Thông tin thêm về nhân vật trong bức ảnh: Hành quyết ở Sài Gòn - “Saigon Execution”
Người bị bắn thẳng vào đầu là một chiến sỹ biệt động, có người xác nhận đó là đại úy Bảy Lốp (Nguyễn Văn Lém), có người lại nói đó là Bảy Nà (Lê Công Nà).
Theo thông tin từ một cuốn phim tài liệu của Việt Nam mang tên “Từ một tấm ảnh”, khi bài báo của phóng viên hãng Novosty đặt câu hỏi về tình hình gia đình Bảy Lốp, đại tá Nguyễn Phương Nam, nguyên cán bộ Sở Ngoại vụ thành phố Hồ Chí Minh, người có nhiều quan hệ với biệt đồng Sài gòn cho biết: “Ngày mồng một Tết Mậu Thân có một mũi tấn công của quân Giải phóng miền Nam vào Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam Cộng Hòa và người chỉ huy là Bảy Lốp, chỉ huy phó là Hai Ly, theo đó Bảy Lốp bị bắt và bị đưa đến Bộ Tư lệnh cảnh sát dã chiến Việt Nam Cộng Hoà, nhưng không rõ Bảy Lốp bị đưa đi đâu".
Kết hợp với tin của phóng viên người Nhật lúc đó thì có một biệt động bị cảnh sát dã chiến VNCH đưa đến đường 20 cũ (tức đường Lý Thái Tổ hiện nay) và bị bắn. Ông Nguyễn Phương Nam phóng to bức ảnh và cho rằng cách chỗ bị bắn khoảng 100 m có một hiệu giày. Từ đó ông đi tìm tung tích gia đình Bảy Lốp. Vào năm 1985 đoàn của đảng Cộng sản Nhật Bản đã sang thăm và tìm hiểu vấn đề. Nhờ bức ảnh của đoàn Nhật vợ ông Nguyễn Văn Lém khẳng định đó là chồng mình và bà cho rằng “chồng bà đã bị Nguyễn Ngọc Loan bắn năm 1968”.
Nguyễn Văn Lém (Bảy Lốp) là một đại úy biệt động tham gia tấn công Sài Gòn vào Tết Mậu Thân 1968 hay còn gọi là Tổng tiến công Mậu Thân. Theo nhiều người và nhiều nguồn tin Bảy Lốp chính là người bị bắt và Thiếu tướng VNCH Nguyễn Ngọc Loan bắn chết gần khu vực Chùa Ấn Quang Chợ Lớn, góc đường Sư Vạn Hạnh và Ngô Gia Tự trong bức ảnh nổi tiếng “Saigon Execution” của Eddie Adams.
Theo phim tài liệu “Từ một tấm ảnh” việc khẳng định người bị bắn là Nguyễn Văn Lém được hỗ trợ từ các xác nhận của đồng đội: Đại tá Nam Hà Bộ tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Nam Hà xác nhận người trong ảnh “giống” Nguyễn Văn Lém. Xác nhận từ vợ là bà Nguyễn Thị Lốp: người trong ảnh bị bắn có áo carô bị đứt nút mới khâu, hai lỗ tai và trán “giống” Nguyễn Văn Lém, nhưng mặt bị bầm giập nhìn không ra và không chắc là giống Nguyễn Văn Lém.
Phim “Từ một tấm ảnh” cũng đưa ra một điểm lý thú phía sau bức ảnh “Saigon Execution”: Bảy Lốp có 3 người con (hai gái một trai), người con gái thứ hai có tên Nguyễn Ngọc Loan, trùng với tên người đã xử bắn bố! Cô Nguyễn Ngọc Loan đã có gia đình, vào thời điểm năm 1998 sống ở quận Tân Bình, làm nghề bán tạp hóa và đã được phỏng vấn trong phim tài liệu này. Cũng xin nói thêm, sau năm 1975, có tới 8 người đàn bà đứng ra nhận mình là vợ của Nguyễn Văn Lém. Tuy nhiên cho đến nay, hài cốt của viên đặc công này vẫn chưa được tìm thấy dù anh đã được phong tặng danh hiệu Liệt sĩ.
Nhiều người và nhiều nguồn tin lại cho rằng đây chính Lê Công Nà, chính trị viên quận đội kiêm phó chỉ huy quận 5, thành phố Sài Gòn - Gia Định, tức Bảy Nà, mới là người trong bức ảnh “Saigon Execution”. Giả thuyết về Lê Công Nà được đưa ra từ năm 1998, theo bộ phim nói trên thì chưa thể khẳng định chính xác người bị bắn tên gì: “Chuyện xảy ra vào năm Mậu Thân - 1968, một chiến sĩ Cách mạng bị đem ra xử tử ngay trên đường phố Sài Gòn. Lúc đầu, người ta cho rằng người chiến sĩ bị ấy là đồng chí Bảy Lốp nhưng sau này, có nguồn tin cho rằng người chiến sĩ ấy không phải là Bảy Lốp mà là Bảy Nà”.
