Được sự cho phép của dịch giả, xin giới thiệu một bài viết giới thiệu nhà soạn nhạc Rimsky-Korsakov (bản chưa bị cắt).
Nikolai Rimsky-Korsakov là một cái tên không thể thiếu của âm nhạc Nga. Không còn nghi ngờ gì nữa, nhà soạn nhạc này là một nhà sư phạm xuất chúng, trong suốt 37 năm giảng dạy tại Nhạc viện Petersburg, ông đã đem đến cho âm nhạc hơn 200 nhạc sỹ.
Có một điều thật là lùng là Nikolai Rimsky-Korsakov chưa bao giờ được hưởng một nền giáo dục âm nhạc theo lối cổ điển. Theo truyền thống gia đình, khi còn nhỏ Rimsky-Korsakov đã được đào tạo để trở thành một sỹ quan hải quân còn âm nhạc chỉ được coi như một sở thích không hơn không kém. Dẫu sao tài năng phi thường và lòng khao khát hiểu biết đã thúc đẩy ông hướng theo con đường sáng tác.
Vào năm 1871, khi Rimsky-Korsakov ở tuổi 27 thì một chuyện bất ngờ đã xảy ra, ông nhận được lời mời tham gia giảng dạy tại Nhạc viện Petersburg. Sau đó, Rimsky-Korsakov thừa nhận: “Nếu tôi biết nhiều hơn vào thời điểm đó, tất nhiên tôi sẽ không bao giờ đồng ý với đề nghị này, và chỉ có sự hoàn toàn dốt nát mới thúc đẩy tôi lao vào con đường điên rồ đó. Để cứu vãn bản thân mình trước tình trạng bị “thất sủng” trước mắt học trò, tôi đã phải lao đầu vào sách vở, nghiên cứu lý thuyết âm nhạc hàng đêm.” Chỉ vài năm sau, Nikolai Rimsky-Korsakov đã trở thành một trong những nhà giáo dục âm nhạc hàng đầu nước Nga.
Các sinh viên nhạc viện không chỉ học từ các bài giảng của giáo sư mà còn cả các buổi hòa nhạc của ông nữa. Mỗi sáng tác của Rimsky-Korsakov đã trở thành một cuộc khám phá thực sự với họ, nơi sự bay bổng của trí tưởng tượng được nâng đỡ bởi kiến thức rộng lớn của nhà soạn nhạc. Một trong số những nét riêng biệt trong sáng tác của Nikolai Rimsky-Korsakov là sự cảm thụ màu sắc của âm thanh. Ông kết hợp mỗi khóa nhạc với một sắc thái màu sắc đặc biệt, nhờ đó khiến cho âm nhạc của ông tăng thêm ấn tượng hình ảnh và gây tác động mạnh mẽ đến cả thị giác. Sự ảnh hưởng của những hình ảnh đầy sắc màu của Rimsky-Korsakov đã được thể hiện rõ ở các học trò của ông, đơn cử như Anton Arensky. Arensky là sinh viên đầu tiên của vị giáo sư âm nhạc trẻ tuổi và đã được đón nhận giải thưởng lớn huy chương vàng trong lễ tốt nghiệp Nhạc viện. Một cách nhanh chóng, Arensky đã trở thành một trong những nhà soạn nhạc được yêu thích nhất ở Nga. “Arensky có một cá tính riêng biệt trong âm nhạc”, chính Pyotr Tchaikovsky đã nhận xét như vậy, trong khi đó Leo Tolstoy cũng ủng hộ: “Trong số các tác giả mới, Arensky là người xuất sắc nhất, anh ấy có tất cả những giai điệu giản dị và vĩ đại nhất”.
Trong lớp học của Rimsky-Korsakov, dưới sự hướng dẫn của vị giáo sư âm nhạc, Arensky đã nắm bắt được những vấn đề chính của nghệ thuật: âm nhạc của ông được biết đến vì vẻ đẹp, giàu cảm xúc và độ chính xác đến tinh xảo. Nối tiếp theo thành công của người thầy, Arensky đã sáng tác nhiều tác phẩm xuất sắc ở thể loại opera. Một trong số đó là vở opera “Raphael”, đề tặng người nghệ sỹ vĩ đại nhất trong thời kỳ Phục hưng. Cũng giống như Rimsky-Korsakov, Arensky là bậc thầy trong các tác phẩm viết cho dàn nhạc: các tác phẩm giao hưởng, các bản tổng phổ ballet của ông đều chứa đựng những cảnh tượng đầy sống động của thanh âm…
Anton Arensky cũng bộc lộ khả năng sư phạm một cách đầy ngưỡng mộ. Ông cũng từng giảng dạy nhiều năm tại nhạc viện Moscow. Các học trò nổi tiếng của ông là Sergei Rachmaninoff và Alexander Scriabin, những người có thể được gọi là “các đứa trẻ vĩ đại” của Nikolai Rimsky-Korsakov.
