tài chính không có gì đáng lo ngại.

Nghĩa là họ phải được đào tạo trong vòng 8-12 năm. Ngoài ra, mỗi nước phải có những cán bộ đầu đàn được đào tạo khoảng 10-15 năm để hoạch định chính sách.

Một điều làm tôi thực sự lo lắng là lĩnh vực này cần rất nhiều người giỏi. Trong khi đó tâm lý của du học sinh hiện nay ko còn chuộng đi Nga nữa. Những em giỏi nhất sẽ bỏ qua học bổng đi Nga vì bây giờ có quá nhiều cơ hội đi nơi khác để các em lựa chọn.

Về con người, kế hoạch gửi SV giỏi và NCS đi học ở các trường ĐH và Viện của Rosatom đã bắt đầu từ hè năm 2010, nhiều tài liệu kỹ thuật tôi đã dịch từ Nga sang Việt trong mấy tháng hè năm đó.
Theo kế hoạch của Nga đề ra, đến năm 2020, tức là sau 8-10 năm đào tạo, số cán bộ chủ chốt cho NMĐHN là đủ, không cần chuyên gia người Nga trực tiếp tham gia vận hành. Số lượng cán bộ đầu ngành về hạt nhân của ta đã được nêu trong Bản dự trù, theo ý kiến của Rosatom, phần lớn đã có thực tế vận hành hiệu quả Lò phản ứng Đà Lạt, gần 35 năm không có sự cố gì với thiết bị cũ kỷ như vậy là bằng chứng về trình độ các chuyên gia đầu ngành của ta (Lò PUHN Đà Lạt tý hon so với lò của NMĐHN, nhưng các quy trình và công đoạn hoàn toàn như vậy, kiến thức để vận hành không khác, chỉ với số lượng và quy mô lớn hơn, tức là vấn đề thuộc về thao tác kỹ thuật chứ không là Vật lý Hạt nhân)

Vấn đề "nổi cộm" nhất trong mấy tháng vừa rồi là: Trong Bản dự trù đã nói rõ, và nay phía Nga nhắc lại: Chỉ cho vay và tiến hành đầu tư khi bắt đầu tiến hành công việc. Theo tôi nghĩ, vì điều kiện này nên đại diện Rosatom mới dùng từ "cạnh tranh khốc liệt" (nguyên văn: "Росатом" сталкивается на вьетнамском рынке с жесткой конкурентной борьбой) để chỉ những gì ta áp dụng trong thời gian gần đây.