Chúng tôi đi tiếp trên cái nền đất không chân, runh rinh của Treblinka rồi bỗng sững lại. Kia, bị dẫm đạp trên mặt đất, là một lọn tóc dày vàng hoe, gợn sóng, sáng rực như đồng, thứ tóc mỏng nhẹ đáng yêu của con gái, cạnh đó là một lọn tóc quăn khác cũng sáng màu như vậy, còn xa hơn là một bím tóc đen dày nằm trên nền cát sáng màu, và kia nữa, kia nữa. Đấy rõ ràng là của một túi tóc, nhưng là chỉ mới của một túi, bỏ quên chưa bị chở đi! Tất cả đó là sự thật! Chút hy vọng mãnh liệt cuối cùng, rằng tất cả chỉ là một giấc mơ, đã tan biến hoàn toàn. Còn những vỏ đậu lupine vẫn cứ lách tách, lách tách, rung rung các hạt đậu, thực sự khi rơi xuống mặt đất nghe giống tiếng chuông nguyện hồn của vô số chiếc chuông nhỏ ngân lên từ lòng đất. Và tim ta muốn ngừng đập, muốn thắt lại bởi ngần ấy nỗi buồn, ngần ấy cay đắng, ngần ấy sầu thảm đến nỗi con người không tài nào chịu đựng nổi...
Các học giả, nhà xã hội học, tội phạm học, tâm thần học và triết học sẽ suy nghĩ: do đâu chuyện ấy lại xảy ra? Do di truyền, do giáo dục, do môi trường, do điều kiện ngoại cảnh, do định mệnh lịch sử, hay do sở thích tội ác của bọn lãnh đạo? Thực chất do đâu? Chuyện ấy xảy ra thế nào? Các yếu tố mầm mống của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, vốn có vẻ như chuyện hài hước trong tuyên bố của đám giáo sư bịp bợm hay của các vị lý thuyết gia rách tỉnh lẻ Đức thế kỷ mười chín, như sự khinh miệt của đám người Đức thiển cận đối với “lũ Nga lợn”, “bầy Ba Lan gia súc”, “bọn Do Thái hôi tỏi”, “đám Pháp trác táng”, “lũ Ăng-lê con buôn”, “thằng Hy Lạp làm bộ làm tịch”, “bọn Séc đầu đất” – tất cả những thứ hoa hoét rẻ tiền khoa trương về sự ưu việt của người Đức đối với mọi dân tộc khác trên thế giới, dễ khiến đám nhà báo và văn sĩ hài hước bật cười một cách hiền lành – tất cả những thứ đó, chỉ trong vòng vài năm, đột ngột chuyển từ nét “trẻ con” thành một mối đe dọa chết người đối với nhân loại, đối với sự sống còn và tự do của loài người, trở thành nguồn gốc của những đau khổ, giết chóc, tội ác không thể tin nổi và chưa hề có tiền lệ. Chúng ta cần suy nghĩ sâu xa về điều này!
|