“Sự dây mơ rễ má” về âm nhạc của Rimsky-Korsakov xuất hiện trên toàn thế giới. Nhiều học trò nổi tiếng của Rimsky-Korsakov đã có mặt trên khắp trong và ngoài đế chế Nga. Một trong số đó là Nikolai Cherepnin, cũng hết sức vượt trội về sáng tác và giảng dạy. Khi tốt nghiệp Nhạc viện Petersburg, nhà soạn nhạc trẻ đã trở thành một giáo sư âm nhạc và vào năm 1921, sau khi đã di cư tới phương Tây, Cherepnin thành lập Nhạc viện Nga tại Paris. Trong số hàng trăm học trò của Cherepnin chính là Sergei Prokofiev, nhà soạn nhạc hàng đầu thế giới thế kỷ 20. Được biết đến với tư cách là một nhạc trưởng tài ba, Cherepnin còn thiết lập hướng phát triển cho sự phát triển của âm nhạc Nga. Ông đứng mũi chịu sào trên cương vị thuyền trưởng của những dàn nhạc hàng đầu Nga, dẫn đầu những buổi hòa nhạc lịch sử, chỉ huy chuỗi hòa nhạc “Những mùa Nga” tại Paris và London theo kế hoạch của Sergei Diaghilev, con người có số phận gắn bó kỳ lạ với ballet Nga và một nhà soạn nhạc Nga khác, Igor Stravinsky. Nổi bật trong các chương trình này là các tác phẩm của Nikolai Cherepnin và dĩ nhiên là nhiều tác phẩm viết cho ballet của ông.
Cũng giống như Rimsky-Korsakov, trong nhiều tác phẩm của Cherepnin quay xung quanh các truyền thuyết, các câu chuyện hoang đường đầy ma thuật. Ông đã khéo léo đan xen sự thật với những mô típ tưởng tượng để đưa ra những bức tranh âm nhạc đẹp đẽ và lộng lẫy. Ngay cả trong những tác phẩm cuối đời của Nikolai Cherepnin, vốn nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt ở châu Âu, và được viết ra dưới các nguyên tắc phẩm mỹ mới của thế kỷ 20, người ta vẫn có thể dễ dàng nhận thấy rõ những yếu tố mà ông được thừa hưởng từ người thầy vĩ đại của mình, Nikolai Rimsky-Korsakov.
Trong các thể loại của âm nhạc mà Nikolai Rimsky-Korsakov chạm tới đều lưu giữ những sắc màu rực rỡ, ông trở thành một bậc thầy vô song về những bức vẽ bằng âm thanh. Những “hoạt cảnh âm thanh” của ông đều sống động kỳ lạ với những cánh rừng lộng gió, tiếng chim hót, biển cả nhấp nhô rì rào những ngọn sóng hay chuyến bay của một con ong nghệ..
Kỹ năng phi thường về âm sắc viết cho dàn nhạc đã được ông truyền thụ cho các học trò của mình và một người phát triển nghệ thuật đó xuất chúng nhất là Igor Stravinsky, người học trò táo bạo và thành công bậc nhất của Rimsky-Korsakov. Igor Stravinsky đã khéo léo lựa chọn các âm sắc, sau đó pha trộn và sắp xếp chúng để đưa đến những sản phẩm mới với những bức tranh âm thanh sống động hơn bao giờ hết… Ngay từ những tác phẩm giao hưởng đầu tiên Stravinsky đã đưa ra công khai một cái nhìn độc đáo về nghệ thuật của mình, tuy nhiên trong một thời gian dài, âm nhạc của Stravinsky đã nhận được sự khuyên bảo của người thầy, Nikolai Rimsky-Korsakov. Vượt rất xa khuynh hướng thẩm mỹ của thế kỷ 19, “Lễ bái xuân” mang tính cách mạng triệt để trong âm nhạc là nhờ tác giả có được sự cảm nhận đầy kiên định từ người thầy nghiêm khắc của mình.
