(Tiếp tục)
Vai diễn đầu tiên của
coryphée Anna tại nhà hát được thực hiện với điệu
pas de trois trong vở
“La Fille Mal Gardee". Tiếp đó là vai diễn trong
Les Dryades prétendues (The False Dryads) của Pavel Gerdt với nhạc Cesare Pugni. Debut của Anna được tiếp nhận với những lời khen nồng nhiệt. Nhà sử học và phê bình nghệ thuật Nhikolai Bezobrazov đã nhận xét về Anna như sau :
" ... những bước nhảy tự nhiên, dáng arabesques mỏng mảnh và phong cách đầy nữ tính, thanh tao".
Anna Pavlova đã múa các điệu classical variation,
pas de deux – nhảy đôi và
pas de trois – nhảy ba trong các vở ba lê La Camargo, Le Roi Candaule, Marcobomba và The Sleeping Beauty. Anna biểu diễn với tất cả sự nhiệt thành, nhiều khi quá khả năng chịu đựng của mình. Đã có lần, trong khi thực hiện cú xoay
double pique quá mạnh mẽ, Anna đã mất thăng bằng và lao vào góc cánh gà sân khấu.
Ở cái thời cực thịnh của trường phái hàn lâm khắc kỷ Petipa thời ấy, những nữ diễn viên ba lê tài năng người Italia tràn ngập nước Nga như Pierina Legnani –
Prima ballerina assoluta của nhà hát Hoàng gia và những người khác đang « làm mưa làm gió » trên sân khấu nước Nga với trường phái cơ bắp Italia trong biểu diễn; họ đã hướng công chúng khán giả chệch ra khỏi phong cách lãng mạn trữ tình.
Bởi vậy, thoạt tiên công chúng còn bỡ ngỡ với phong cách biểu diễn độc đáo của Pavlova – sự kết hợp lạ lùng giữa tài năng vũ đạo thiên bẩm với việc “giảm nhẹ” các nguyên tắc cứng rắn hàn lâm đương thời của múa ba lê: Pavlova thường xuyên biểu diễn với đầu gối cong, những cú xoay người không hoàn hảo, những cú port de bras đặt không đúng chỗ... Phong cách như vậy của Anna Pavlova làm cho người ta nhớ lại thời kỳ ba lê lãng mạn và những nghệ sỹ ba lê vĩ đại của một thời đã qua.
A. Pavlova trong vở diễn "Dragonfly"
Cổ chân yếu đã gây nhiều khó khăn cho Anna Pavlova khi thực hiện các động tác múa của vai diễn nàng tiên Candile trong vở The Sleeping Beauty do biên đạo múa Petipe dàn dựng. Anna đã biến tấu những cú nhảy – hops
en pointe của vai nàng tiên trong sự ngạc nhiên của ông thày – biên đạo múa. Tuy nhiên, với tinh thần hăng say và nhiệt tình trong nghề nghiệp, Anna Pavlova cũng đã cố gắng thực hiện một số động tác trong vũ đạo của những nữ nghệ sỹ ba lê nổi tiếng thời đó như Pierina Legnani.
Một lần, trong buổi học với ông thầy Pavel Gerdt, Anna đã thử thực hiện động tác xoay
fouettés “trade mark” của Legnani làm cho ông thầy nổi giận. Ông nói:
”... hãy để cái món nhào lộn này cho người khác nhé!...điều đó làm cho tôi nhẹ nhàng hơn là nhìn thấy cô phải chịu đựng khi thực hiện nó với cơ bắp mỏng mảnh và cái bàn chân cong của cô. Cầu xin cô đừng bao giờ lặp lại động tác của những người có sức khỏe cơ bắp hơn. Cô cần phải biết rằng vẻ mỏng manh, thiên thần của cô là thế mạnh lớn nhất và trong biểu diễn luôn luôn phải nhớ thể hiện cái thế mạnh đó chứ không phải là các “món” nhào lộn cơ bắp.”
Các điệu múa Mexico và Siryan
Với phong cách vũ đạo cơ bắp đương là mốt lúc đó, Pavlova không có thế mạnh. Vẻ thanh nhã, mỏng manh, bàn chân uốn cong quá mức của Anna đã tạo nên một phong cách riêng biệt. Pavlova đã khéo léo di chuyển các phần chân và đặt các bước nhảy lên mũi giầy để duy trì sức lực và lấy thăng bằng các tư thế lượn trong điệu vũ làm cho khán giả trong khán trường dường như nín thở. Pavlova đã nắm bắt được các lợi thế mà mình có: chân tay thẳng tắp, một thân hình mềm dẻo, một người đàn bà thanh nhã, sức diễn cảm bao la…
Khi
Prima ballerina assoluta Mathilde Kschessinskaya có mang không thể biểu diễn vào năm 1901, nữ nghệ sỹ đã dạy Pavlova vào vai Nikya trong vở diễn
La Bayadère. Kschessinskaya mặc dù không muốn thể hiện tính tự cao nhưng thâm tâm tin rằng Pavlova sẽ thất bại khi thể hiện vai diễn; Kschessinskaya cho rằng Pavlova kém về thể lực, kém về kỹ thuật do cổ chân nhỏ và đôi chân quá mềm mại uyển chuyển. Thế nhưng kết quả là công chúng khán giả lại hoan nghênh và chấp nhận vẻ manh mai, thanh tao của Pavlova vì nó rất phù hợp với vai diễn, nhất là trong cảnh The Kingdom of the Shades.
