[nqbinhdi]

Ngày này 40 năm trước, lúc 11:30, 4 trung đoàn pháo binh của ta đã đồng loạt nổ súng mở màn chiến dịch Trị Thiên - xuân-hè 1972 mà đỉnh điểm là trận đánh 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Nhân ngày này, tôi muốn kể lại về một người lính bình thường của chiến dịch năm ấy.

Sau chiến dịch Quảng Trị năm ấy, rất nhiều SV cũ của các ĐH miền Bắc là lính sống sót sau chiến dịch xuân-hè ấy quay về trường tôi học. Họ về rải rác, đông nhất là đầu năm 1973, lập nên hẳn một đại đội C174 bên cạnh C173 của chúng tôi, sau thì chia ra, nhập lại trộn lẫn trong 2 đại đội vẫn giữ phiên hiệu C173 và C174 cho tới tận lúc lên năm thứ 3 mới tỏa về các đại đội C20, C30 và C40 theo các chuyên ngành khác nhau. Sau đó, tận đến khóa 10 và khóa 11 vẫn còn các anh từ mặt trận trở về (về muộn học muộn xuống các năm dưới do nhiều nguyên nhân: dự khóa, học ôn lại kiến thức, chuẩn bị đi học nước ngoài song lại không đi được vì lý do này hay lý do khác...).

Một trong những người lính năm xưa ấy mà tôi rất quý là anh Đào Chí Thành, bây giờ đang công tác tại Viện KHVN. Anh là SV đi chiến đấu trong Quảng Trị, được tặng huân chương chiến công ngoài mặt trận vì lòng dũng cảm, sau về học Khóa 10 của ĐHKTQS (sau tôi 3 khóa vì tôi tốt nghiệp PT là vào học ngay). Anh học giỏi và được giữ lại khoa tôi làm GV. Năm 1989 anh ấy cũng sang Hung làm NCS (chính anh mang cho tôi quyết định thăng quân hàm lên thiếu tá - tôi được thăng quân hàm sau khi đã lên đường sang Hung nên đoàn 871 BQP gửi anh Thành cầm quyết định đề bạt sang giao cho tôi), song theo đường quân đội. Chính vì vậy mà hè năm 1990, sau khi Hung đổi chế độ và cắt quan hệ giữa QĐ Hung và QĐNDVN, các anh phải về nước. Anh Thành trước khi về có nói với tôi rằng anh nhất quyết sẽ tìm cách quay lại vì anh ấy khao khát được học tập và muốn giữ trọn lời hứa trong rừng năm nào với chính ủy trung đoàn cũ. Ngày ấy, anh Thành kể lại, sau chiến dịch Trị Thiên anh cùng gần 2 chục anh em - rách rưới và kiệt sức - từ khắp các tiểu đoàn được gọi lên gặp chính ủy trung đoàn để nghe phổ biến lệnh gọi các anh ra Bắc tiếp tục học ĐH (hàng chục ngàn SV, HS ưu tú của miền Bắc đã xung trận năm ấy - trong đó có cả anh trai tôi, lên đường đi bộ đội tháng 8-1971 và vượt sông Bến Hải ngày 7-5-1972, đúng ngày giải phóng Điện biên năm xưa, vào thôn Nhan Biều bên bến sông Thạch Hãn giữ đầu cầu tiếp viện cho thành cổ Quảng Trị, một ngày hứng chịu hàng chục đợt bom B52 - khi học chiến thuật thông tin trong chiến dịch phòng ngự Tích Tường-Như Lệ, chúng tôi sử dụng bản đồ Mỹ để lại thì thấy các thôn ấy đều vẽ bằng các đa giác đứt nét, chú giải lạnh lùng ở góc bản đồ: Destroyed). Khi thấy họ tới, chính ủy trung đoàn òa lên khóc và bảo "Cả ngàn SV của trung đoàn ngày mới vào chiến dịch, giờ chỉ còn lại chừng này thôi sao?". Anh Thành kể rằng lúc đó tất cả anh em đều khóc rất đau đớn, chính anh đã thay mặt anh em hứa với chính ủy trung đoàn ra Bắc sẽ kiên quyết học tập thật tốt, học tới cùng, để giữ vững và phát huy truyền thống anh hùng của Trung đoàn.

Sau đó mấy tháng anh quay sang thật sau khi đã xin ra quân. Không học bổng, phải tự tìm thày, anh thật đã rất khó khăn khi vừa kiếm sống, vừa học tập - trong khi chúng tôi có học bổng, có chỗ ở trong ký túc xá của Viện HLKH Hung mà còn học mửa mật ra nữa là (từ 1988 đến 1996, VN gửi sang Hung 9 người làm NCS về ngành điện tử song chỉ có 1 lấy được bằng PhD thôi, sau khi đổi chế độ thì thư ký Viện Hàn lâm KH phụ trách NCS nước ngoài - bà Szokira Jozsefné - gọi chúng tôi lên và bảo rằng "Vége van a barátságnak" - hết hữu nghị -, rằng "Chúng mày làm được như người Hung thì làm, không thì về nước!"). Cuối cùng anh đã chuyển sang Balan học tiếp (ở đó anh có nhiều người giúp đỡ nên đỡ lo về tài chính hơn). Sau khi lấy bằng PhD, anh lại sang Nga, vừa làm ăn, vừa lấy nốt bằng DrSc - học đến kỳ cùng, kịch đường tàu mới thôi. Chỉ có những người lính chân chính mới có đủ nghị lực và tinh thần kiên quyết tiến công đến thế.