Có thể nói rằng một trong những nét đặc biệt của Rimsky-Korsakov và các học trò của ông là sự chia sẻ trong nghệ thuật – mối quan tâm đến những câu chuyện thần thoại Nga. Rimsky-Korsakov thấm đẫm thể loại opera những motif thần thoại trong khi Stravinsky thực hiện điều đó trong các vở ballet. Vở “Chim lửa”, bộ lông huyền thoại đã đem lại thành công chưa từng thấy cho nhà soạn nhạc Nga trẻ tuổi vô danh ở châu Âu, đã được hình thành từ những đặc điểm thần tiên có trong những vở opera của Rimsky-Korsakov. Một trong những yếu tố riêng biệt từ nghệ thuật của Rimsky-Korsakov là việc sử dụng những motif và đoạn trích văn hóa dân gian Nga. Trong vở opera “Chuyện kể của Sa hoàng” của Rimsky-Korsakov có chi tiết con sóc thần làm vỡ vỏ hạt dẻ vàng trên nền giai điệu một điệu múa vòng tròn dân gian Nga. Người ta có thể tìm thấy yếu tố tương tự trong các tác phẩm của Stravinsky trẻ. Trong vở ballet “Petrushka”, Stravinsky đã sử dụng một đoạn trích điển hình trong bài hát thành Petersburg thế kỷ 19.
Igor Stravinsky chưa bao giờ kết thúc chương trình học tại Nhạc viện. Là con trai của một nghệ sỹ opera nổi tiếng của nhà hát Hoàng gia, ngay từ nhỏ Stravinsky đã am hiểu về âm nhạc và sân khấu. Nhà soạn nhạc trẻ đã không có ý định hệ thống chúng tại bất cứ một hệ thống giáo dục nào và chỉ giới hạn niềm say mê âm nhạc tại các lớp học tư với những giáo sư hàng đầu Petersburg.
Khi 20 tuổi, Stravinsky gặp Nikolai Rimsky-Korsakov. Thật kỳ lạ, Stravinsky lại quen biết con rể của Rimsky-Korsakov, nhà soạn nhạc Maximilian Steinberg, trước khi tới ra mắt vị giáo sư đáng kính này. Phải nói thêm rằng, Maximilian Steinberg cũng là một “sản phẩm chất lượng” của lò luyện Rimsky-Korsakov. Sau khi học hòa âm với Rimsky-Korsakov, Maximilian Steinberg đã học thêm đối âm với Alexander Glazunov. Ông tiếp nối con đường của người thầy, người cha bằng việc giảng dạy ở Nhạc viện với chức danh giáo sư về sáng tác và phối âm kể từ năm 1915. Sau khi Rimsky-Korsakov qua đời, chính Steinberg là người biên tập và hoàn chỉnh lại công trình lớn của Rimsky-Korsakov “Những nguyên lý của phối âm”, rồi đem xuất bản tại Paris. Bản thân Steinberg cũng đóng một vai trò quan trọng trong đời sống âm nhạc Soviet, trong đó đáng kể nhất là người thầy của các nhà soạn nhạc Dmitri Shostakovich, Galina Ustvolskaya và Yuri Shaporiva.
Qua cầu nối Maximilian Steinberg, Stravinsky đã đưa những tác phẩm đầu tiên của mình cho Rimsky-Korsakov xem và sau đó, trong khi những tác phẩm ấy chứng tỏ được tài năng của nhà soạn nhạc trẻ thì cũng chỉ ra những vấn đề cần phải học hỏi thêm về hòa âm. Vị giáo sư tận tâm đã đề xuất cho Stravinsky một số giáo viên giỏi và tỏ ý muốn được quan tâm đến những tác phẩm sau này của con người nhiều hoài bão này trong thời gian tiếp theo. Trong năm năm tiếp theo, tác giả trẻ và nhà soạn nhạc lão luyện đã có mối quan hệ khá khăng khít, họ thường xuyên gặp gỡ nhau. Những cuộc gặp gỡ này không chỉ giới hạn ở những bài học âm nhạc và sự trao đổi nghề nghiệp. Cả hai thường xuyên có những buổi thảo luận sâu về những chủ đề không liên quan gì đến nghệ thuật. Một cách nhanh chóng, nhà soạn nhạc trẻ đã trở thành vị khách thường xuyên tại ngôi nhà ở khu Zagorodny Prospect, Petersburg, nơi vị giáo sư nổi tiếng cư ngụ. Trong thời gian đó, Rimsky-Korsakov đã mời Stravinsky tới như một thông dịch viên bởi khả năng nói tiếng Đức lưu loát. Căn hộ của nhà soạn nhạc nổi tiếng thường xuyên có các vị khách nước ngoài tới thăm. Chính tại đó nhà soạn nhạc trẻ đã được gặp gỡ các nhà hoạt động âm nhạc nước ngoài – các nhạc trưởng, nhà soạn nhạc, nghệ sỹ… Nhiều năm sau đó, chính các vị khách âm nhạc này mới nhận ra nhà soạn nhạc nổi tiếng toàn châu Âu lại là chàng thanh niên nhũn nhặn đeo kính, người đã từng hỗ trợ họ trong các cuộc đàm thoại với Nikolai Rimsky-Korsakov.
