TƯƠNG LAI VIỂN VÔNG
Nếu quá trình phát triển là bình thường, các nước đã phát triển (G7) sẽ thực sự có công nghệ mới, và sau đó sẽ có xã hội kiểu mới. Cho rằng, họ sinh ra một thế giới mới, khác biệt với thế giới của thập kỷ 80, cũng như thập kỷ 80 khác biệt với sự bắt đầu của thế kỷ XX. Họ sẽ có các nhà máy, máy móc tự động kiểu mới, những phương thức giao thông mới về bản chất. Có những thành phố và khu dân cư hoàn toàn mới. Có những đột phá chính yếu trong y tế và giáo dục với những phát minh tầm cỡ về các loại thuốc chữa bệnh mới và phương pháp điều trị mới. Kỷ nguyên mới đã loại bỏ dầu lửa và thay thế nó bằng nguồn năng lượng mới. Cuối cùng, thế giới mới đã tạo ra siêu công nghiệp: các nhà máy hoạt động theo nguyên lý mới với công nghệ khép kín, cho phép giảm mạnh mẽ năng lượng tiêu thụ và tiết kiệm triệt để tài nguyên. Tóm lại, thế giới mới đó là CNCS, rất đơn giản.
Nhưng những công nghệ như thế là thù địch với giới tư bản theo một lẽ rất tự nhiên, bởi chúng tạo ra mức độ phát triển cao của xã hội mà trong cấu trúc một xã hội như thế, vai trò chính không phải là bạo lực, không phải là tiền bạc hay sự giàu có, mà là tri thức.
Những đường nét của thế giới như thế đã sáng tỏ từ 40 năm trước. Những năm 1966-1967, công ty Mỹ General Electric đã chi 7 triệu đô la hàng năm trợ giúp nhóm các nhà khoa học, kỹ sư, xã hội, kinh tế học để tạo ra bức tranh của năm 2000, song song với nó là một chương trình tương tự ở Đại học Illinois. Chúng đã chỉ ra chính xác thế giới năm 2000 có dân số gấp đôi 6 tỷ người, chúng cũng gần đúng khi nói về cuộc CM thông tin-máy tính hiện nay, mà theo đó những chiếc máy tính đủ nhẹ và mạnh để dùng cho cá nhân xuất hiện ở mọi nơi, còn dân chúng sẽ làm việc với nhau ở nhà. Các nhà tương lai học cũng đã tiên đoán sự lên ngôi của những cỗ máy tìm kiếm trên mạng như Google hay Yandex. Họ cũng đã đoán trước đúng đắn về liên lạc vệ tinh và gửi nhận tài liệu qua sóng vô tuyến. Họ không hề sai khi nói vào năm 2000, tài liệu sẽ được gửi đi ở dạng điện tử. Các nhà tiên tri Mỹ đúng khi nói về nông nghiệp với sự bùng nổ của cơ giới hóa trồng trọt, làm biến mất những nông trại nhỏ, về nhà máy tự động hóa, về những chiếc xe hơi an toàn và tiết kiệm hơn nhờ thiết bị điện tử, về cấy ghép và biến đổi gene trong nông nghiệp, về thuốc giảm đau và chất kích thích như viagra.
Chỉ ngoại trừ bắt đầu từ đây, sự không nhất quán khi mô tả về “hiện thực” xuất hiện. Các nhà kỹ trị thông thái Mỹ ở thời 60 cho rằng, có cái gì đó giông giống CNXH. Tự động hoá và máy tính hoá nhà máy sẽ giải phóng con người ra khỏi công việc trong công nghiệp và tạo ra cho người ta vô số thì giờ nhàn rỗi. Nghĩa là con người có cơ hội để sáng tạo và phát triển. Các nhà thông thái tin tưởng, đói nghèo sẽ bị kết liễu vào năm 2000, mọi cá nhân sẽ đều giàu có, sự khác biệt giữa các tầng lớp sẽ giảm nhanh chóng và sẽ là xã hội tầng lớp trung lưu. Người giàu sẽ không phản đối đóng thuế lũy tiến. Sự phức tạp trong xã hội gia tăng và xuất hiện nhu cầu cần thiết phải có những kế hoạch dài hạn dẫn đến tăng cường vai trò của nhà nước. Tóm lại là người Mỹ đã vẽ ra một tương lai rất giống với những gì chứa đựng trong các chương trình của đảng CS Liên Xô những năm 1961 và 1986. Các nhà tương lai học hứa hẹn vào sự bùng nổ rô-bốt. Chúng được cho là sẽ xuất hiện trong từng gia đình. Chủ tịch Uỷ ban năng lượng hạt nhân Mỹ thậm chí còn vẽ ra viễn cảnh người hầu máy: một cái hộp với con mắt điện tử ở bên trên, một vài cánh tay và những cái chân dài.
