[tykva]

Vậy ai là nhân vật trong bài thơ gốc “Đại bàng nhỏ”?

Theo một trong các giả thuyết, nhà thơ Yakov Shvedov viết bài thơ này cho người bạn của mình, Gerasim Feigin, hy sinh trong trận chiến đấu chấn áp Bạch vệ năm 1921 ở Kronshtadt, khi mới 19 tuổi. Thế tại sao nhân vật trong bài thơ lại mới 16 tuổi? Chính Shvedod đã trả lời: “Các nhà thơ được phép thay đổi hiện thực trong tác phẩm ở mức 10%”. Thật khó tin câu trả lời mang nặng tính chính thức này, và giả thuyết này cũng rất thiếu thuyết phục. Tại sao lại xuất hiện chi tiết người anh hùng bị mang đi xử bắn? Thảo nguyên nào ở Kronshtadt, và Đại bàng nhỏ bay về đâu ở “làng”?

Theo giả thuyết khác, bài hát viết về một người anh hùng hoàn toàn có thật - cậu bé Anatoly Popov-Serafimovich, trong những ngày nổ ra cuộc cách mạng đã cải trang thành một học sinh trung học, thâm nhập vào Kreml vốn đang bị chiếm giữ. Quân Bạch vệ bắt cậu bé và đáng ra cậu đã bị xử bắn, nhưng đã được phía Cận vệ đỏ cứu thoát. Giả thuyết này cũng không thuyết phục, vì trong Kreml lấy đâu ra các làng Kozak, thảo nguyên và những con đại bàng nhỏ.

Tuy thế, tất cả mọi nguồn thông tin đều khẳng định bài hát “Đại bàng nhỏ” được viết năm 1936 riêng cho vở kịch “Khlopchik”, được dàn dựng tại nhà hát Mossoviet Matxcơva theo kịch bản của tác giả M. Daniel nào đó. Theo các thông tin khác, vở kịch được dàn dựng tại Nhà hát thiếu nhi Kharkov, hoặc là Minsk. Và một điểm thú vị khác nữa: Các nguồn thông tin này đều khẳng định bài hát được viết theo nội dung vở kịch.

Ai là nhân vật chính trong vở kịch “Khlopchik”?

Đến đây thì Internet xử sự giống hệt Malchik-Kibalchik: Dứt khoát không khai báo! Tuy thế, Internet đã để lộ ra một vài cuộc phỏng vấn với những hậu duệ của người anh hùng, và họ đã giải thích một vài chi tiết trong nội dung vở kịch.

Trước tiên, Đại bàng nhỏ không phải là người thổi kèn. Đại bàng nhỏ cũng không chiến đấu trong các khu rừng âm u với đội quân du kích, không tấn công vào Kreml và không hy sinh trên mặt băng giá Kronshtadt. Trong đội quân, cậu bé cũng không có biệt danh là Đại bàng nhỏ. Người ta gọi cậu là Khlopchik. Cậu đang học nghề thợ giày ở Belorus (vì thế nên ở đây xuất hiện “làng kozak” và thảo nguyên), giúp đỡ Hồng quân khi họ tiến vào thành phố. Và khi Hồng quân rút đi, thành phố bị quân Bạch vệ Balan chiếm đóng thì cậu lập chiến công: Khi bị tra tấn nhất định không khai tên người chỉ huy đang hoạt động bí mật, nói: “Tôi muốn sống là một người bolshevik một ngàn năm, chứ không muốn làm tên phản bội, dù chỉ một phút”. Và đó cũng là câu nói duy nhất của nhân vật này mà người ta có thể tìm thấy trên Internet. Tuy nhiên, nếu suy nghĩ kỹ một chút, nó có vẻ như một bản dịch không đạt. Rõ ràng, cậu bé muốn nói: “Tôi muốn suốt một ngàn năm sau người ta sẽ nhớ về tôi như một người bolshevik, chứ không muốn trở thành một tên phản bội ngay phút này”. Tuy nhiên, ngay cả cách nói như thế có vẻ cũng chưa rõ ràng lắm.

Kẻ thù chưa kịp giết Khlopchik - Hồng quân đã quay lại kịp thời, và tù nhân nhỏ bé được giải phóng. Nhưng trước đó cậu vẫn phải nằm trong phòng giam tử tù chờ lúc bị đưa đi xử bắn. Tại thời điểm này của vở kịch bài hát Đại bàng nhỏ vang lên – theo kịch bản, là lời vĩnh biệt của cậu bé. Đạo diễn chỉ cần một lời hát thôi, và lời hát này do các tác giả Yakov Shvedov viết thơ và Victor Belyi viết nhạc. Chính trong bài hát này lần đầu tiên vang lên từ Đại bàng nhỏ, một từ không có trong kịch bản.

Các tác giả lấy từ Đại bàng nhỏ từ đâu? Theo một người cháu của nhà thơ, Shvedov nói với Belyi, rằng tình tiết của đoạn này khá giống bài thơ “Người tù” của Pushkin, trong đó tù nhân nhìn từ bên trong ngục, qua chấn song sắt, ra phía bên ngoài, trò chuyện với một con chim Đại bàng. Tuy nhiên, nếu người tù của Pushkin là một người lớn, có Đại bàng là bạn tâm tình, thì với một chú bé 16 tuổi, bạn tâm tình của chú hẳn phải là Đại bàng nhỏ.

Và thế là mọi chi tiết đâu vào đấy cả. Nếu cân nhắc thật kỹ, đúng là chỉ có trong các câu thơ của Pushkin con Đại bàng nhỏ mới trở thành người bạn tâm tình của người tù, tuy trong bài thơ của Pushkin nó cũng là một tù nhân – con chim kiêu hãnh bị giam trong lồng. Ngoài thảo nguyên, những con chim tự do sải cánh mà lại hạ thấp tầm bay để ghé vào trò chuyện với tử tù trước khi hành quyết – chính bạn đọc cũng có thể nhận ra – con chim đó chỉ có thể là loài ăn xác chết. Giả sử nó có thực hiện nguyện ước của người tù, mang tin tức về làng, thì cũng là chuyến bay sau bữa ăn no nê, sau khi đã móc mắt người chết. Chúng ta thật lòng mong muốn không phải thế, rằng Đại bàng con xuất hiện từ bài thơ của Pushkin, còn cậu bé là người anh hùng Belorus.

Tôi không thể tìm thấy thông tin đoạn nào trong bài thơ nói trên đã được viết trước tiên. Vở kịch thành công vang dội. Ngay sau đó nhà soạn nhạc Victor Belyi đã đề nghị nhà thơ viết tiếp tác phẩm của mình, nói chính xác hơn là sáng tác lại lời bài hát. “Người xem ra khỏi rạp và hát đoạn này. Với họ một đoạn là quá ít. Họ cần cả một bài hát”. Thế là bài hát, mà chúng ta được nghe trong các bản ghi âm sớm nhất, ra đời. Và lập tức trở thành một hit: Ostrovsky và Bljukher khen ngợi, Gaidar hát luôn miệng. Và cả ba người đều khẳng định, dường như bài hát viết về họ, về tuổi thơ chiến đấu xa gia đình của họ.