Реве та стогне Днiпр широкий chính là một ballat, trong khúc mở đầu của bài thơ dài "Nguyên do" (Причинна) của thi hào Ucraina Taras Grigorovich Shevchenko (Тарас Григорович Шевченко) sinh ngày 25/02/1814. Bác nào từng học Kiev, chắc nhớ trường ĐHTH Kiev mang tên nhà thơ, nhà văn, họa sĩ tài danh này.
Ông sáng tác bài trên bằng tiếng Ucraina, và tự dịch ra tiếng Nga. Còn đây là bản dịch bài ballat ra thơ bằng tiếng Việt của Nguyễn Xuân Hòa.
Dòng Đnhiép mênh mang gào rền rĩ
Gió giận dữ chồm lên hàng liễu rủ
Rồi cuộn tung những đợt sóng cồn
Đến chân trời xám ngắt mù sương
Trăng mờ ảo luồn mây u ám
Thoắt ló mặt, thoắt ẩn mình như trốn
Tựa lá thuyền con giữa biển lênh đênh
Lúc chao mình, lúc cưỡi sóng trườn lên
Hết eo óc gà thôi gáy sáng
Chỉ còn nghe trong đêm ắng lặng
Tiếng cây rừng kèn kẹt canh khuya
Tiếng con chim đập cánh giữa sương mờ.
Có thể thấy bản dịch lời bài hát ra tiếng Việt của nhạc sỹ Phạm Tuyên sau đây chẳng ăn nhập gì với bài thơ gốc:
Đồng xanh bát ngát mênh mông U-cơ-ren,
Dòng sông lướt trôi trong xanh êm đềm.
Bạch dương tươi tốt, lá xanh cành vươn bên bờ,
Là nơi cố hương thân yêu mong chờ.
Giặc kia hung ác lấn xâm nơi quê hương,
Đồng xanh mến yêu biến thành chiến trường.
Làng quê yêu dấu tan hoang vì quân hung bạo,
Bạch dương xác xơ lá rụng tiêu điều.
Luyện trong gian khó, chúng ta bao thanh niên
Vượt qua khó khăn gian nguy không sờn.
Dù ta có chết quyết không chịu thân nô lệ,
Tự do tiến lên vinh quang muôn đời.
Theo một NC của bác Tuntin, viết ở một trang WEB khác, thì sự khác biệt đó là do Phạm Tuyên đã dịch từ bản tiếng Trung:
“Qua bản tiếng Trung này, ta thấy Phạm Tuyên đã dịch rất sát lời 1 và lời 2. Còn lời 3 và lời 4, ông rút lại làm một lời 3 cho bản tiếng Việt”
http://nhaccachmang.net/forum/index....aded&pid=33874
Có thể nghe bài hát tiếng Trung qua linhk sau (tiếc là tiếng Việt không có bản nào “ra hồn”):
http://www.tudou.com/programs/view/hbJR4Sq10YY/
Âu cũng là số phận các bài ca bất hủ. Trên 4rum, các bác đã từng đề cập đến bài
"Tình ca du mục", từng được dịch ra các thứ tiếng. Mà lời trong tiếng nào thì cũng khác xa lời trong nguyên gốc tiếng Nga. Nhưng trường hợp đó còn hiểu được, vì bản dịch nào cũng còn trong khuôn khổ của bài tình ca say đắm. Trường hợp bài
Реве та стогне Днiпр широкий thì hơi "quá trớn", vì từ 1 bài thơ gốc nổi tiếng của Shevchenko tả cảnh dòng sông Dnhiepr, đêm trăng, rừng cây... quê hương Ucraina, qua bàn tay biến hóa của ảo thuật gia Kitai bỗng biến thành bài hát ca ngợi lòng yêu nước, cảnh giặc dã tàn phá quê hương, cổ động lớp lớp thanh niên xông lên chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Và như thế, bài hát mất hẳn hơi hướng dân ca vốn có...