(Tiếp tục)
2. CON ĐƯỜNG HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT
Anna Pavlova với hình tượng con thiên nga
Nói tới Anna Pavlova, mọi người đều nghĩ ngay tới điệu múa “Cái chết của con thiên nga”. Đây chính là điệu múa nổi tiếng nhất trong cuộc đời làm nghệ thuật và trở thành biểu tượng của Pavlova.
Khi Pavlova đã thành danh, vào năm 1905, nhà biên đạo múa nổi tiếng - bạn học cùng thời của Pavlova là Mikhail Phokin đã dàn dựng điệu múa này cho nàng theo nhạc của
Camille Saint-Saëns trong tác phẩm
Carnival of the Animals. Trên thực tế, một phụ nữ mô phỏng hình dáng con thiên nga là ý tưởng hơi viển vông bởi các bộ phận cơ thể rất khác nhau, và thiên nga chỉ trở nên duyên dáng khi nó bơi trên mặt hồ nước. Chân của nó rất yếu và xấu, khi bay thì quặp lại dấu dưới đôi cánh. Ngược lại,
en pointe và những chuyển động trong vũ đạo của Anna Pavlova hoàn toàn không có tý gì biểu trưng cho chuyển động của loài vịt – thiên nga.
Pavlova với con thiên nga quen thuộc
“Cái chết của con thiên nga” không phải thể hiện về người nữ diễn viên nhân cách hoá con thiên nga, mà nó nói về sự mỏng manh của cuộc sống, về sự đam mê mà chúng ta đang nắm lấy để giữ gìn cuộc sống. Với điệu múa của mình, Pavlova đã thể hiện một cách đầy kịch tính và sâu sắc sự thật đó cho khán giả để rồi điệu múa đó ngay lập tức trở nên nối tiếng.
Ballet Master Phokin kể lại:
Tất cả đều biết rằng điệu múa này là một trong những vũ điệu thành công nhất trong sự nghiệp của Anna Pavlova. Nhưng ít ai biết điệu múa kéo dài khoảng 2 phút này có một ý nghĩa quan trọng thế nào đối với Anna. Tôi còn nhớ nó đã được dàn dựng như thế nào. Một hôm Anna Pavlova tới chỗ tôi và nói rằng dàn đồng ca của Opera Hoàng gia mời Anna múa trong buổi biểu diễn của họ, Anna nhờ tôi tìm nhạc. Tôi nhớ ngay tới bản nhạc của ông bạn cùng trường Saint-Saens “Swan”.
Anna nhận ra ngay bản nhạc rất hợp với phong cách của mình và khi ngắm nhìn thân hình mỏng mảnh của Pavlova, tôi nghĩ ngay Anna rất hợp với vai diễn con thiên nga.
“Dàn dựng điệu mùa này cho tôi nhé!” – Anna nói với tôi và chúng tôi bắt tay ngay vào việc. Điệu múa được dàn dựng trong có vài phút,
thật ngẫu hứng! Tôi đứng múa phía trước Anna, còn Anna đứng ngay đằng sau tôi để theo dõi. Thế rồi Anna múa theo và tôi thì bước ngay bên cạnh để chỉnh sửa các động tác tay và tư thế đứng cho Anna.
Trước khi dàn dựng điệu múa này, tôi hay bị chỉ trích vì xu hướng dùng chân trần và từ bỏ múa trên đầu ngón chân nói chung.
“Cái chết của con thiên nga” là câu trả lời của tôi đối với những chỉ trích đó. Điệu múa này đã trở thành hình tượng của Ba lê Nga mới. Đó là sự tổ hợp của kỹ thuật hoàn hảo với tính biểu hiện cao. Nó là bằng chứng nói lên rằng vũ điệu cần thiết và phải thỏa mãn không chỉ con mắt, mà thông qua đôi mắt nó phải đi vào tâm hồn người xem.