Thưa các quí ông quí bà! Các nhà thông thái Mỹ những năm 60 đã chẳng thể mường tượng ra, thay vì là nhà máy công nghiệp đầy rô-bốt, đơn giản hơn là chuyển nhà máy từ Mỹ sang châu Á và rô-bốt ở đó Made in China chạy bằng cơm giá rẻ lại có rất nhiều. Thế là viễn cảnh sáng láng tự nhiên dừng lại! Điều đó đã được thực hiện để có được lợi nhuận cao hơn cho các ông chủ tư bản, và xã hội phương Tây bắt đầu phân hóa nhanh chóng và trở nên nghèo khó. Tầng lớp trung lưu bắt đầu bị
xói mòn và suy tàn. Tất cả đưa đến chỗ phương Tây giàu có bắt đầu lao vào cuộc đại suy thoái. Nước Mỹ chìm đắm trong gánh nặng nợ công, nhưng tự nó, có một thứ vẫn được ưa thích: giảm gánh nặng thuế khoá. Giới tư bản độc quyền xiết chặt hầu hết những dự án quan trọng có thể đảm bảo tương lai. Ví dụ, lĩnh vực năng lượng nhiệt hạch. Người ta không thể hình dung ra rằng giới đầu sỏ tư bản tài chính và đầu cơ lại chôn vùi hầu hết những dự án hạ tầng quan trọng. Máy tính thì vẫn được phát triển, nhưng hầu hết mọi thứ khác bị ngủ đông hay bò chậm như rùa.
Ở năm 1966, người ta trông đợi năm 2000 sẽ có tàu điện ngầm tốc độ 1000 km/h, máy bay siêu thanh liên lục địa đưa con người đến bất cứ chỗ nào trên hành tinh trong vòng chưa đến vài chục phút. Vài chục nhà máy điện hạt nhân không lồ cung cấp điện cho toàn thể nước Mỹ (dự báo của GE), thậm chí có cả những cánh đồng dưới nước biển. Người ta tin có thể làm chủ thời tiết. Một nhà máy hạt nhân khổng lồ ở núi Wilson, Los Angeles sẽ thải nhiệt sưởi ấm khí quyển. Những thủ phủ cao chọc trời đến tận 6,5km. Gió đại dương sẽ đưa mưa đến sa mạc California, siêu kỹ thuật sẽ cải tạo sa mạc cằn cỗi California thành siêu vườn địa đàng Eden (Defid Wilson. "History of the Future").
Đó là tất cả những gì được tạo ra hiển nhiên là dưới siêu tư bản tiền tệ “hậu công nghiệp”? Không! rõ ràng là không phải. Thay vào đó là sự đình trệ và thụt lùi rất rõ ràng. Các nhà tương lai học của thập kỷ 60 đã sai hay sao? Không! Cũng không hẳn thế. Họ chỉ không lường trước một thứ: CNTB đã đến giai đoạn suy tàn và thối nát, chúng trở thành lực cản đối với sự phát triển của các lực lượng sản xuất. Khi cuộc đua tiền bạc lợi nhuận phá hoại khoa học. Chúng không biết Liên Xô tiêu vong, tác nhân kích thích phương Tây phát triển biến mất, bùng nổ những xu hướng của các loài hoa dại quái thai phản kỹ thuật và phản tri thức: nữ quyền (feminism), đòi đúng đắn chính trị, đòi nền tảng tôn giáo và thị trường, chủ nghĩa dân tộc và đạo thần bí sơ khai… Đó là quá trình thụt lùi, thoái hóa. Ví dụ trong giáo dục, chính giáo dục là nhân tố chủ yếu. Giáo dục xuống cấp, dẫn đến cái chết và phát triển khoa học công nghệ sẽ tàn lụi.
CÁI GÌ THAY CHO “HẬU CÔNG NGHIỆP”?
Bây giờ là lúc cần có câu trả lời: Nếu học thuyết hậu công nghiệp là không thể, thì chúng ta có thể chọn gì để thay thế nó?
Cần thiết phải tạo ra học thuyết về hệ thống để thay thế CNTB phản tiến bộ giai đoạn cuối, mà trên thực tế đã tán dương chủ nghĩa “hậu công nghiệp”. Tác giả cho rằng, sự thay thế sẽ có khả năng ở cả 2 lựa chọn. Một là đi lên và hai là đi xuống.
Phương án đầu tiên, sẽ tạo ra xã hội phát triển ở vào giai đoạn tiếp theo. Có thể gọi là xã hội “mạng nơ-ron”, có cấu trúc như mạng nơ-ron thần kinh bộ não. Xã hội này là một dạng phát triển cao hơn tư bản, dựa trên sự cởi mở thân thiện và tin tưởng giữa con người, cùng lối sống tiến bộ và khoa học công nghệ. Có thể cho rằng, đó là xã hội CS đã phát triển. Có nhiều những phỏng đoán như thế ngày nay từ rất nhiều các nhà nghiên cứu.
Phương án thứ hai là sự thoái hoá, xung đột và chiến tranh. Nhân loại quay lại thời kỳ trung cổ, thậm chí thời kỳ đồ đá. Cái khác là còn giữ lại mức độ công nghệ nào đó.
Vấn đề còn lại là phải xem xét thận trọng và cân nhắc những sự kiện tiếp theo. (Hết)