Qua xác nhận từ người thân, ông Lê Công Tứ, anh ruột của Lê Công Nà, đã khẳng định người trong ảnh chính là em của mình Lê Công Nà (Nè). Qua hình ảnh phỏng vấn trong phim, người xem có thể nhận ra hai anh em rất giống nhau. Bà Phạm Thị Sứ tức Năm Bắc nguyên bí thư quận ủy quận 5 xác nhận rằng sáng mồng 2 Tết tại Vườn Lài nơi tiểu đoàn 6 đóng quân, bà đã thấy Lê Công Nà còn mặc áo carô, hai bên có cười chào hỏi nhưng không kịp nói chuyện. Bà Trương Thị Tý 85 tuổi nguyên là cơ sở nuôi dưỡng Bảy Nà (Nè) hoạt động nội thành, nhận ra người trong bức ảnh chính là Bảy Nà. Bà còn khẳng định trường hợp Trần Quốc Thảo cách 50 năm bà còn nhận ra, trường hợp Bảy Nà chỉ mới hai mươi mấy năm nên theo bà không khó để nhận dạng.
Bên cạnh đó, cũng có rất nhiều giả thuyết về thời gian và địa điểm xảy ra sự kiện. Về thời gian có hai nguồn thông tin khác nhau: Theo BBC và một số tờ báo khác, bức ảnh được chụp ngày 1/2/1968, tức mồng Một Tết Mậu Thân. Nhưng theo Lê Ngọc Cung cựu phóng viên AP đi cùng tướng Loan, đó là ngày 5/2/1968, tức mồng 5 Tết Mậu Thân. Ông Cung giải thích trong phim đã dẫn: “…khi đó chiến sự đã bớt phần nguy hiểm nên phóng viên mới được đi theo”.
Về địa điểm có ba thông tin khác nhau: (1) BBC và nhiều nguồn tin khác cho là bức ảnh được chụp tại vùng Chợ Lớn; (2) Theo phóng viên Lê Ngọc Cung, địa điểm là tại ngã tư Ngô Gia Tự và Sư Vạn Hạnh; (3) một số thông tin khác lại xác định địa điểm hành quyết là đường Lý Thái Tổ, gần Ngã Bảy.
Bức ảnh “Saigon Execution” do tác giả Eddie Adams chụp đã xuất hiện trên trang nhất báo chí quốc tế ngay sau khi được chụp. Cùng lúc ấy, phóng viên đài ABC của Úc, Neil Davis, cũng quay được một đoạn phim. Theo lời kể của Neil Davis trong cuốn hồi ký In the Frontline thì: “…Tướng Loan cầm khăn lau mặt, vẫy tay kêu các tùy tùng tránh ra, đi đến bên Bảy Lốp, không nói một lời, Loan quăng điếu thuốc và móc khẩu súng lục ra. Ông ta lấy tư thế của một xạ thủ, cánh tay phải giơ thẳng và, ở khoảng cách có lẽ 1 mét, bắn vào thái dương của người tù binh này”.
Bức ảnh của Eddie Adams đã tạo ra một làn sóng phẫn nộ khắp thế giới, vượt xa sự tưởng tượng của người chụp. Dư luận xôn xao, nhiều người đã bị sốc khi nhìn vào bức ảnh. Điều quan trọng hơn cả, bức ảnh đã thực sự đẩy mạnh phong trào phản chiến đang âm ỉ tại Mỹ. Viện Gallup vào giữa tháng 3.1968 cho biết trước Tết Mậu Thân có 1/5 số người được hỏi đã nhận mình là “diều hâu” (ủng hộ chiến tranh), nhưng sau khi thấy bức hình tướng Loan bắn Bảy Lốp thì họ tự đổi thành “bồ câu” (chống chiến tranh).
“Saigon Execution” đã trở thành một trong những bức hình được nhớ tới nhiều nhất trong Chiến tranh Việt Nam và cũng giúp cho Adams giành được giải thưởng World Press Photo of the Year và giải báo chí Pulitzer năm 1969 về thể loại hình ảnh. Năm 2007, bức ảnh còn được tạp chí Mental Floss bầu chọn là một trong 13 tấm ảnh đã làm thay đổi bộ mặt thế giới.
(Sưu tầm)