Sự nghiệp và cống hiến
Năm 1907 Anna Pavlova trở thành một ngôi sao tại Mariinsky và bắt đầu có những chuyến lưu diễn ở nước ngoài. Từ năm 1909, Pavlova chuyển sang biểu diễn cho nhà hát ba lê Nga ở Paris của S. Diaghilev. Nhưng đó mới chỉ là bước đầu, Anna Pavlova cần phải là một nghệ sĩ độc lập, quyền tự quyết đã đeo đuổi cá nhân Anna cho các điệu nhảy mới và cho các công việc khác, cũng như Anna cần có những tia sáng để tự mình soi rọi trên bước đường sự nghiệp biểu diễn solo sẽ thực hiện trong 15 năm tới.
Múa đôi với Mordkin
Năm 1911, Anna Pavlova thành lập vũ đoàn của riêng mình và đi diễn khắp thế giới. Trong các bức hình chụp, Pavlova luôn luôn sang trọng và duyên dáng trong các bộ váy áo và mũ rất hợp thời trang, thỉnh thoảng có hình chụp chung với chú chó yêu bulldogs. Năm 1912, Anna Pavlova mua một căn nhà tại London có tên là Ivy House với khu vườn rất đẹp và sang trọng.
Trong những năm tháng của cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất, Anna Pavlova lưu diễn xuyên suốt Bắc và Nam Mỹ. Thế rồi sự nghiệp cũng đã đưa Anna và vũ đoàn đến với nước Nhật xa xôi, rồi tới Ấn độ, Úc. Nói chung là khắp mọi nơi trên thế giới. Vũ đoàn của Anna Pavlova đã gây dựng được một lượng vô cùng lớn công chúng khán giả của nghệ thuật ba lê. Lúc đó Anna Pavlova dường như không là một diễn viên múa, mà như một người bộ hành, Anna đã bôn ba khắp đó đây: hơn 500.000 cây số trong vòng 15 năm – đó là một quãng đường khá dài so với thời kỳ trước khi loài người sử dụng máy bay để du hành.
Trong các chuyến đi, Pavlova đã giới thiệu nghệ thuật ba lê đến các vùng xa xôi trên thế giới và truyền sự đam mê nghệ thuật ba lê cho dân chúng hàng ngàn dặm cách xa quê hương nước Nga thân yêu của Anna. Sir Frederick Ashton, một biên đạo múa danh tiếng và là một giám đốc chỉ đạo Balê Hoàng gia Anh đã trở thành diễn viên múa do ông bị tác động sâu sắc bởi cảm xúc trong các buổi biểu diễn của Pavlova mà ông được xem khi còn là một cậu bé tại Lima, Peru.
Múa đôi
Trong khoảng 20 năm cuối đời, cuộc sống của Anna Pavlova hầu như ở trên tàu hỏa và các khách sạn và Anna đã trải qua nhiều thăng trầm, có nhiều cống hiến cho nghệ thuật ba lê trên thế giới trong các giai đoạn lịch sử khác nhau. Sau tua biểu diễn cực nhọc tại Anh quốc năm 1930, Anna Pavlova – lúc này đã gần 50 tuổi, đã có chuyến nghỉ lễ Christmas ba tuần. Trên đường trở lại làm việc tại Hague, Hà Lan bằng tàu hỏa, đã có một tai nạn nhỏ xảy ra với đoàn tàu, Anna chỉ với bộ pijama mỏng tang kèm một cái áo khoác mỏng đã ra ngoài đi bộ suốt dọc đoàn tàu để xem chuyện gì đã xảy ra. Thế rồi những ngày ngay sau đó, Pavlova bị dính chứng viêm phổi. Bệnh ngày càng nặng thêm...
Bác sĩ có thể cứu sống Pavlova bằng một ca phẫu thuật, nhưng có thể sẽ làm các xương sườn bị tổn thương và chấm dứt luôn sự nghiệp múa. Pavlova đã chọn cái chết hơn là từ bỏ sự nghiệp biểu diễn. Trong cơn hấp hối, Anna Pavlova cố mở to đôi mắt, nâng cao cánh tay và thốt ra những lời nói cuối cùng trong đời:
"Hãy sửa soạn cho tôi bộ trang phục con thiên nga"... Một vài ngày sau, trong buổi biểu diễn tại nhà hát nơi mà Anna Pavlova đã trình diễn điệu múa “Cái chết con Thiên nga”, ánh sáng mờ đi, một tấm màn hồng xuất hiện... và trong khi ban nhạc đang dạo khúc nhạc quen thuộc của Saint-Saens, một tia sáng mạnh đã lướt vòng xung quanh sàn sân khấu vắng lặng như đang tìm kiếm trong khoảng trống hình bóng của Anna...
