Baikonur đứng trước hoàng hôn
Nga và Kazakhstan đã không thoả thuận được về chương trình phát triển quan trọng cho sân bay vũ trụ Baikonur, đó là dự án “Baiterek” - xây dựng bãi phóng cho “Angara”, loại tên lửa mới nhất của Nga. Điều này có nghĩa là hoàng hôn đã bắt đầu buông xuống trên sân bay vũ trụ lịch sử, hiện đang đứng đầu thế giới về số lượng lần đưa các thiết bị vào không gian.
Một quan chức cao cấp của Roscosmos cho biết, xác suất triển khai dự án “Baiterek” hiện tại là bằng không. Về hình thức thì việc đàm phán chưa kết thúc, nhưng trên thực tế sẽ không có bất cứ kết quả nào được các bên chấp nhận. Kazakhstan đề nghị cùng xây dựng bãi phóng cho “Angara”, cùng hợp vốn với tỷ lệ 50:50. Theo phương án này thì Nga phải đóng góp khoảng 800 triệu USD - chẳng có lợi gì cho phía Nga.
Tổ hợp “Baiterek” lẽ ra phải được xây dựng bởi xí nghiệp liên doanh Nga-Kazakhstan có cùng tên gọi bằng nguồn vốn của Kazakhstan. Phía Nga đã đề nghị triển khai xây dựng từ nguồn kinh phí thuê Baikonur hằng năm (115 triệu USD/năm). Tổng thống 2 nước (ông Putin và ông Nazarbaiev) đạt được thoả thuận về “Baiterek” năm 2004. Từ đó đã có nhiều thay đổi, và chủ yếu là do Nga đã bắt đầu xây dựng “Phương Đông” - sân bay vũ trụ riêng.
Khi thiết kế dự án, bãi phóng cho “Angara” không được đề cập đến. Phía Nga lúc đó sẵn sàng không xây dựng bãi phóng cho tên lửa đẩy mới, nhường quyền này cho Kazakhstan. Nhưng “Baiterek” chậm tiến độ, việc xây dựng bãi phóng không được triển khai và Roscosmos đã bí mật chuyển “Angara” sang “Phương Đông”. Việc này bị phát hiện gần như tình cờ: khi kiểm toán Roscosmos, các kiểm toán viên phát hiện khoản chi 46 triệu rúp sai mục đích. Đây chính là khoản tiền dùng để chuyển “Angara” tới sân bay vũ trụ tương lai “Phương Đông”.
Xây dựng bãi phóng cho “Angara” ở Baikonur chứ không phải ở “Phương Đông” đồng nghĩa với việc sân bay vũ trụ của Kazakhstan còn có ý nghĩa trong các thập kỷ tới đây đối với các chương trình bay không người lái. Các chuyến bay có người lái sẽ được chuyển sang “Phương Đông” từ năm 2018 và tổ hợp phóng dành cho tên lửa đẩy “Sojuz” ở đó được bắt đầu xây dựng trong năm nay. Còn tất cả những gì liên quan tới việc phóng các vệ tinh lên quỹ đạo gần trái đất (chiếm phần lớn thị trường phóng vệ tinh thương mại) có thể còn ở lại Baikonur, nơi mà loại tên lửa đẩy hạng nặng nổi tiếng nhất thế giới “Proton” đang xuất phát đều đều.
Giới chuyên môn cho rằng trong 7 năm tới “Angara” sẽ không thể thay thế hẳn “Proton”. Loại tên lửa mới còn phải được phóng thử nghiệm đủ số lần thống kê nhằm kiểm tra độ tin cậy để có thể đưa ra thị trường phóng thương mại toàn cầu. Nhưng bất luận thế nào “Angara” cũng sẽ được thế chỗ “Proton” và việc bố trí nó sang “Phương Đông” đồng nghĩa với việc trật tự ưu tiên sẽ thay đổi.
- Đời sống đầy đủ của Baikonur sẽ được kéo dài đúng bằng khoảng thời gian cần thiết để Nga mở rộng cơ sở hạ tầng của “Phương Đông” và xây dựng ở đó 2 bãi phóng. – quan chức Roscosmos cho biết. – Chính phủ Kazakhstan gọi “Baiterek” là hòn đá tảng trong phát triển chương trình vũ trụ quốc gia, nhưng lại từ chối tài trợ cho dự án. Theo thông tin chúng tôi có được, hiện nay đại diện của Kazcosmos đang tiếp xúc với chính quyền Ucraina về việc cung cấp trực tiếp tên lửa “Zenit”. Họ tính khôi phục một trong số những bãi phóng không sử dụng tại Baikonur dành cho “Zenit”. Kazakhstan đồng thời cũng bày tỏ mong muốn mua cổ phần của Nga trong tập đoàn “Cosmotras” chuyên sản xuất các thiết bị không gian từ các tên lửa quân sự “Dnepr” được thay đổi công năng. Theo chúng tôi, các dự án đó có tương lai.
Giám đốc thông tin Kazcosmos, bà Temirova, từ chối bình luận những lời phát biểu trên của đại diện Roscosmos.
Nguồn: http://izvestia.ru/news/537009