Chúng tôi được trở lại bản Mường nơi mà chúng tôi, cả một thế hệ học sinh, sinh viên của các trường đại học Hà Nội lần đầu tiên xa nhà, đóng quân tại đó để thực thi một nhiệm vụ huấn luyện bộ đội nhằm tăng cường cho các đơn vị chủ lực thuộc miền Nam.
Xóm Cáo - xã Thượng Cốc - huyện Lạc Sơn tỉnh Hòa Bình là nơi chúng tôi đã sống - học tập - và rèn luyện kỹ năng chiến đấu. Chúng tôi được biên chế vào đơn vị C70 - D 68 - E 59 Bộ tư lệnh Thủ đô.
Lần đầu tiên xa mẹ, xa nhà làm bạn với chiếc ba lô và cây súng AK47 của Liên xô. Mấy ngày đầu, tiểu đội chúng tôi(có 5 anh em) được nghỉ tại nhà mế của Luyến. Tôi nhỏ nhất và luôn nhớ nhà và hầu như đêm nào tôi cũng khóc vì nhớ mẹ...Có lẽ vì lẽ đó mà anh Khánh cùng tiểu đội đã đặt tên cho tôi là "thít". Anh Khánh ở 75 Trần Xuân Soạn người dong dỏng cao, anh sinh 1953 tại Hà Nội. Anh Bình sinh 1952 là nhiều tuổi nhất - anh ở Phú Thượng. Có 2 anh nữa đồng niên với tôi là anh Chính, được anh Khánh đặt cho cái tên Chính "tai xanh", vì anh này bị bệnh ngoài da nên bôi xanh quanh tai...Anh Thành có cái tên khác lạ: Thành "phồng", nhà anh ở giữa phố Đội Cấn, anh hay phụng phịu khi có điều gì đó chưa hài lòng... Năm anh em chúng tôi ở trọ nhà mế của Luyến đúng 90 ngày tính từ ngày 21-9-1972, sau đó chúng tôi hành quân vào dịp Tết năm đó để bổ sung cho chiến trường miền Nam. Anh Chính "tai xanh" và anh Thành "phồng" bổ sung vào đơn vị pháo phòng không, anh Binh, anh Khánh và tôi được bổ sung vào đơn vị pháo mặt đất của sư đoàn 304 khi đó đóng quân tại Cam Lộ - Quảng Trị.
Sau 40 năm trở lại bản Mường Cáo, năm anh em chúng tôi không trọn vẹn đủ 5 khuôn mặt để trở lại thăm cái nơi mà thuở ban đầu xa nhà ấy...
Trên xe, có nhiều khuôn mặt đã già vì tuổi tác, có những khuôn mặt hốc hác vì bị những vết thương thi thi thoảng trái gió trở trời lại sinh đau, nhiều những khuôn mặt nhăn nheo với mái tóc bạc phơ tưởng chừng các cụ ngoài 70 tuổi...Ấy thế mà vẫn mày mày tao tao như ngày đầu nhập ngũ. Cuộc tái ngộ đầy ý nghĩa đã đưa chúng tôi trở lại bản Mường Cáo với một tâm trạng buồn vui lẫn lộn. Chiếc xe lao nhanh trên quốc lộ 6, Qua Lương Sơn rồi qua thị xã Hòa Bình, chúng tôi đang ngôi trên chiếc xe rất lớn, nó không còn đủ sức hăng hái lao vun vút như trước nữa, bởi nó đang leo lên dốc Cun. Qua dốc Cun, chúng tôi không đi theo quốc lộ 6 để đi Sơn La mà chúng tôi rẽ phải đi theo QL 12B, đường này có điểm đến Nho Quan - Ninh Bình. Qua Mạn Đức là chúng tôi có mặt tại thị trấn Tân Lạc, chỉ còn hơn chục km nữa là chúng tôi đến đúng nơi mà 40 năm trước chúng tôi đã ở đó. Xe dừng ở Xóm Cáo xã Thượng Cốc huyện Lạc Sơn. Chúng tôi vô cùng ngạc nhiên khi thấy phụ nữ trong bản mặc đồng phục không giống cái ngày xưa mà chúng tôi ở đó mà thay vì bấy giờ là bộ đồng phục áo trắng, yếm đỏ, váy lĩnh đen dài chấm gót, đầu quấn khăn trắng có thêu những hoa văn đỏ... Thật cảm động khi dân làng tề tựu đông đủ xếp thành hàng dài để đón đoàn chúng tôi.