Bàn chân của Anna Pavlova vốn rất mỏng mảnh, vì vậy, Anna đã “gia cố” đôi giày nhảy bằng cách độn thêm miếng gỗ vào đế để làm điểm tựa và tạo thêm độ ôm cho đôi giày. Có thời gian người ta cho rằng đó là hành động không “hợp cách” bởi lẽ người diễn viên múa được đào tạo để cô ta, chứ không phải đôi giày, có thể đứng thế
in pointe với toàn bộ trọng lượng cơ thể mình. Đối với Anna Pavlova, điều này cực kỳ khó khăn bởi lẽ dạng bàn chân cong đòi hỏi Anna phải cân bằng trọng lượng cơ thể trên những ngón chân nhỏ bé của mình.
Và như vậy, phương pháp của Pavlova dần dần theo thời gian đã đi vào các xưởng chế tạo giày ba lê; nhờ vậy, hiện nay, thế đứng cơ bản cho vũ nữ ba lê in pointe đã không còn nhiều đau đớn nữa và góp phần đắc lực trong việc giúp đỡ “các bàn chân cong”! Tuy thế nhưng theo tiểu sử do Margot Fonteyn (
một huyền thoại ba lê khác người Anh – thế hệ đàn em của Pavlova) kể lại, Pavlova không thích để lộ ra “phát minh” của mình trên các bức hình chụp và luôn luôn yêu cầu các nhiếp ảnh gia chỉnh sửa lại sao đó để cho người xem có cảm giác đôi giày nhảy là loại thông thường!
Điệu múa Ấn độ
Thế đứng và phong cách biểu diễn là những điểm đặc sắc trong cuộc đời nghệ thuật của Pavlova. Phong cách biểu diễn của Anna Pavlova hoàn toàn là phong cách Nga mặc dù Anna cho rằng trường phái Nga là sự trộn lẫn giữa trường phái Italia với những gì tốt đẹp nhất của phong cách Pháp và kết hợp với khí chất đặc trưng của bản thân tính cách Nga. Trên thực thế, Anna sở hữu một kiểu
pointe rất mạnh mẽ và nó kết hợp hài hòa với thế đứng rất duyên dáng trong các điệu múa; Anna có thể đứng thế arabesque một cách điệu đà trong khoảng thời gian vô hạn định.
Không giống như một số nghệ sỹ ba lê đương thời, Anna Pavlova không bao giờ sa đà vào việc phô trương kỹ thuật mà luôn luôn giới hạn cho mình những gì cần thiết cho việc thể hiện một cách cao nhất những cảm xúc cần phải được thể hiện qua điệu múa. Những cú nhảy xuyên qua sân khấu như
pas de lourees, sur les pointes thường rất nhanh, gọn và mềm mại dường như lướt trên không trung. Diaghilev – vị Mạnh thường quân nghệ thuật của Nga đã từng nói rằng Anna không phải nhảy múa mà là bay trên không…
A. Pavlova năm 1908
Một nữ nghệ sỹ ba lê tài tài năng khác của Nga là Karsavina đã nói về Anna Pavlova:
“…trong khi một số các nghệ sỹ khác cố gắng gây ấn tượng bằng sự tươi vui hoan hỉ và chói sáng thì Pavlova chinh phục khán giả bằng vẻ duyên dáng không ai có thể bắt chước được, bằng sự thanh nhã của một vẻ thần tiên nào đó khó xác định, một cái gì đó thuộc về tâm linh mà chỉ có ở Pavlova. Trong tâm trí tôi, Anna Pavlova chính là biểu hiện của vẻ đẹp lãng mạn trong ba lê; những phẩm chất tao nhã đó đã được thể hiện một cách đặc sắc nhất qua các vở diễn Les Sylphides hay Le Cygne – Con thiên nga…nhiều người đã bàn cụ thể về sự duyên dáng mềm mại trong chuyển động của đôi tay Pavlova, dường như đó là khả năng trời ban cho, là món quà của tạo hóa dành cho Pavlova vậy! Và Anna Pavlova đã sử dụng triệt để tất cả những khả năng vũ đạo của mình để chuyển tải tất cả những tinh túy của nghệ thuật múa, của cái đẹp tinh thần đến với công chúng khán giả.”
Pavlova thăng tiến rất nhanh trên con đường của sự nghiệp và là học trò cưng của Maestro Petipa: năm 1902 là
Soloist thứ hai,
Première Danseuse năm 1905, và cuối cùng là
Prima Ballerina năm 1906 sau khi thực hiện vở diễn Giselle. Các khán giả trên thế giới đều ấn tượng mạnh và hoàn toàn bị chinh phục bởi các vai diễn của Anna Pavlova mặc dù không phô trương, không có các kỹ xảo đặc biệt.
Trên thực tế Anna không có nhiều kỹ xảo; các bước chân nổi tiếng của Anna thậm chí còn khá mềm yếu. Nhưng bù lại, Anna Pavlova có một niềm say mê dữ dội, một sự tận tâm tuyệt đối vào nghệ thuật và có một tài năng để truyền đạt tất cả cảm xúc vào từng động tác, từng bước nhảy. Đương thời, trên thế giới, thời trang nổi lên và lấn át đi sự lãng mạn trong cuộc sống thường ngày, tính lãng mạn vốn có trong nghệ thuật ba lê cũng vì thế bị mỏng dần đi, những nghệ sỹ Nga thanh nhã gần như không có, và Anna Pavlova như hiện thân để làm sống lại vẻ thanh tao, nét đặc trưng duyên dáng mảnh mai của người nữ nghệ sĩ ba lê lãng mạn.
(Còn tiếp)