[Kóc Khơ Me]

Маскировка Москвы во время войны 1941-1945г.г.

Одна из самых засекреченных страниц Великой Отечественной - защита центра Москвы от налётов фашистской авиации. В первые же дни войны комендант Московского Кремля генерал-майор Николай Спиридонов в секретной записке на имя Берии предложил безотлагательно приступить к маскировке Кремля и прилегающих к нему территорий. Выполняя «особое правительственное задание», группа архитекторов и инженеров под руководством академика Бориса Иофана разработала фантастический для того времени проект. Гриф «совершенно секретно» с уникальных документов был снят всего год назад.

Bọc giáp cho Lăng (Футляр для Мавзолея)

Vào những ngày đó Tổng hành dinh ra lệnh che dấu những công trình nổi bật như khách sạn “Moskva”, tòa nhà Dân ủy Liên-xô, thư viện Lê-nin, nhà hát Hồng quân, ngụy trang đoạn cong sông Moskva gần điện Kremly. “Rất nhiều công trình giả được làm vào tháng 6 và tháng 7 đã có vai trò quan trọng vì nhìn từ trên không trung nó giống như những nhà máy công nghiệp, nhà máy điện, nhà máy ô-tô. Như ở vùng Tomilin trên bản đồ quân Đức có ghi nhận cơ sở dầu mỏ lớn mà trên thực tế thì không hề tồn tại”- xem “1941. Chiến đấu trong không trung. Những bài học đắng cay” của nhà sử học Dmitri Khazanov (M. 2006).

Ngôi nhà bằng ván gỗ được dựng trùm lên Lăng Lenin.


Sự quan tâm đặc biệt đến Lăng Lê-nin là điều dễ hiểu. Lãnh đạo đảng dùng mọi khả năng bảo vệ di tích thiêng liêng này khỏi bom đạn quân thù. Để bảo vệ Lăng thì phần trên mặt đất được gia cố bằng bê tông đặc biệt và các dầm thép cường độ cao – được lấy từ các cấu kiện làm sẵn cho Cung Xô-viết. Để đánh lạc hướng các phi công, bên trên Lăng người ta dựng mô hình căn nhà phố bình thường bằng gỗ ván. Chính Viện sĩ hàn lâm, kiến trúc sư Alexey Shchusev, tác giả công trình là người đứng đầu nhóm làm việc trong Lăng. Tuy có cái “áo giáp” mạnh mẽ như vậy thì cũng không thể bảo toàn được bên trong lăng khi các quả bom rơi trúng trực tiếp. Vì vậy thi hài V.I. Lê-nin đã được bí mật dời đến Tyumen. Còn di tích kiến trúc của quãng trường Đỏ đã không bị thiệt hại bởi bom đạn quân Đức.

Hàng hiên bằng ván gỗ giả dựng bên ngoài tòa nhà Xô-viết Moskva.


Một trong những lãnh đạo công tác ngụy trang trong điện Kremly là họa sĩ của Nhà hát Lớn, tác giả của những phác thảo ngôi sao điện Kremly Fyodor Fedorovsky. Nhiều năm liền họa sĩ cảnh quan xuất sắc này đã trang trí trên sân khấu một Moskva cách điệu thời Boris Godunov hoặc Ivan Bạo chúa trong các vở diễn khác nhau. Thì mùa hè năm 1941, tài năng và kinh nghiệm của ông đã dành để trang trí một Moskva thực tế ngay sát tiền duyên.



Ông cũng không là duy nhất trong số những người kiệt xuất đã tham gia vào công việc ngụy trang thủ đô. Nhiều kiến trúc sư nổi tiếng đã tham gia vào công việc ngụy trang trong năm 1941. Họ là những người vừa mới đây đã xây dựng những tòa nhà cao tầng “Stalin”, thì bây giờ lại đã nắm vững được nghệ thuật mô phỏng kiến trúc. Theo thiết kế của Văn phòng Dmitry Chechulin thì trong những tháng này có những cái mái bằng gỗ ván đã được che lên kênh dẫn nước và vài tuyến đường, còn tại những chỗ xa xôi hẻo lánh thì lắp đặt chiếu sáng ngụy trang sao cho giống với các nhà máy đang hoạt động. Kiến trúc sư trưởng Alexey Dushkin của cơ quan Thiết kế-xây dựng Metro chỉ đạo các công tác ngụy trang các công trình công nghiệp và xây dựng hầm trú bom. Một trong những đồ án ngụy trang Kremly được nhóm của Viện sĩ Boris Iofan chuẩn bị. Những bản phác thảo này đã được lưu trữ và được công bố mới đây.

Trong tuần lễ đầu tiên của chiến tranh tại Moskva Viện Hàn lâm Kiến trúc đã thành lập Trung tâm thiết kế-ngụy trang dưới sự lãnh đạo của Viện phó Karo Halabyan. Đây là một chuyên gia đầu đàn từ trước chiến tranh đã thiết kế không ít các tòa nhà nổi tiếng ở thủ đô như Nhà hát Hồng quân (cùng với V.N. Simbirtseva). Có thể nói đề tài không mới đối với ông. Trung tâm đã hoàn thành các công việc thiết kế các giải pháp ngụy trang cho các công trình lớn của Moskva và của các thành phố lớn khác (tất cả đã hoàn thành 116 đồ án), đào tạo các chuyên gia ngụy trang lành nghề. Các công tác viên của Trung tâm Halabyan trong suốt cuộc Chiến tranh Vệ quốc duy trì mối liên hệ chặt chẽ với các đồng nghiệp từ các nước đồng minh của Liên-Xô trong Liên minh chống Hitler. Rõ ràng là kinh nghiệm đẩy lui các cuộc không tập của quân Đức ở Luân Đôn đã giúp ích cho những người bảo vệ Moskva trong năm 1941.

Tác giả: Андрей Мирошкин
Kóc Khơ Me lược dịch từ «Московская перспектива»

(còn tiếp)