Vào năm 1905, Nikolai Rimsky-Korsakov đã thiết lập mối quan hệ với Sergei Diaghilev. Ông bầu trẻ tuổi giàu nhiệt huyết cảm thấy mình bị bó hẹp trong không gian ở Nga, và ấp ủ một kế hoạch đầy tham vọng xâm chiếm thế giới. Năm 1906, Sergei Diaghilev đã giới thiệu âm nhạc Nga bằng một chương trình hòa nhạc tại một salon nghệ thuật ở Paris. Một năm sau đó, thủ đô nước Pháp đã trở thành nơi tổ chức 5 buổi hòa nhạc Nga với tiết mục chủ chốt là các tác phẩm của chính Rimsky-Korsakov. Những buổi hòa nhạc Nga đó đã mở màn cho những mùa diễn thành công ở Paris. Năm 1908, sau khi nhận lời mời của Rimsky-Korsakov tới một buổi hòa nhạc những tác phẩm của Stravinsky ở Petersburg, Diaghilev đã nhận ra rằng, nhà soạn nhạc mới vụt sáng này sẽ có một giá trị không thể so sánh trong tương lai. Như vậy, Nikolai Rimsky-Korsakov đã thực sự trở thành đường dẫn tới mối quan hệ khăng khít trong nghệ thuật giữa Stravinsky và Diaghilev. Sau này, chính Diaghilev là người mang các tác phẩm của Stravinsky đi trình diễn khắp châu Âu, châu Mỹ và toàn thế giới. Ngay trong buổi diễn ra mắt không thể quên của Stravinsky, một đường dẫn kỳ lạ đã được thiết lập với đoàn kịch ballet của Sergei Diaghilev. Hàng năm, Stravinsky thường sáng tác những vở ballet mới, nơi ông phát triển được phong cách nghệ thuật tiên phong của mình, vốn xuất phát từ sự ủng hộ của người thầy huyền thoại.
Igor Stravinsky đã có một cuộc sống dài lâu. Nguyên tắc thẩm mỹ của ông đã trải qua nhiều lần thay đổi, vì điều đó là ông được mệnh danh là “nhà soạn nhạc của hàng ngàn phong cách”. Dẫu sao trong những tác phẩm cuối đời của nhà soạn nhạc xa tổ quốc này, người ta có thể nhận thấy rõ gốc rễ Nga, đường dẫn không thể tẩy xóa được với nghệ thuật của người thầy vĩ đại Rimsky-Korsakov.
Thanh Nhàn dịch theo Voice of Russia
(nguồn:
http://english.ruvr.ru/radio_broadca...3/2315596.html)
Trích:
“Trong số các nhà soạn nhạc Nga hiện nay, tôi đánh giá cao một người hơn tất cả, đó là N. A. Rimski-Korsakov. Ông ấy là viên ngọc sáng trên vương miện của “trường phái Nga mới”, trong khi tôi đã quá cũ kỹ và có xu hướng thụt lùi. N. A. Rimski-Korsakov là một nhà soạn nhạc xuất sắc và ảnh hưởng ít nhiều đến âm nhạc đương đại – vả cả tôi nữa. Ông ấy sáng tác những tác phẩm giao hưởng chương trình như tôi. Điều đó không ngăn cản ông ấy sáng tạo các bản giao hưởng theo hình thức truyền thống, hoặc viết các bản fuga, hoặc theo thể loại đối âm. Trong các vở opera của mình, ông đã không chống lại sự ảnh hưởng của phong cách Wagner hoặc của các nhà soạn nhạc khác, tiếp cận phương pháp mới thành công, tôi cũng làm như vậy nhưng đạt được kết quả thấp hơn.
Nhiều năm qua, tôi đã là giáo sư của nhạc viện, cũng như Korsakov. Mặc dù có sự khác biệt trong tính cách âm nhạc giữa chúng tôi, nhưng dường như chúng tôi cùng đi trên những con đường giống nhau; và tôi cảm thấy tự hào khi có nhiều bạn đồng hành trên con đường của mình.”
|