Những mốc chính trong cuộc đời Anna Pavlova:
1881 Sinh ra tại St. Peterburg.
1891 Được nhận vào học trường ba lê Hoàng gia, St. Petersburg. Những thầy dạy đầu tiên: Paul Guerdt, Christian Johannsen, Nicholas Legat, Eugenie Sokolova.
1899 Debut tại Maryinsky Theatre,
1902 Phong chức vị second soloist.
1903 Phong chức vị first soloist.
1905 Phong chức vị ballerina. Bắt đầu học riêng thầy Cecchetti
1906 Phong chức vị prima ballerina.
1907 Đi lưu diễn tại Scandinavian với nhóm các nghệ sỹ múa Nga. Nhận huân chương Swedish Order of Merit từ King Oscar.
1908 Đi lưu diễn tại Leipzig, Prague and Vienna.
1909 Lễ mừng 10 năm múa tại nhà hát Maryinsky.
Lần đầu tiên xuất hiện tại nhà hát ba lê Nga của Diaghilev, Paris.
Đi lưu diễn tại một số Thủ đô châu Âu với Mordkin.
Biểu diễn cá nhân tại London, theo lời mời của Lady Londesborough.
1910 Lần đầu xuất hiện tại New York, tại nhà hát Metropolitan Opera, với Mordkin.
Lần đầu xuất hiện tại London, Palace Theatre, cũng với Mordkin.
1911 Chuyến lưu diễn kéo dài tại Mỹ với tư cách là thành viên của vũ đoàn Diaghilev.
Mùa diễn đầu tiên của vũ đoàn do Anna Pavlova thành lập tại Palace Theatre. Cuối mùa, Novikov thay Mordkin múa cặp với Pavlova. Buổi biểu diễn đầu tiên cho King George V and Queen Mary. Mua nhà Ivy House
1912 Chuyến lưu diễn đầu tiên tới British Isles và mùa diễn thứ hai tại Palace Theatre.
1913 mùa diễn thứ ba tại Palace Theatre, sau đó, vũ đoàn với sự tham gia của các nghệ sỹ Anh quốc được thành lập. Các chuyến lưu diễn tại Đức và Mỹ.
1914 Tua diễn tại thủ đô các nước châu Âu. Lưu diễn lần cuối tại Nga. Biểu diễn ở London, tua diễn tại Mỹ và Canada. Lưu lại ở Bắc Mỹ và Nam Mỹ trong những năm 1914-1918.
1916 Tham gia đóng phim truyện dài The Dumb Girl of Porticti. Vở diễn “Người đẹp ngủ trong rừng” liên tục được diễn 6 tháng liền trên sân khấu Hippodrome, New York.
1918 Biểu diễn ngoài trời tại Mexico cho 25.000 xem. Trong 11 năm tiếp theo đã đi khắp thế giới lưu diễn cùng vũ đoàn.
1920 Mở nhà trẻ mồ côi cho các trẻ em tỵ nạn Nga ở Paris. Cung cấp tài chính cho nhà trẻ tới khi mất.
1921 Lưu diễn chuyến đầu tiên tới Viễn đông, Nhật Bản, Trung Quốc, Philippines, Miến điện, Ấn độ và Ai cập. Trong các năm tiếp theo vũ đoàn tiếp tục lưu diễn các nơi trên thế giới.
1930 Tua biểu diễn cuối cùng tại Anh, xuất hiện lần cuối cùng tại Golders Green vào 13/12/1930.
1931 Mất tại The Hague, Holland, ngày 2 tháng 1. Hỏa táng tại “Đài hóa thân” Golders Green.
(Còn tiếp)