Ngôi nhà sàn mà chúng tôi đã ngủ 90 đêm của năm 1972 không còn nữa, thay vì những nếp nhà sàn truyền thống là những căn nhà mái bằng miền xuôi. Ngày xưa, chúng tôi thường nói với mấy ủn (em) tiếng Mường là: Quê em có" trâu đeo mõ, chó leo thang, áo một gang, quần một ống". 40 năm quay lại, tôi chẳng nhận ra ai là chủ nhà nữa, bởi thực tế lúc bấy giờ với chúng tôi không có thời gian để"dân vận" mà công việc "dân vận" cũng không thuộc chúng tôi. Sáng dạy từ 5 g30' tập thể dục và chạy quanh mấy quả đồi, đến 6g00', từ 6g00' đến 7g00' là vệ sinh cá nhân và ăn sáng (ở bếp ăn đơn vị). Nghỉ trưa 1 giờ sua đó lại học tập chính trị hoặc ra tập ngoài thao trường...tối đến thì sinh hoạt văn nghẹ hoặc học tập chính trị...Tóm lại không có thời gian để tiếp xúc với dân bản.
Mế già chủ nhà của chúng tôi năm nay vừa tròn 80 tuổi, khi chúng tôi đóng quân, lúc đó Mế 40 tuổi. Chúng tôi chạc bằng tuổi con gái lớn của Mế là chị Luyến, bản Mường thường gọi tên cha mẹ theo tên con lớn (không phân biệt nam hay nữ). Tôi thấy chị Luyến nói tiếng Mường với Mế rằng: "anh tẹp tlai nhất tại tội Mế ừ"- đương nhiên là tôi hiểu câu nói của chị luyến mà chỉ biết cười vì rằng bây giờ sau 40 năm tôi đang đẹp lão rồi chị Luyến ơi...Khi Mế hỏi từng người, tôi thấy cay mũi thực sự khi phải nói với Mế rằng trong số 5 anh bộ đội ở nhà Mế đã hy sinh 2 còn lại ba người đều là thương binh, trong đó có anh Chính "tai xanh" bị thương ở não giờ chỉ biết ngưỡng Thiên mà thôi!. Ai đã nghỉ ở nhà nào thì đến nhà đó tâm sự ...
Mộ của anh Đặng Quốc Khánh đã được quy tập về nghĩa trang thành phố HN ở Ngọc Hồi. Anh hy sinh ngày 29/8/1974 tại điểm cao 1062 - Thượng Đức - Quảng Nam.
Dân bản đón tiếp chúng tôi bằng cờ xí rợp bản, chương trình tặng quà lưu niệm, tặng thưởng cho các cháu có thành tích học cao, kính tặng các vặt phẩm cho các cụ già bản, giao lưu ca hát...chúng tôi thực sự ấn tượng với cuộc trò chuyện thân mật với mọi người trong bữa ăn trưa với những món ăn đặc sản của núi rừng...Rượu cần thực sự tri ân, chúng tôi không ít người đã bị say bởi rượu cần!
Trong giao lưu giữa đoàn CCB thủ đô với bản Mường Cáo đã kết thúc trong chia tay bịn rịn. Chúng tôi cố gắng tổ chức thường niên đó cũng là nguyện vọng của dân bản cũng như toàn bộ những CCB có mặt.