[Kóc Khơ Me]

Маскировка Москвы во время войны 1941-1945г.г.

Одна из самых засекреченных страниц Великой Отечественной - защита центра Москвы от налётов фашистской авиации. В первые же дни войны комендант Московского Кремля генерал-майор Николай Спиридонов в секретной записке на имя Берии предложил безотлагательно приступить к маскировке Кремля и прилегающих к нему территорий. Выполняя «особое правительственное задание», группа архитекторов и инженеров под руководством академика Бориса Иофана разработала фантастический для того времени проект. Гриф «совершенно секретно» с уникальных документов был снят всего год назад.

Đơn hàng quốc phòng của giới siêu tưởng (Оборонный заказ супрематиста)

Tình tiết thúvị: trong các biện pháp ngụy trang thủ đô, bên cạnh các “nhà hàn lâm” là sự tham gia hiệu quả của các họa sĩ thuộc trào lưu tiên phong. Trong số đó có cả những người từ những năm 30-x đã ẩn vào “bóng tối”. Đường phố và các bức tường được sơn hình trang trí, những ngôi nhà giả, những cấu trúc được dựng vội vàng bằng gỗ, kim loại và vải bạt – tất cả giống như những cảnh trí tuyên truyền cổ động của những thành phố những năm đầu cách mạng. Nghệ thuật đường phố “tả khuynh” không ngờ quay lại Moskva trong giai đoạn lịch sử mới – giúp cứu thành phố khỏi sự phá hủy, còn cứu người dân khỏi sự hy sinh. Trong năm 1941 các họa sĩ tất cả các trường phái và thế hệ đã cùng làm một việc chung – giúp bảo vệ thủ đô bằng tất cả tài năng của mỗi người.



Tiểu sử của họa sĩ Yakov Chernikov minh chứng cho chuyện này. Đầu thế kỷ 20 ông như một superman tham gia vào nhóm “Chủ nghĩa cấu tạo”, sau đó làm tạo mẫu công nghiệp, đồ họa, tạo mẫu chữ, lý luận mỹ học. Ông giảng dạy trong các trường đại học xây dựng và kiến trúc hàng đầu của đất nước, viết hàng loạt quyển sách được quan tâm cũng như gây ra các cuộc tranh luận dữ dội trong nước và tại phương Tây. Do có khuynh hướng “kiến trúc trừu tượng” nên có danh tiếng và được coi như “Piranesi của Nga”. Loại hình này kém thú vị, bị quên lãng và ít được nghiên cứu. Vào năm 1941 theo yêu cầu của Dân ủy quốc phòng, Chernikov đã soạn ra giáo trình “Ngụy trang quân sự”. Giáo trình được chỉ định dùng trong các cơ sở giáo dục đào tạo quân sự chuyên nghiệp, kèm theo 63 tác phẩm sặc sỡ. Đến ngày nay vẫn còn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và không chỉ liên quan đến đề tài quân sự. “Ông nghiên cứu chi tiết các phương pháp ngụy trang bao gồm màu sắc sặc sỡ, ngụy trang ánh sáng, mái che trang trí, màn che hóa học, công trình nhân tạo, sơn phát quang, và cả các giải pháp thiết kế làm thay đổi các đặc tính thị giác của bề mặt và thể tích của công trình cần phòng thủ. Khi thực hiện một thiết kế ngụy trang, Yakov Chernikov sử dụng cách tiếp cận thiết kế mô phỏng theo tỷ lệ. Dựa trên sự hiểu biết tinh tế sự khác biệt của các phong cách (style), ông mạnh dạn phối hợp các giải pháp của trường phái lập thể và các bức tranh dân gian, đưa các tác phẩm hội họa vào công việc kỹ thuật của ngụy trang quân sự” – các nhà phê bình nghệ thuật đã viết về tập bài giảng của ông.

Những phác trong tập bài giảng "Ngụy trang quân sự" mới được công bố gần đây.








Còn đây là kiến trúc sư D.N. Chechulin, tham gia tích cực trong công việc ngụy trang Moskva, là đồng tác giả Đài tưởng niệm lớn đầu tiên các chiến sĩ Hồng quân thắng trận được dựng ở thủ đô. Vào năm 1943 đã xây dựng cầu vượt mới trên xa lộ Leningrad, băng qua đường sắt tuyến đi Riga gần nhà máy Voykov. Chính tại chỗ này theo những người chứng kiến, toán thám báo bằng mô-tô của quân Đức đã bị chặn lại, sau khi đã thọc sâu vào Moskva hồi mùa thu năm 1941. Dù còn chiến tranh khốc liệt, cuối cùng thì quân thù đã bị đánh đuổi khỏi lãnh thổ chúng ta, tại chỗ cầu mới này xuất hiện công trình hung vĩ “Chiến Thắng” – công trình chung của 2 bậc thầy: điêu khắc gia Nikolai Tomsk và kiến trúc sư Dmitry Chechulin. Từ ngày đó cầu vượt đã được mang tên “Cầu Chiến Thắng”. Kể từ đó cầu không ít lần được xây dựng lại, nhưng những bức tượng điêu khắc người lính bảo vê Moskva, đã gần 70 năm vẫn vươn cao trên tuyến phòng thủ sát thủ đô nhất. Tác phẩm điêu khắc như thế nhắc nhở chúng ta rằng việc phòng thủ này, bên cạnh những chiến sĩ, sĩ quan Hồng quân còn có các kiến trúc sư, các họa sĩ-trang trí, các nhà xây dựng cùng tham dự. Tất cả mọi người ở Moskva năm 1941 đều có mặt trận của mình.



Tác giả: Андрей Мирошкин
Kóc Khơ Me lược dịch từ «Московская перспектива»